Stacje Obecności

Strony PDF 1–10

Strona PDF 1

STACJE OBECNOŚCI

Siedemdziesiąt siedem stacji al-Niffariego

i literatura Ontomistyki oraz Metamistyki

Muḥammad al-Niffarī

Martin Novak

BIBLIOTEKA DUSZY

Strona PDF 2

Copyright © Martin Novak 2026

Redakcja: Biblioteka Duszy Korekta: Biblioteka Duszy Skład i układ: Biblioteka Duszy Projekt okładki: Biblioteka Duszy Wydanie I Wydawca: SubProfit Książka jest chroniona prawem autorskim. Wszelkie udostępnianie osobom trzecim, rozpowszechnianie i publikowanie, kopiowanie i przetwarzanie jest nielegalne i podlega odpowiednim sankcjom.

Książka może zawierać treści dotyczące zdrowia, pracy z umysłem, podejmowania decyzji finansowych oraz praktyk rozwoju osobistego i duchowego. Pomimo najwyższej staranności w przygotowaniu materiału, zawarte w niej informacje nie mogą być traktowane jako porady medyczne, psychologiczne, finansowe, prawne ani jakiekolwiek inne profesjonalne zalecenia.

W żadnym wypadku nie należy traktować zawartych w książce ćwiczeń, metod, sugestii lub interpretacji jako zamiennika konsultacji z lekarzem, terapeutą, psychologiem, doradcą prawnym, finansowym czy inną uprawnioną osobą posiadającą formalne kwalifikacje. Wszelkie decyzje dotyczące zdrowia, leczenia, terapii, finansów, życia zawodowego i osobistego muszą być podejmowane wyłącznie po bezpośredniej konsultacji z odpowiednim specjalistą lub specjalistką.

Podjęcie jakiejkolwiek praktyki opisanej w tej książce odbywa się wyłącznie na własną odpowiedzialność Czytelniczki lub Czytelnika. Autor oraz Wydawca w żadnym zakresie nie ponoszą odpowiedzialności za skutki zdrowotne, emocjonalne, psychiczne, prawne, finansowe ani jakiekolwiek inne mogące wyniknąć z zastosowania opisanych tu treści.

Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości co do swojej kondycji psychicznej, zdrowotnej lub sytuacji życiowej – nie rozpoczynaj praktyk opisanych w książce bez wcześniejszej, indywidualnej konsultacji ze specjalistą.

Strona PDF 3

Strona PDF 4

SPIS TREŚCI

Prolog — Zatrzymanie przed słowem

CZĘŚĆ I — SIEDEMDZIESIĄT SIEDEM STACJI

01 — Majestat

02 — Bliskość

03 — Boska Wielkość

04 — Ty jesteś znaczeniem kosmosu

05 — Nadszedł Mój czas

06 — Morze

07 — Boskie Miłosierdzie

08 — Zatrzymanie

09 — Właściwa postawa

10 — Pocieszenia

11 — Poznania Poznań

12 — Działań

13 — Przypomnienia

14 — Nakazu

15 — Odsłonięcia

16 — Śmierci

17 — Boskiej potęgi

18 — Ugruntowania

19 — Łagodności

20 — Domu zamieszkanego

21 — Tego, co się ukazuje

22 — „nie odwracaj spojrzenia”

23 — „i rozwiążę pas”

24 — „nie opuszczaj mego imienia”

25 — „jestem kresem moich umiłowanych”

Strona PDF 5

26 — „niemal go nie pociągnąłem do odpowiedzialności”

27 — „mam swoich umiłowanych”

28 — „po co ci prośba?”

29 — Zasłony widzenia

30 — „wzywaj mnie, lecz mnie nie pytaj”

31 — „odsłonięcie i zasłona stały się równe”

32 — Wewnętrznego wglądu

33 — Pięknego przebaczenia

34 — Tego, czego nie da się wypowiedzieć

35 — Usłysz przymierze swojej bliskości

36 — Poza stacjami

37 — Wskazania

38 — Jego prawa

39 — Morza bez imienia

40 — Oto odchodzisz

41 — Prawa religijnego i odwrócenia oka

42 — Światła

43 — Przed nim

44 — Kim jesteś i kim jestem?

45 — Wielkości

46 — Zagubienia

47 — Zasłony

48 — Szaty

49 — Jedyności

50 — Wyboru

51 — Przymierza

52 — U niego

53 — Stopni

54 — Ukojenia

Strona PDF 6

55 — Przed Nim (druga)

56 — Umocnienia i Mocy

57 — Serc Poznających

58 — Jego Widzenia

59 — Prawda Poznania

60 — Jego Przymierze

61 — Postawa Przyjaciół Boga

62 — Noc

63 — Przed Mówiącą Obecnością Świętości

64 — Odsłonięcie i Osłupienie

65 — Służebnego Oddania

66 — Stój

67 — Obecności i Litery

68 — Napomnienia

69 — Przebaczenia i Szczodrości

70 — Mocy

71 — Jego Zwrócenia się

72 — Pięknego Przebaczenia — druga

73 — Dreszczu Skóry

74 — Czczenia Zwróconego ku Obliczu

75 — Wybrania

76 — Poddania Bogu

77 — Osłony

CZĘŚĆ II — ONTOMISTYKA I METAMISTYKA

01 — Drzwi wiedzy i strażnik poznania

02 — Dom, imię i granice obecności

03 — Prośba, widzenie i granica słowa

04 — Kiedy oczy stają się zasłoną

05 — Trzy lustra

Strona PDF 7

06 — Brzeg, którego nie było

07 — Opowieść o głosie zatoki

08 — Urząd rzeczy niewypowiedzianych

09 — Głos, który przyszedł później

10 — Godzina bez wskazówek

11 — Puste krzesło

ZAKOŃCZENIE — POWRÓT

Nota o podstawie tekstu

Strona PDF 8

Prolog — Zatrzymanie przed słowem

Niektóre książki prowadzą czytelnika od pytania ku odpowiedzi. Inne zatrzymują go właśnie w miejscu, w którym odpowiedź wydawała się najbliższa. W tych drugich poznanie nie przebiega prostą drogą. Każde rozstrzygnięcie odsłania nową granicę, a każde trafne pojęcie przypomina, jak wiele pozostaje poza jego zasięgiem. Kitāb al-Mawāqif, przypisywany mistykowi al-Niffariemu, należy do takiej literatury. Wewnętrzny ruch tego dzieła nie polega na systematycznym wykładaniu reguł. Polega na spotkaniu z wypowiedzią, która przewyższa gotowość człowieka do jej przyjęcia.

