Dzieło Rūzbihāna Baqlīego znane jako ʿAbhar al-ʿāšeqīn bywa przekładane przez odniesienie do kwiatów i kochających. Nazwa sama w sobie sprawia jednak problemy interpretacyjne. Traktat posługuje się gęstym perskim językiem miłości, religijnego doświadczenia i piękna; zyskuje przy powolnej lekturze, która nie żąda od każdego obrazu prostego odpowiednika.
Ostrożność wobec tytułu
Encyclopaedia Iranica omawia trudności z nazwą ʿabhar i z botanicznymi odpowiednikami pojawiającymi się w historycznych przekładach. To drobny, ale znakomity przykład dylematu tłumacza. Jeśli jedno słowo może wskazywać kwiat o niejednoznacznej identyfikacji, efektowna polska nazwa „Jaśmin zakochanych” byłaby interpretacją, nie bezspornym przekładem. W karcie książki umieścimy transliterację i kilka możliwych tytułów, a finalną wersję ustalimy po analizie perskiego oryginału.
Język pełen obrazów
Henry Corbin opisywał dzieło jako tekst nacechowany niezwykłymi słowami, łączeniem elementów perskich i arabskich oraz bogactwem figur literackich. Jego komentarz jest jednym ze świadectw nowoczesnej recepcji, ale nie zastępuje podstawy tekstowej. Tłumacz musi rozpoznawać, gdzie metafora ma znaczenie przejęte z poezji, a gdzie staje się nową propozycją autora. Mechaniczne zastępowanie wszystkich kwiatów „duszą”, a wszystkich świateł „świadomością” byłoby zatarciem dzieła.
Miłość ludzka i boska
Rūzbihān rozważa ludzkie doświadczenie piękna w związku z religijnym problemem miłości Boga. Nowoczesny czytelnik może w nim odkrywać pytania o to, co rozpoznaje w drugiej osobie, a co sam dopowiada. Taka refleksja nie powinna jednak wymazywać teologicznej stawki: autor nie tworzył poradnika komunikacji w związku. Nawet gdy dwie tradycje mówią o pięknie i przemianie, porównanie musi pokazać odrębne znaczenia i źródła.
Jak sprawdzać pojęcia
Współczesne badania Carl W. Ernsta zestawiają prozatorskie dzieła Rūzbihāna, ich cele i rodzaje wypowiedzi. Pozwala to uniknąć wrażenia, że każdy tekst autora opisuje dokładnie tę samą naukę. W praktyce wydawniczej będziemy prowadzić glosariusz specyficzny dla każdej księgi i dodatkowy Atlas międzytekstowy. Gdy termin wróci w innym utworze, algorytm zaproponuje powiązanie, a redakcja sprawdzi, czy rzeczywiście ma ono sens.
Czego czytelnik może się nauczyć
Książka pokazuje, jak niejednoznaczne stają się słowa, gdy próbujemy opisać sprawy dla nas najważniejsze. To okazja, by dopytać o własny język: kiedy mówimy o przywiązaniu, podziwie, trosce, fascynacji albo miłości, co naprawdę opisujemy? Taka refleksja może pomóc lepiej rozróżniać znaczenia. Nie jest jednak „techniką Rūzbihāna”, tylko autorską praktyką lektury współczesnej.
Przyszła edycja w Bibliotece Duszy
Zanim rozpoczniemy polski przekład, trzeba zbadać zakres historycznych wydań, rękopisów i praw do nowoczesnych transkrypcji. Seria będzie oddzielać tekst podstawowy od przypisów, interpretacji historycznej i systemu Martina Novaka. Dopiero takie rozdzielenie pozwoli zaprosić czytelnika do podróży przez obrazy bez mieszania warstw autorstwa. Obietnica „pierwszego przekładu” wymaga zakończonej kwerendy, nie tylko braku wyniku w wyszukiwarce.
Co trzeba zrobić przed drukiem
Już sam problem tytułu pokazuje, dlaczego edycja ʿAbhar al-ʿāšeqīn nie powinna zaczynać się od projektowania okładki. Najpierw ustalimy edycję bazową i porównamy ważne warianty pisowni. Następnie sporządzimy listę obrazów literackich z informacją, które słowa mają znaczenie dosłowne, a które są utrwalonymi figurami poetyckimi. Gotowy polski przekład otrzyma krótką notę o decyzjach terminologicznych, tak aby nie zacierać różnicy między naszą wersją a historycznym tekstem. Równolegle powstaną osobne ćwiczenia interpretacyjne, które będzie można stosować bez udziału w rytuałach sufickich. Dopiero tak przygotowany materiał powinien przejść do składu KDP i publicznej strony książki.
Praktyka autorska: pytanie i powrót
Wypisz trzy metafory, którymi opisujesz kogoś bliskiego. Dla każdej dopisz, co wyjaśnia, a co ukrywa. Zastanów się, czy bardziej pomaga dostrzec drugą osobę, czy porządkuje jedynie twoją opowieść.
Zakres: tekst historyczno-popularyzatorski. Pytanie praktyczne stanowi współczesną propozycję Martina Novaka, nie instrukcję zawartą w dawnym źródle. Zobacz także zasady opracowania i weryfikacji treści.