Autorskie eseje o dawnych tekstach, historii przekładu, świadomej lekturze i Metodzie Żywego Tekstu.
Esej · Źródła i interpretacja
Rytualne receptury jako dokument codziennych lęków starożytności
Papirusy zawierające zaklęcia i receptury łatwo opisywać wyłącznie językiem tajemnicy. Tymczasem występujące w nich prośby dotyczą spraw bardzo rozpoznawalnych: zdrowia, bezpieczeństwa, miłości, konfliktu i niepewności. Badacz nie musi uznawać deklarowanej skuteczności tych praktyk, aby potraktować je jako ważne źródła historii.
Czytaj esej →Esej · Źródła i interpretacja
Uszkodzony papirus: jak odróżnić tekst, uzupełnienie i hipotezę
Starożytna literatura przetrwała często jako zbiór ułamków. W wydaniach filologicznych nawiasy, kropki, znaki uszkodzenia oraz rekonstrukcje pokazują, ile tekstu rzeczywiście można odczytać. Popularny przekład bywa gładki, ponieważ tłumacz zdecydował się na płynną polszczyznę. Taki wybór jest zrozumiały literacko, ale nie.
Czytaj esej →Esej · Źródła i interpretacja
Hermes w świecie arabskim: od dawnego mędrca do proroka nauki
Wraz z rozwijaniem się arabskiego świata uczonych w VIII wieku krążyły przekłady dzieł greckich, perskich i innych tradycji. W tej przestrzeni pojawiły się również pisma oraz opowieści związane z Hermesem. Kevin van Bladel pokazał, jak średniowieczne biografie Hermesa przekształcały starsze materiały w nowe genealogie wiedzy,.
Czytaj esej →Esej · Źródła i interpretacja
Corpus Hermeticum: antologia, a nie jeden głos starożytności
Corpus Hermeticum to nazwa zbioru greckich traktatów hermetycznych, których powstawanie wiąże się przede wszystkim z pierwszymi wiekami naszej ery. Zbiór, w jakiej postaci poznaje go współczesny czytelnik, jest wynikiem późniejszego przekazu i działań edytorskich. To nie jeden spisany w Egipcie tom z podpisem Hermesa,.
Czytaj esej →Esej · Źródła i interpretacja
Thot i Hermes Trismegistos: historia spotkania dwóch postaci
Egipski Thot był łączony z pismem, liczeniem i wiedzą. W świecie grecko-egipskim zyskał powiązanie z greckim Hermesem; późniejsza figura Hermesa Trismegistosa stała się autorytetem tekstów religijno-filozoficznych i technicznych. Nie jest jednak biograficznie uchwytnym autorem wszystkich przypisywanych mu dzieł. Gdy na okładce.
Czytaj esej →Esej · Źródła i interpretacja
Aleksandria: biblioteka, świątynie i mit jednego centrum wiedzy
Aleksandria przyciąga historią Biblioteki, uczonych i wielojęzycznego świata hellenistycznego. Jednocześnie w popularnych opowieściach bywa miejscem, do którego automatycznie przypisuje się wszelkie starożytne teksty mądrości. Badania nad historią Biblioteki Aleksandryjskiej pokazują złożoność tej instytucji i niejednoznaczność.
Czytaj esej →Esej · Źródła i interpretacja
Kronika demotyczna: przepowiednia, która interpretuje politykę
Tak zwana Kronika demotyczna jest ważnym przykładem egipskiej literatury politycznej okresu ptolemejskiego. Zachowany papirus ma charakter wypowiedzi wyrocznych i ich objaśnień; nie stanowi zwykłego kalendarium wydarzeń. Badania wskazują, że powstał w środowisku kapłańskim, które interpretowało zmiany władzy i obce panowanie.
Czytaj esej →Esej · Źródła i interpretacja
Wróżenie przez naczynie: historia praktyki zapisana na papirusie
W papirusie londyńsko-lejdejskim badacze zidentyfikowali szereg receptur dotyczących wróżenia za pośrednictwem naczynia. Ich istnienie pozwala badać dawną próbę uzyskania wiedzy przy pomocy określonej procedury rytualnej. Słowo „wróżenie” jest tu kategorią historyczną opisującą cel tekstu, a nie stwierdzeniem, że opisana metoda.