Tytułowe mawāqif są miejscami zatrzymania. Arabskie słowo przywołuje zarówno czynność stania, jak i pozycję, z której coś staje się widoczne. W polskim tytule tej książki przyjęliśmy określenie Stacje Obecności. Nie przedstawiamy go jako jedynego możliwego przekładu. „Stacja” zachowuje obraz zatrzymania, „obecność” podkreśla osobliwą relację, wokół której rozgrywa się tekst. Oba człony są wyborem interpretacyjnym i dlatego wymagają wyjaśnienia, zanim czytelnik spotka się z samym źródłem.

Wiele dawnych pism mistycznych dociera do nas w stanie dalekim od pierwotnego głosu autora. Między doświadczeniem a książką rozciąga się historia pamięci, notowania, kopiowania, redagowania i komentowania. Dotyczy to również al-Niffariego. Wiemy, że jego teksty zostały wydane współcześnie na podstawie różnych świadków rękopiśmiennych; źródła sugerują również złożoną drogę od rozproszonych zapisków do uporządkowanego zbioru. Dlatego nie będziemy przedstawiać kolejności znanej z wydania jako pewnego stenogramu zdarzeń z życia mistyka. Porządek dostępnej księgi jest faktem edytorskim. Historia głosu, który w niej przemawia, wymaga większej ostrożności.

Jednym z najważniejszych elementów tej formy jest powracająca konstrukcja wypowiedzi: Bóg przemawia, a człowiek zostaje postawiony wobec czegoś, co dopiero ma rozpoznać. Narrator nie występuje tutaj jako bezstronny filozof analizujący pojęcia z bezpiecznej odległości. Jest uczestnikiem relacji.

Strona PDF 9

To rozróżnienie ma konsekwencje dla przekładu. Jeśli Boską pierwszą osobę zastąpimy „wszechświatem”, „energią” lub „wewnętrznym ja”, zmienimy tradycję, w której tekst wyrósł. Jeśli każdą trudną wypowiedź przekształcimy w psychologiczną radę, usuniemy jej teologiczny ciężar. Nasza książka oddziela więc przekład od współczesnej lektury, nawet gdy ta druga okaże się dla czytelnika szczególnie ważna.

Al-Niffarī nie daje łatwego pocieszenia. W pierwszej stacji powraca napięcie między bliskością a niedostępnością, ujawnieniem a ukryciem, wiedzą a tym, czego wiedza nie potrafi objąć. To literatura wyostrzonych przeciwieństw. Najbardziej jawne nie jest jeszcze samym Bogiem, a najgłębiej skryte również nie zamyka Go w sobie. Człowiek może nazwać każde ze zjawisk, lecz nazwa nie czyni go posiadaczem rzeczywistości. Słowo pomaga wskazać granicę. Nie ma jednak mocy unieważnienia tej granicy.

Tę trudność warto zachować w polszczyźnie. Możliwe byłoby wygładzenie niejasnych składni, dodanie spójników, przekształcenie paradoksów w zdania współczesnej filozofii. Taki tekst czytałby się szybciej. Utraciłby jednak część oporu, przez który dawne pisarstwo mistyczne wciąż zmusza do uważności. Zadaniem przekładu nie jest uczynienie al-Niffariego łatwym. Jest nim uczynienie go możliwie czytelnym bez utraty tego, co w nim naprawdę obce.

Czytelnik napotka tu cztery osobne warstwy. Pierwszą jest źródło: tekst arabski i polski przekład roboczy, później ustalony w toku redakcji. Drugą jest kontekst: dostępna wiedza o historii, tradycji, języku i wariantach. Trzecią stanowi interpretacja współczesna Martina Novaka: propozycja namysłu nad pytaniami, które dawny tekst może dziś otworzyć, choć sam nie formułował ich w takim języku. Czwarta to praktyka, rozumiana jako niewielka, dobrowolna próba uważniejszego rozpoznania sytuacji. Żadna z tych warstw nie zastępuje pozostałych.

W Metodzie Żywego Tekstu najpierw pytamy o źródło, potem o rozumienie. Dopiero z tej podstawy może narodzić się rozpoznanie współczesnego problemu. Decyzja nie jest automatycznym wnioskiem z dawnej sentencji. Człowiek podejmuje ją w określonych warunkach, z odpowiedzialnością za innych i za własne ograniczenia.

Strona PDF 10

Praktyka jest skromnym sprawdzianem postawy, a powrót — możliwością zobaczenia, czy nasze pierwsze odczytanie było trafne. Ta metoda została opracowana współcześnie. Nie twierdzimy, że al-Niffarī pozostawił sześciostopniowy system pracy nad sobą.

Być może największą trudnością podczas spotkania z taką literaturą jest pragnienie natychmiastowego zastosowania. Chcemy wiedzieć, co zrobić, jaką decyzję podjąć, jaki skutek otrzymamy. Istnieją teksty, które odpowiadają na podobne oczekiwania. Są jednak i takie, które uczą przede wszystkim uczciwości wobec tego, czego jeszcze nie rozumiemy. Niepewność nie zawsze jest brakiem. Czasem staje się warunkiem uważniejszego namysłu. Właśnie dlatego pierwszą czynnością czytelnika Stacji Obecności może być proste zatrzymanie nad zdaniem, zanim zostanie ono włączone do gotowej wizji świata.

Taki sposób lektury wymaga cierpliwości, ale nie wymaga przyjęcia cudzego doświadczenia za własne. Możemy z szacunkiem czytać pismo islamskiego mistyka, nie podszywając się pod jego wiarę ani nie przenosząc jego twierdzeń bezpośrednio do naszej biografii. Możemy badać znaczenia bez redukowania religii do narzędzia samopomocy. Możemy też pozostać przy pytaniu, jeśli źródło i dostępna wiedza nie pozwalają jeszcze odpowiedzieć odpowiedzialnie. W tej książce taki moment będzie zaznaczony otwarcie. Jest częścią rzetelnego opracowania, nie jego usterką.

Strony PDF 11–20

Strona PDF 11

CZĘŚĆ I

SIEDEMDZIESIĄT SIEDEM STACJI

Strona PDF 12

01. Majestat

Postawił mnie w Majestacie i powiedział: Nic nie może w nim trwać samodzielnie beze Mnie; beze Mnie nic nie jest do niczego zdolne. Ja jestem Potężny, którego sąsiedztwo jest nieosiągalne i przy którym niepodobna wytrwać. Ujawniłem jawne, lecz sam jestem jawniejszy od niego: jego bliskość Mnie nie dosięga, a jego istnienie nie prowadzi ku Mnie. Ukryłem to, co ukryte, lecz sam jestem bardziej ukryty: jego dowód nie staje się dowodem na Mnie, a jego droga nie prowadzi do Mnie.

I powiedział mi: Jestem bliższy każdej rzeczy niż jej własne poznanie siebie. Jednak poznanie tej rzeczy nie wykracza poza nią ku Mnie i nie poznaje Mnie tam, gdzie sama siebie rozpoznaje.

I powiedział mi: Gdyby nie Ja, oczy nie ujrzałyby swoich widoków, a słuch nie powróciłby z tym, co usłyszał.

I powiedział mi: Gdybym odsłonił język Majestatu, porwałby on rozumienie jak sierp to, co ścina, a wszelka wiedza zostałaby starta niczym piasek rozproszony przez gwałtowne wichry. [!]

I powiedział mi: Gdyby przemówił ktoś, kto mówi językiem Majestatu, umilkłyby wszelkie głosy opisujące rzeczy, a najdalsze możliwości każdej litery powróciłyby do nicości.

I powiedział mi: Gdzie jest ten, kto przygotował swoją wiedzę na spotkanie ze Mną? Gdybym ukazał mu język Boskiej Wszechmocy, zaprzeczyłby wszystkiemu, co uznał za poznane, i zachwiałby się jak niebo w dniu wielkiego drżenia. [!]

I powiedział mi: Jeśli nie uczynię cię świadkiem Mego Majestatu w tym, co ukazuję, pozostawię cię w poniżeniu wobec tego. I powiedział mi: Wśród mieszkańców niebios i ziemi są ci, których poniża ograniczenie; mam też sługi, których nie mieszczą warstwy niebios i których serc nie obejmują krańce ziemi.

Ukazałem spojrzeniom ich serc światła Mojego Majestatu. Na cokolwiek padły, spaliły to. Nie pozostał im widok na niebie, na którym mogłyby się zatrzymać, ani miejsce na ziemi, do którego mogłyby wrócić i spocząć. [!]

Strona PDF 13

I powiedział mi: Weź tę potrzebę, która przyprowadza cię do Mnie; inaczej odeślę cię do niej i oddzielę od siebie.

I powiedział mi: W poznaniu Mnie nie potrzebujesz niczego; tam zaś, gdzie to poznanie jeszcze nie nadeszło, weź to, czego potrzebujesz. [!]

I powiedział mi: To, co odsłoniłem ze swego samoujawnienia, nie zdołałoby unieść tego, czego jeszcze nie odsłoniłem.

I powiedział mi: Nie jestem samoujawnieniem ani wiedzą. Nie jestem też podobny do samoujawnienia ani do wiedzy.

Strona PDF 14

02. Bliskość

Postawił mnie w Bliskości i powiedział:

Żadna rzecz nie jest dalsza ode Mnie niż inna i żadna nie jest Mi bliższa niż inna, chyba że Ja sam ustanowię dla niej bliskość i oddalenie.

I powiedział mi: Oddalenie poznajesz dzięki bliskości, a bliskość dzięki istnieniu. Lecz Ja jestem Tym, którego bliskość nie zdoła dosięgnąć i do którego istnienie nie dociera.

I powiedział mi: Najniższy stopień poznania bliskości polega na tym, że widzisz ślady Mojego spojrzenia we wszystkim, aż stają się dla ciebie ważniejsze niż twoja wiedza o każdej rzeczy.

I powiedział mi: Bliskość, którą ty znasz, jest w bliskości, którą Ja znam, tym, czym twoje poznanie w Moim poznaniu.

I powiedział mi: Nie poznałeś ani Mego oddalenia, ani Mej bliskości. Nie poznałeś też Mego opisu tak, jak jest on Moim opisem.

I powiedział mi: Jestem Bliski, lecz nie tak, jak jedna rzecz jest bliska drugiej. Jestem Daleki, lecz nie tak, jak jedna rzecz oddala się od drugiej.

I powiedział mi: Twoja bliskość nie jest twoim oddaleniem; twoje oddalenie nie jest twoją bliskością. Ja zaś jestem Bliski i Daleki — bliskością, która jest oddaleniem, i oddaleniem, które jest bliskością.

I powiedział mi: Bliskość, którą znasz, jest odległością. Oddalenie, które znasz, jest odległością. Ja jestem Bliski i Daleki bez odległości.

I powiedział mi: Jestem bliżej języka niż wypowiadane przezeń słowo. Kto jest Moim świadkiem, nie wspomina Mnie; kto Mnie wspomina, nie jest Moim świadkiem.

I powiedział mi: Świadka, który wspomina, przesłoni to, co wspomina, jeśli nie jest rzeczywistością tego, czego był świadkiem. [!]

I powiedział mi: Nie każdy, kto wspomina, jest świadkiem. A każdy świadek wspomina.

I powiedział mi: Ujawniłem się tobie, a ty Mnie nie poznałeś — oto oddalenie. Twoje serce Mnie ujrzało i nie ujrzało Mnie — oto oddalenie.

Strona PDF 15

I powiedział mi: Znajdujesz Mnie i nie znajdujesz — oto oddalenie. Opisujesz Mnie, a przecież nie dosięgasz Mnie poprzez Mój opis — oto oddalenie. [!]

Słyszysz w sercu Moje słowa skierowane do ciebie, choć pochodzą ode Mnie — oto oddalenie. Widzisz siebie, chociaż Ja jestem bliżej ciebie niż twoje własne widzenie — oto oddalenie.

Strona PDF 16

03. Boska Wielkość

Postawił mnie w Swojej Boskiej Wielkości i powiedział:

Ja jestem Jawny, którego jawność nie odsłania, i Ukryty, do którego to, co ukryte, nie dociera samym swoim poznaniem.

I powiedział mi: Zapoczątkowałem rozróżnienie i stworzyłem rozdzielenie: nic nie jest częścią Mnie ani Ja częścią czegokolwiek. I powróciłem, stwarzając zespolenie, w którym spotkało się to, co było rozdzielone, i połączyło się to, co było odmienne.

I powiedział mi: Nie każdy sługa zna Mój język, abyś mógł do niego przemówić; nie każdy też rozumie Mój przekład, abyś mógł z nim rozmawiać.

I powiedział mi: Choćbyś zgromadził w jednej rzeczy wszelką możność wszystkich rzeczy, całą ich wiedzę i całą ich siłę, nie zdołałaby ona unieść Mego samoujawnienia [miejsce tekstowo niepewne] ani wytrwać przy Mojej nieustającej obecności, gdyby utraciła oparcie, jakie znajduje w sobie.

I powiedział mi: Światła ukazują się ze światła Mojego objawienia i ku niemu gasną; ciemności rodzą się z oddalenia od tego, ku czemu sięga Mój zamysł, i ku temu oddaleniu wracają.