Czytaj esej →Esej · Źródła i interpretacja
Greckie papirusy magiczne: jak powstał korpus PGM
Skrót PGM oznacza nowoczesną serię publikacyjną greckich papirusów magicznych. Nie był to tytuł używany przez jedną szkołę w starożytnym Egipcie. Zbiór skupia rozmaite teksty rytualne zapisane po grecku, pochodzące z różnych rękopisów i środowisk. Obok niego bada się papirusy demotyczne, oznaczane PDM. Oba korpusy można.
Czytaj esej →Esej · Źródła i interpretacja
Glosy starokoptyjskie: kiedy kapłani zapisywali wymowę
Papirus londyńsko-lejdejski zachował wyjątkowo interesujące dopiski i glosy, które wykorzystują mieszankę znaków greckich i demotycznych w zapisie języka egipskiego. Badacze określają takie zapisy mianem starokoptyjskich. Nie znaczy to, że cały dokument zapisano koptyjskim w średniowiecznej formie znanej z chrześcijańskich.
Czytaj esej →Esej · Źródła i interpretacja
Papirus magiczny Londyn–Lejda: jedna księga, dwa muzea
Papirus londyńsko-lejdejski należy do najważniejszych zachowanych podręczników rytualnych późnego Egiptu. Jego partie znajdują się dziś w dwóch ośrodkach, bo rękopis trafił do obiegu antykwarycznego w podzielonej postaci. To szczegół, który zmienia sposób czytania: współczesna nazwa jest nazwą historii kolekcjonowania, nie.
Czytaj esej →Esej · Źródła i interpretacja
Dom Życia: gdzie Egipcjanie przechowywali i przetwarzali wiedzę
Egipski „Dom Życia” to nazwa środowiska instytucjonalnego związanego ze świątynią, nauką pisma i pracą nad tekstami. Zbyt łatwo przenieść w przeszłość obraz biblioteki z katalogiem, stolikami i półkami na wszystkie znane dzieła. Świadectwa nie dają podstaw do tak prostego odwzorowania. Trzeba odróżnić funkcję miejsca w idealnym.
Czytaj esej →Esej · Źródła i interpretacja
Demotyczna Księga Thota: poznanie jako rozmowa i próba
Tak zwana demotyczna Księga Thota to utwór znany z licznych papirusowych fragmentów okresu grecko-rzymskiego. Wydawcy Richard Jasnow i Karl-Theodor Zauzich zrekonstruowali jego tekst z rozproszonych świadectw; nie odnaleziono jednego nietkniętego zwoju, który dawałby nam bezpośredni dostęp do definitywnej wersji. Ten fakt.
Czytaj esej →Esej · Źródła i interpretacja
Pismo demotyczne: język Egiptu między świątynią a codziennością
Wystarczy zobaczyć obok siebie hieroglify i zapis demotyczny, by dostrzec, że oba należą do odmiennej kultury pisania. Demotyka powstała z tradycji kursywnego pisma hieratycznego i ukształtowała się w VII wieku przed naszą erą. Była używana aż do późnej starożytności. Nie jest nazwą obcego języka, którym Egipcjanie nagle.
Czytaj esej →Esej · Źródła i interpretacja
Słońce i nocny świat: dlaczego odrodzenie ma w Egipcie rytm?
W egipskiej religii obrazy słońca, nocy, grobu i ponownego powstania wzajemnie się przenikają. Motyw odrodzenia jest jednak czymś więcej niż ogólną pochwałą nowego początku. Zależy od kosmologii, rytuału i wyobrażeń o podtrzymywaniu istnienia. Przykłady z Amduat i muzealnych.