I powiedział mi: Boska Wielkość jest Majestatem, Majestat jest Bliskością, a Bliskość wymyka się wiedzy tych, którzy wiedzą.

I powiedział mi: Duchy tych, którzy poznali, nie są takie jak inne duchy, a ich ciała nie są takie jak inne ciała.

I powiedział mi: Trzech jest rodzajów Moich bliskich, stojących przede Mną. Jeden stoi w oddawaniu czci, a Ja daję mu się poznać przez hojność. Drugi stoi w wiedzy, a Ja daję mu się poznać przez majestat. Trzeci stoi w poznaniu, a Ja daję mu się poznać przez przemożną moc.

I powiedział mi: Hojność przemówiła piękną obietnicą. Majestat przemówił potwierdzeniem mocy. Przemożna moc przemówiła językiem bliskości.

I powiedział mi: Ci, którzy stoją przeze Mnie, stoją w każdej stacji — i wychodzą poza każdą stację.

Strona PDF 17

04. Ty jesteś znaczeniem kosmosu

Postawił mnie i powiedział:

Trwasz i utwierdzasz. Nie patrz więc na własne utwierdzenie, bo z takiego patrzenia powracasz tylko ku sobie. Spójrz na muthbitī wa-muthbitika [nierozstrzygnięta relacja składniowa dotycząca utwierdzania], a ocalejesz: ujrzysz Mnie i ujrzysz siebie. Kiedy znajdziesz się w jakiejś rzeczy, bierzesz nad nią górę.

I powiedział mi: Ilekroć dostrzegasz siebie jako byt utrwalony albo istniejący, a nie dostrzegasz Mnie jako Tego, który utwierdza, zasłaniam przed tobą Moje oblicze i ukazuję ci twoje. Spójrz wtedy, co stanęło przed tobą, a co się przed tobą ukryło.

I powiedział mi: Nie wpatruj się w samo ujawnianie ani w to, co się ukazuje, tak że raz się śmiejesz, a raz płaczesz. Kiedy śmiejesz się i płaczesz w ten sposób, pozostajesz przy sobie, a nie przy Mnie.

I powiedział mi: Jeżeli nie pozostawisz za sobą wszystkiego, co już ujawniłem i co jeszcze ujawnię, nie dojdziesz do spełnienia; a bez niego nie skupisz się na Mnie.

I powiedział mi: Stań między Mną a tym, co się ukazało i jeszcze się ukaże. Nie stawiaj między Mną a sobą żadnego przejawu ani samego ukazywania.

I powiedział mi: Opowiadanie, w którym pozostajesz, należy do tego, co ogólne [lekcja niepewna].

I powiedział mi: Ty jesteś znaczeniem całego kosmosu.

I powiedział mi: Chcę mówić ci o Sobie, nie pozostawiając śladu niczego poza Mną.

I powiedział mi: Nie do Mnie należy ten, kto widzi Mnie i siebie dzięki własnej zdolności ukazywania. Do Mnie należy ten, kto widzi Mnie i siebie dzięki Mojemu ukazaniu [odczyt niepewny].

I powiedział mi: Ten, kto widzi Mnie i widzi siebie, nie jest przez to wolny od sądu, który mu oszczędzono. Czy nie trwa w tym ukryte współuczestnictwo, którego sam nie dostrzega?

Strona PDF 18

I powiedział mi: To, czego człowiek nie dostrzega, może wydawać się odsłonięciem w widzeniu Mnie i siebie, a przecież jest zasłoną wobec prawdy.

I powiedział mi: Rzeczywistość jest określeniem Prawdziwego. A Prawdziwy — to Ja.

I powiedział mi: Oto Moje słowa, które zapisujesz. A cóż, kiedy przestaniesz pisać?

Strona PDF 19

05. Nadszedł Mój czas

Postawił mnie i powiedział mi:

Jeśli Mnie nie ujrzysz, nie będziesz przeze Mnie.

I powiedział mi: Jeśli ujrzysz kogoś innego niż Ja, Mnie nie ujrzysz.

I powiedział mi: Moje wskazania obecne w rzeczy wymazują z niej znaczenie samego znaczenia, a zarazem je w niej ustanawiają — z niej, lecz nie dzięki niej.

I powiedział mi: Jest w tobie coś, co się nie odwraca i czego niepodobna odwrócić.

I powiedział mi: Uczyń milczącym dla Mnie to, co w tobie milczy; wówczas to, co przemawia, przemówi z konieczności.

I powiedział mi: Ślad Mojego spojrzenia jest w każdej rzeczy. Jeśli zwrócisz się ku niemu własnym językiem, przeinaczysz go.

I powiedział mi: Pozostaw wspominanie Mnie za swymi plecami. Inaczej powrócisz do tego, co jest poza Mną, a nic nie stanie między tobą a tym, do czego powrócisz.

I powiedział mi: Nadszedł Mój czas. Przyszła pora, abym odsłonił Moje oblicze, ukazał blaski Mojej chwały i rozpostarł Moje światło nad dziedzińcami i nad tym, co sięga poza nie, aby objęło oczy i serca. Ujrzysz Mojego nieprzyjaciela, który Mnie miłuje, i ujrzysz Moich bliskich, którzy sprawują władzę. Wyniosę dla nich trony, a oni wyślą ogień, który już nie powróci. Odbuduję Moje zrujnowane domy, a one przyozdobią się prawdziwą ozdobą. Ujrzysz [nierozstrzygnięte: fasṭī] i to, jak odsuwa wszystko, co poza nim. Zgromadzę ludzi w pomyślności, tak że nie będą się rozdzielać ani doznawać poniżenia. Wydobędę Mój skarb, a wtedy urzeczywistni się to, o czym cię zapewniłem: Moja wieść, Moja obietnica i bliskość Mojego wzejścia. Oto wzejdę, a gwiazdy zgromadzą się wokół Mnie. Złączę słońce z księżycem. Wejdę do każdego domu; pozdrowią Mnie, a Ja ich pozdrowię. Albowiem do Mnie należy wola, za Moim przyzwoleniem nadejdzie Godzina, a Ja jestem Potężny, Miłosierny.

Strona PDF 20

06. Morze

Postawił mnie w morzu. Ujrzałem statki, które tonęły, podczas gdy deski pozostawały na powierzchni. Potem utonęły i deski.

I powiedział mi: Ten, kto wsiadł, nie ocaleje.

I powiedział mi: Zaryzykował ten, kto rzucił się w morze i nie wszedł na statek.

I powiedział mi: Zginął ten, kto wsiadł, lecz nie podjął ryzyka.

I powiedział mi: W podjęciu ryzyka jest cząstka ocalenia. Nadciągnęła fala, uniosła to, co znajdowało się pod nią, i rozlała się na brzegu.

I powiedział mi: Powierzchnia morza jest światłem nie do dosięgnięcia, jego głębia — ciemnością, w której nie sposób się utrzymać, a pomiędzy nimi żyją stworzenia morskie, którym nie można zaufać.

I powiedział mi: Nie wypływaj na morze, abym nie przesłonił cię środkiem, którego używasz. Nie rzucaj się też w jego wody, abym nie przesłonił cię samym morzem.

I powiedział mi: Morze ma swoje granice. Która z nich cię uniesie?

I powiedział mi: Jeśli oddasz siebie morzu i w nim utoniesz, staniesz się jednym z jego stworzeń.

I powiedział mi: Oszukałbym cię, gdybym wskazał ci kogoś poza Mną.

I powiedział mi: Jeśli zginiesz w tym, co poza Mną, będziesz należał do tego, w czym zginąłeś.

I powiedział mi: Świat doczesny jest dla tego, kogo od niego odwróciłem — i od kogo odwróciłem sam świat. Życie przyszłe jest dla tego, ku komu je skierowałem i kogo skierowałem ku Sobie.

Strony PDF 21–30

Strona PDF 21

07. Boskie Miłosierdzie

Postawił mnie w miłosierdziu Miłosiernego i powiedział mi: To jest wyłącznie Moja właściwość.

I powiedział mi: Ono uchyla władzę grzechu, wiedzy i duchowego uniesienia.

I powiedział mi: Dopóki pozostaje ślad rozbieżności, jest to miłosierdzie. Gdy nie pozostaje już żaden ślad, jest to miłosierdzie Miłosiernego.

I powiedział mi: Stań w rozbieżności samoujawnienia. Stanąłem i ujrzałem w niej niewiedzę. Potem poznałem i ujrzałem niewiedzę w poznaniu tego samoujawnienia; nie ujrzałem zaś poznania w niewiedzy o nim.

I powiedział mi: Tego, kogo ustanowiłem zastępcą, nie czyniłem równym względem Mojego widzenia pod warunkiem, że znajdzie Mnie, kiedy Mnie znajduje, i utraci Mnie, kiedy Mnie traci.

I powiedział mi: Jeżeli ustanowię cię zastępcą, otworzę dla ciebie cząstkę miłosierdzia Miłosiernego. Będziesz bardziej miłosierny wobec człowieka niż on sam wobec siebie. Ukażę ci kres, do którego zmierza każdy mówiący, a ty wyprzedzisz go, zanim tam dojdzie. Każdy zobaczy cię przy sobie, ty zaś nie ujrzysz nikogo przy sobie.

I powiedział mi: Jeżeli ustanowię cię zastępcą, twój gniew uczynię pochodzącym z Mojego gniewu. Nie będziesz litował się nad tym, co ludzkie, ani pochylał nad więzami wspólnej natury.

I powiedział mi: Gdy Mnie ujrzysz, podążaj za Mną. Choćby wszyscy odwrócili od ciebie twarze, zwrócę ich ku tobie w pokorze.

I powiedział mi: Gdy Mnie ujrzysz, odwróć się od tego, kto się od ciebie odwrócił, i zwróć się ku sobie.

I powiedział mi: Jeżeli ustanowię cię zastępcą, postawię cię przed sobą. Moją moc podtrzymywania istnienia umieszczę za twoimi plecami, a Ja będę poza tą mocą. Moją władzę umieszczę po twojej prawicy, a Ja będę poza władzą. Mój wybór znajdzie się po twojej lewicy, a Ja będę poza wyborem. Moje światło znajdzie się w twoich oczach, a Ja będę poza światłem.

Strona PDF 22

Mój język znajdzie się na twoim języku, a Ja będę poza językiem. Ukażę ci, że to Ja ustanowiłem wszystko, co ustanowiłem, i że jestem poza tym, co ustanowione. Niczego nie postawiłem przed tobą jako czegoś, co byłoby Mną zastąpione. Ujrzysz Mnie bez nieobecności i będziesz pozostawał przy Moich rozstrzygnięciach bez zasłony.

I powiedział mi: Kiedy ukażę ci Mój argument zarówno w tym, co umiłowałeś, jak i w tym, czego nie chciałeś, wtedy oznajmię ci powierzenie zastępstwa i wybiorę cię do stacji odpowiedzialności wobec Mnie.

I powiedział mi: Gdy Mnie ujrzysz, wesprzyj Mnie; nie zdoła Mnie wesprzeć ten, kto Mnie nie widzi.

I powiedział mi: Jeżeli nie potrafisz zasłonić się przede Mną, oznajmię ci powierzenie zastępstwa.

I powiedział mi: Noś Mój sygnet, który ci dałem, abyś nim pieczętował każde serce pragnące — jego pragnieniem — i każde serce przejęte lękiem — jego lękiem. Będziesz obejmował, lecz nikt nie obejmie ciebie; będziesz wyznaczał granice, lecz sam nie zostaniesz ograniczony.

I powiedział mi: Kto pozostaje nieobecny wobec Mnie, lecz widzi Moją wiedzę, temu powierzam zastępstwo w zakresie tej wiedzy. Kto Mnie widzi, lecz pozostaje nieobecny wobec Mojej wiedzy, temu powierzam zastępstwo w zakresie jego widzenia.

I powiedział mi: Kto widzi Mnie i widzi Moją wiedzę, ten jest Moim zastępcą. Jemu dałem drogę do każdej rzeczy.

Strona PDF 23

08. Zatrzymanie

Zatrzymał mnie w Zatrzymaniu i powiedział mi: Jeśli nie zdołasz dosięgnąć Mnie, czyż nie pochwyci cię to, co poza Mną?

I powiedział mi: Kogo zatrzymuję przy sobie, tego przyodziewam w ozdobę. Wtedy w żadnej rzeczy nie widzi już ozdoby.

I powiedział mi: Oczyść się dla Zatrzymania, inaczej ono strząśnie cię z siebie.

I powiedział mi: Jeśli pozostanie w tobie choćby jedna siła pociągająca cię ku temu, co inne niż Ja, nie zdołasz się zatrzymać.

I powiedział mi: W Zatrzymaniu widzisz to, co inne, na miarę jego własnego kresu. Gdy zobaczysz je w tej mierze, wychodzisz poza nie.

I powiedział mi: Zatrzymanie jest źródłem wiedzy. Kto się zatrzymał, ma swoją wiedzę u samego siebie; kto się nie zatrzymał, ma swoją wiedzę u kogoś innego.

I powiedział mi: Ten, kto trwa w Zatrzymaniu, mówi i milczy według jednego rozstrzygnięcia.