Czytaj esej →Esej · Źródła i interpretacja
Rozdział 26 Księgi Umarłych: serce, pamięć i ciągłość osoby
Wśród licznych formuł Księgi Umarłych rozdział 26 dotyczy odzyskania serca w świecie pośmiertnym. Zestawiony z rozdziałem 30B i obrazem sądu pokazuje, jak bogate były egipskie wyobrażenia o sercu. Nie jest ono jedynie wagą moralną, lecz także warunkiem pamięci, życia i dalszego.
Czytaj esej →Esej · Źródła i interpretacja
Jak sprawdzać egipskie przekłady: papirus, transliteracja, rekonstrukcja
Egipski tekst może być zapisany hieroglifami, hieratyką lub w innych fazach rozwoju języka i pisma. To, co dziś czytamy jako gładki polski akapit, bywa rezultatem wyborów edytora, odczytania uszkodzonych znaków i decyzji tłumacza. Dlatego rzetelna biblioteka potrzebuje nie tylko.
Czytaj esej →Esej · Źródła i interpretacja
Egipt faraonów a Corpus Hermeticum: skąd wziął się mit jednej pradawnej wiedzy?
Hermetyzm czerpie z kulturowego prestiżu Egiptu, ale najważniejsze filozoficzne teksty tradycji hermetycznej powstawały w innym świecie niż inskrypcje faraonów Starego Państwa. Grecko-egipskie środowisko późnej starożytności posługiwało się odmiennymi językami i pytaniami..
Czytaj esej →Esej · Źródła i interpretacja
Rozmowa człowieka z jego ba: egipska literatura o kryzysie i cierpieniu
Utwór zwykle nazywany Rozmową człowieka z jego ba bywa dziś przedstawiany jako najstarszy zapis depresji albo zapowiedź nowoczesnego egzystencjalizmu. Takie etykiety są kuszące, lecz zbyt szybkie. Mamy do czynienia z literacką kompozycją, której interpretacja zależy od.
Czytaj esej →Esej · Źródła i interpretacja
Opowieść o Sinuhe: wygnanie, powrót i pytanie o tożsamość
Sinuhe jest bohaterem jednego z najważniejszych zachowanych egipskich utworów narracyjnych. Jego historia porusza wątki odejścia, życia poza znanym krajem, zdobywania nowej pozycji i pragnienia powrotu. To znakomity materiał do refleksji o tożsamości, ale przede wszystkim.
Czytaj esej →Esej · Źródła i interpretacja
Egipska literatura mądrościowa: pouczenie, dialog czy opowieść?
Pojęcie „mądrości starożytnych Egipcjan” bywa wykorzystywane do sprzedawania uniwersalnych recept na życie. Zachowana literatura Średniego Państwa przedstawia znacznie bardziej zróżnicowany krajobraz: nauki, dialogi, lamentacje, opowieści i hymny. Ich znaczenia nie są tożsame,.
Czytaj esej →Esej · Źródła i interpretacja
Nauki Ptahhotepa: sztuka słuchania, mówienia i odpowiedzialności
Staroegipska literatura mądrościowa bywa odczytywana jako katalog ponadczasowych sentencji. Nauki Ptahhotepa pokazują jednak, że pouczenie powstaje w konkretnej strukturze społecznej: relacja starszego i młodszego, urzędnika i władcy, człowieka zaufania i osoby zależnej. Warto.
Czytaj esej →Esej · Źródła i interpretacja
Rytuał otwierania ust: przywracanie zmysłów zmarłego
Rytuał otwierania ust często pojawia się w nowoczesnych opisach egipskich obrzędów jako jeden z bardziej tajemniczych momentów pogrzebu. Zachowane przedmioty muzealne i sceny grobowe pokazują jednak jego konkretną funkcję: symboliczne przywracanie zdolności oddychania, jedzenia,.
Czytaj esej →Esej · Źródła i interpretacja
Amduat: dwanaście godzin nocnej podróży słońca
Dzieło znane jako Amduat opowiada o przejściu boga słońca przez nocny świat podziemny. Nie jest po prostu staroegipskim „dziennikiem snów”, choć współczesny czytelnik może odczuwać podobieństwo do obrazowej narracji o przemianie. Najważniejsze jest powiązanie kosmologii, czasu,.
Czytaj esej →