I powiedział mi: Zatrzymanie jest świetliste: ukazuje rzeczy w ich właściwej mierze i zaciera ulotne myśli.

I powiedział mi: Zatrzymanie jest poza nocą i dniem, poza wszystkim, co w nich wyznacza los i miarę.

I powiedział mi: Zatrzymanie jest ogniem dla wszystkiego, co inne. Albo tym ogniem spalisz owo inne, albo ono spali ciebie za jego sprawą.

I powiedział mi: Ten, kto się zatrzymał, wszedł do każdego domu, lecz żaden nie mógł go pomieścić. Pił z każdego źródła, lecz nic nie ugasiło jego pragnienia. W końcu dotarł do Mnie: we Mnie jest jego spoczynek, a przy Mnie jego miejsce Zatrzymania.

I powiedział mi: Gdy poznasz Zatrzymanie, samo poznanie już cię nie przyjmie, a to, co podlega powstawaniu, nie będzie mogło się z tobą zespolić.

I powiedział mi: Kto powierzył Mi wiedzę Zatrzymania, na jego plecach się wspieram i na jego lasce polegam.

Strona PDF 24

I powiedział mi: Jeżeli przywołasz Mnie w Zatrzymaniu, wyjdziesz z Zatrzymania; jeżeli zatrzymasz się w Zatrzymaniu, także z niego wyjdziesz.

I powiedział mi: W Zatrzymaniu nie ma ani utrwalenia, ani wymazania; ani mowy, ani czynu; ani wiedzy, ani niewiedzy.

I powiedział mi: Zatrzymanie należy do tego, co wiąże się z Boską samowystarczalnością. Kto w nim trwa, u tego to, co jawne, jest tym, co ukryte, a ukryte — tym, co jawne.

I powiedział mi: Trwanie bez kresu przysługuje tylko temu, kto się zatrzymał; a Zatrzymanie tylko temu, kto trwa.

I powiedział mi: Zatrzymanie ma wgląd w każdą wiedzę, lecz żadna wiedza nie ma wglądu w Zatrzymanie.

I powiedział mi: Kto nie zatrzymuje się przy Mnie, tego zatrzymuje każda rzecz poza Mną.

I powiedział mi: Ten, kto trwa w Zatrzymaniu, widzi kresy rzeczy, dlatego ich początki nie sprawują nad nim władzy.

I powiedział mi: Zatrzymanie wyzwala z niewoli tego świata i świata przyszłego.

I powiedział mi: Modlitwa chlubi się tym, kto się zatrzymał, tak jak wędrujący chlubi się modlitwą.

I powiedział mi: Nic Mnie nie poznało. Jeśli ktokolwiek był bliski poznania Mnie, był to ten, kto się zatrzymał.

I powiedział mi: Ten, kto się zatrzymał, niemal wychodzi poza prawa ludzkiej kondycji.

I powiedział mi: W Zatrzymaniu upadła wartość każdej rzeczy. Ani ona nie należy do niego, ani ono do niej.

I powiedział mi: W Zatrzymaniu jest pocieszenie po tym, od czego odstąpiłeś, i bliskość po tym, co opuściłeś.

I powiedział mi: Zatrzymanie jest bramą widzenia. Kto w nim przebywa, widzi Mnie; kto Mnie przez nie widzi, zatrzymuje się; a kto Mnie nie widzi, nie zatrzymuje się.

Strona PDF 25

I powiedział mi: Ten, kto się zatrzymał, spożywa rozkosz i jej nie spożywa; pije doświadczenie próby i go nie pije.

I powiedział mi: Zmieszałem zmysłowe odczuwanie tego, kto się zatrzymał, z potęgą Mej ochrony. Dlatego mówi o każdej rzeczy, lecz żadna rzecz nie jest mu odpowiednia.

I powiedział mi: Gdyby serce zatrzymanego trwało przy tym, co inne, nie zatrzymałby się. Gdyby zaś owo inne tkwiło w jego sercu, nie utrzymałby się w Zatrzymaniu.

I powiedział mi: Ten, kto się zatrzymał, jest cały wiedzą i cały rozstrzygnięciem; nikt poza nim nie łączy obu tych rzeczy.

I powiedział mi: Ten, kto się zatrzymał, nie przystaje do uczonych, ani uczeni nie przystają do niego.

I powiedział mi: Ten, kto się zatrzymał, oddala się przez bliskość ludzi wiedzy i zostaje zasłonięty przez ich nauki.

I powiedział mi: Jeśli dzięki Mnie trwasz w Zatrzymaniu, to, co inne, jest Moją strefą zakazaną; nie wychodź ku temu, abyś nie odłączył się ode Mnie.

I powiedział mi: Ten, kto się zatrzymał, jest powiernikiem; a powiernik jest tym, w kim złożono depozyt.

I powiedział mi: Zatrzymaj się dzięki Mnie, lecz nie stawaj przede Mną z samym Zatrzymaniem. Gdybym odsłonił ci Moją chwałę wypowiadaną przeze Mnie o sobie samym oraz wiedzę, która tylko Mnie przystoi, to, co stworzone, powróciłoby do pierwotności, a pierwotność do nieprzemijającego trwania. Wiedza tej pierwotności nie oddzieliłaby się od niej, a przedmiot jej wiedzy nie zniknąłby z jej poznania. Ujrzałbyś Mnie i ujrzałbyś Prawdę, w której nie ma zatrzymania, aby ją poznać, ani drogi, którą można by przebyć.

I powiedział mi: Ten, kto się zatrzymał, widzi, jak wiedza gubi to, co poznawane. Nie dzieli się więc przez to, co istnieje, ani nie zwraca się ku temu, co dane w widzeniu.

I powiedział mi: Kto się nie zatrzymał, ujrzał przedmiot wiedzy, lecz samej wiedzy nie ujrzał. Czuwanie stało się dla niego zasłoną tak samo jak nieuwaga.

Strona PDF 26

I powiedział mi: Tego, kto się zatrzymał, piękno nie uwodzi, a groza nie przeraża. Ja mu wystarczam, a Zatrzymanie wyznacza jego granicę.

I powiedział mi: Jeśli ukryję się przed nim w tym, czego był świadkiem, będzie skarżył się na ból utraty Mnie, nie na utratę tego, co oglądał.

I powiedział mi: Wszystko gubi się w zdumieniu wobec tego, kto się
zatrzymał;
on
zaś
pogrąża
się
w
zdumieniu
wobec
Boskiej
niezależności.

I powiedział mi: Zatrzymanie jest duchem poznania, poznanie jest duchem wiedzy, a wiedza jest duchem życia.

I powiedział mi: Każdy, kto się zatrzymał, jest poznającym; lecz nie każdy poznający się zatrzymał.

I powiedział mi: Ci, którzy się zatrzymali, należą do Mnie; poznający należą do Mojego poznania.

I powiedział mi: Moi bliscy są książętami, a ludzie poznania — ministrami.

I powiedział mi: Zatrzymanie ma wiedzę o tym, czym jest Zatrzymanie, a poznanie ma wiedzę o tym, czym jest poznanie.

I powiedział mi: Ciało tego, kto się zatrzymał, umrze, lecz jego serce nie umrze.

I powiedział mi: Ten, kto wysuwa roszczenie, wchodzi we wszystko i wychodzi z tego z własnym roszczeniem, po czym opowiada, że tam był. Zatrzymanie stanowi wyjątek: do niego ani nie wszedł, ani nie wchodzi; ani o nim nie opowiedział, ani nie potrafi opowiedzieć.

I powiedział mi: Jeżeli jesteś w Zatrzymaniu rozmyślnie, strzeż się Mojego podstępu kryjącego się w tym zamiarze.

I powiedział mi: Zatrzymanie odrzuca wszystko, co nim nie jest, tak jak wiedza odrzuca niewiedzę.

I powiedział mi: Szukaj każdej rzeczy u tego, kto trwa w Zatrzymaniu, a znajdziesz ją. Szukaj zaś tego, kto się zatrzymał, pośród wszystkich rzeczy, a nie znajdziesz go.

Strona PDF 27

I powiedział mi: Cierpliwość znajduje właściwe miejsce wobec każdej rzeczy z wyjątkiem Zatrzymania; wobec cierpliwości to Zatrzymanie ustanawia swoje miejsce.

I powiedział mi: Kiedy nadchodzi próba, omija tego, kto się zatrzymał, a spada na poznanie poznającego i na wiedzę uczonego.

I powiedział mi: Ten, kto się zatrzymał, wychodzi poza zgodność tak samo, jak wychodzi poza rozbieżność.

I powiedział mi: Zatrzymanie jest Moją dłonią, która zaciera: czegokolwiek dotknie, zaciera to; a cokolwiek zwróci się ku niemu z pragnieniem, zostaje spalone.

I powiedział mi: Kto poznał wiedzę o jakiejś rzeczy, ten przez swoje poznanie daje znak, że wystawia się na jej działanie.

I powiedział mi: Zatrzymanie jest przebywaniem blisko Mnie. Ja jednak nie jestem tym przebywaniem blisko.

I powiedział mi: Poznający nie potrafi wymierzyć rangi tego, kto trwa w Zatrzymaniu.

I powiedział mi: Zatrzymanie jest filarem poznania, a poznanie filarem wiedzy.

I powiedział mi: Zatrzymanie nie zależy od żadnej przyczyny i żadna przyczyna nie może się na nim oprzeć.

I powiedział mi: Gdyby cokolwiek mogło być dla Mnie odpowiednie, odpowiednie byłoby Zatrzymanie. Gdyby cokolwiek mogło mówić o Mnie, mówiłoby o Mnie Zatrzymanie.

I powiedział mi: Poznanie, w którym nie ma Zatrzymania, powraca do niewiedzy.

I powiedział mi: Zatrzymanie jest Moim wiatrem: kogo unosi, ten dociera do Mnie; kogo zaś nie unosi, ten dociera do niego. [Adresat końcowego zaimka pozostaje niepewny.]

I powiedział mi: Mówię jedynie: „Zatrzymaj się, ty, który się zatrzymujesz. Poznaj, ty, który poznajesz”.

I powiedział mi: Wiedza nie prowadzi do poznania, poznanie nie prowadzi do Zatrzymania, a Zatrzymanie nie prowadzi do Mnie.

Strona PDF 28

I powiedział mi: Uczony pozostaje w niewoli; poznający jest niewolnikiem, który zawarł umowę wykupu własnej wolności; ten zaś, kto się zatrzymał, jest wolny.

I powiedział mi: Ten, kto się zatrzymał, jest pojedynczy; poznający pozostaje dwoisty.

I powiedział mi: Poznający poznaje i jest poznawany. Ten, kto się zatrzymał, poznaje, lecz nie jest poznawany. [Odczyt bierny drugiego czasownika jest hipotezą wokalizacyjną.]

I powiedział mi: Ten, kto się zatrzymał, dziedziczy wiedzę, działanie i poznanie. Jego zaś dziedzicem jest wyłącznie Bóg.

I powiedział mi: Wiedza spłonęła w poznaniu, a poznanie spłonęło w Zatrzymaniu.

I powiedział mi: Każdy ma swoje wyposażenie na drogę, oprócz tego, kto się zatrzymał; a każdy, kto polega na wyposażeniu, może zostać pokonany.

I powiedział mi: Zatrzymanie jest wiecznotrwałym określeniem, w którym nie ma domysłu. [Znaczenie taʿayyun wymaga dalszej kontroli.]

I powiedział mi: Poznający powątpiewa w tego, kto się zatrzymał; ten zaś, kto się zatrzymał, nie powątpiewa w poznającego.

I powiedział mi: W Zatrzymaniu nie ma tego, kto się zatrzymuje — inaczej nie byłoby Zatrzymania. A w poznaniu nie ma poznającego — inaczej nie byłoby poznania.

I powiedział mi: Poznanie nie dosięga tego, kto się nie zatrzymał, a wiedza nie przynosi pożytku temu, kto nie poznał.

I powiedział mi: Uczony widzi swoją wiedzę, lecz nie widzi poznania. Poznający widzi poznanie, lecz nie widzi Mnie. Ten zaś, kto się zatrzymał, widzi Mnie i nie widzi niczego poza Mną.

I powiedział mi: Zatrzymanie jest Moją wiedzą, która udziela ochrony, lecz przed którą nikt nie może udzielić ochrony.

I powiedział mi: Zatrzymanie jest Moim przymierzem wobec każdego poznającego, niezależnie od tego, czy je rozpoznał. Jeśli je rozpozna, wychodzi z poznania ku Zatrzymaniu; jeśli go nie rozpozna, jego poznanie miesza się z własną granicą.

Strona PDF 29

I powiedział mi: Zatrzymanie jest Moim światłem, poza które nie sięga ciemność.

I powiedział mi: Zatrzymanie jest niewzruszonym trwaniem, a niewzruszone trwanie jest nieprzemijalnością; wobec niej nie ostaje się to, co podlega przemianie.

I powiedział mi: Prawdę rzeczywistą widzi tylko ten, kto się zatrzymał.

I powiedział mi: Zatrzymanie jest poza oddaleniem i bliskością. Poznanie pozostaje w bliskości, lecz sama bliskość jest jeszcze czymś po drugiej stronie; wiedza zaś trwa w oddaleniu — i w nim ma swą granicę. [Składnia zdania o bliskości pozostaje sporna.]

I powiedział mi: Poznający widzi kres własnej wiedzy; ten, kto się zatrzymał, jest poza każdym kresem.

I powiedział mi: Ten, kto się zatrzymał, odsuwa poznania tak samo, jak odsuwa przelotne myśli.

I powiedział mi: Gdyby cokolwiek oddzieliło się od granicy, oddzieliłby się także ten, kto się zatrzymał. [Odczyt relacji w zdaniu warunkowym pozostaje roboczy.]

I powiedział mi: Wiedza nie zdoła unieść poznania, jeśli miałoby się jej ono ukazać; poznanie nie zdoła unieść Zatrzymania, jeśli miałoby się ono przed nim odsłonić.

I powiedział mi: Uczony opowiada o wiedzy, poznający o poznaniu, a ten, kto się zatrzymał, opowiada o Mnie.

I powiedział mi: Uczony mówi o nakazie i zakazie — na tym polega jego wiedza. Poznający mówi o Mojej prawdzie — w niej jest jego poznanie. Ten zaś, kto się zatrzymał, mówi o Mnie — i w tym trwa jego Zatrzymanie.

I powiedział mi: Jestem bliższy każdej rzeczy niż ona sama sobie; ten zaś, kto się zatrzymał, jest Mi bliższy niż wszystko inne.

I powiedział mi: Jeśli uczony wyjdzie poza widzenie Mego oddalenia, spłonie. Jeśli poznający wyjdzie poza widzenie Mej bliskości, spłonie. Jeśli ten, kto się zatrzymał, wyjdzie poza widzenie Mnie, spłonie.

Strona PDF 30

I powiedział mi: Ten, kto się zatrzymał, widzi to, co widzi poznający, lecz nie jest tym, czym on jest; poznający widzi to, co widzi uczony, lecz nie jest tym, czym on jest.

I powiedział mi: Wiedza jest Moją zasłoną, poznanie — Moim zwróceniem się do człowieka, a Zatrzymanie — Moją Obecnością.

I powiedział mi: Tego, kto się zatrzymał, nie przyjmuje zmienność; nie poruszają nim także własne cele. [Znaczenie al-ghiyār pozostaje sporne.]

I powiedział mi: Władzą tego, kto się zatrzymał, jest jego milczenie; władzą poznającego — jego mowa; władzą uczonego — jego wiedza.

I powiedział mi: Zatrzymanie jest poza tym, co można powiedzieć, a poznanie jest kresem tego, co wypowiadalne.

I powiedział mi: W Zatrzymaniu rozpoznaje się każdą różnicę. [Wariant rękopiśmienny: „tonie każda różnica” — sens przeciwny, wymaga rozstrzygnięcia.]

I powiedział mi: Serce tego, kto się zatrzymał, spoczywa w Mojej dłoni; serce poznającego — w dłoni poznania.

I powiedział mi: Poznający ma serce; ten, kto się zatrzymał, ma Pana.

I powiedział mi: Ten, kto się zatrzymał, przekroczył właściwość stworzonego istnienia, toteż nie podlega już jej osądowi.

I powiedział mi: Ten, kto się zatrzymał, nie znajduje oparcia w żadnej rzeczy; poznający nie znajduje oparcia w utracie żadnej rzeczy.

I powiedział mi: Ten, kto się zatrzymał, nie osiada w żadnym bycie stworzonym; przy nim także żaden byt stworzony nie znajduje spoczynku.

I powiedział mi: Wszystko należy do Mnie, a spośród tego, co do Mnie należy, do Mnie należy również Zatrzymanie. [Powtórzenie i relacja członów pozostają trudne.]

I powiedział mi: Zatrzymanie jest ogniem stworzonego istnienia, a poznanie jest jego światłem.

I powiedział mi: Zatrzymanie widzi tylko Mnie; poznanie widzi Mnie, ale widzi także siebie.

Strony PDF 31–40

Strona PDF 31

I powiedział mi: Zatrzymanie jest Zatrzymaniem; Zatrzymanie — poznaniem; poznanie — wiedzą; poznanie — poznaniem wiedzy; poza tym nie ma ani poznania, ani Zatrzymania. [Interpunkcja i podział oryginału są nieustalone; tekst polski jedynie przedstawia możliwą segmentację.]

I powiedział mi: Moje wieści należą do poznających, a Moje oblicze — do tych, którzy się zatrzymali.

Strona PDF 32

09. Właściwa postawa

Postawił mnie w [sferze] właściwej postawy i powiedział mi: Kiedy prosisz Mnie, nie widząc Mnie, jest to oddawanie czci; kiedy prosisz Mnie, widząc Mnie, jest to szyderstwo.

I powiedział mi: Gdy poddam cię próbie, przyjrzyj się, do czego cię przywiązałem. Jeśli do czegoś poza Mną, poskarż się Mnie; jeśli do Mnie samego — wówczas dom znalazł w tobie spoczynek.

I powiedział mi: Gdy zobaczysz Mnie w próbie, którą ci zsyłam, rozpoznaj granicę swojego położenia i nie pozwól, by przesłoniła ci ona widzenie Mnie. Jeżeli jest to rozkosz, korzystaj z niej; jeśli widzisz w tym niedolę, nie szukaj w niej rozkoszy.

I powiedział mi: Początkiem poznania jest strzec takiego swojego stanu, który nie rozdziela cię wewnętrznie.

I powiedział mi: Jeśli względem czegoś zachowujesz wzgląd ze względu na to coś albo ze względu na siebie, nie jest to poznanie i ty nie należysz do poznania.

I powiedział mi: Wszystko, co jednoczy cię wokół poznania, należy do poznania.

I powiedział mi: Jeśli wywodzisz swoją przynależność od czegoś, należysz do tego, do czego się odwołujesz, nie do Mnie. Jeżeli trwasz ze względu na przyczynę, należysz do tej przyczyny, nie do Mnie.

I powiedział mi: Pozostaw poznanie za plecami, a wyjdziesz poza więzy przynależności; trwaj dla Mnie w Zatrzymaniu, a wyjdziesz poza zależność od przyczyny.

I powiedział mi: Jeśli prosisz kogoś poza Mną, pogrzeb swoją wiedzę o Mnie w grobie tych, którzy zaprzeczają najbardziej.

I powiedział mi: Jeśli połączysz to, co poza Mną, z poznaniem, wymażesz poznanie, a ustanowisz to, co poza Mną. Zażądam od ciebie rozstania z tym, lecz nigdy nie rozstaniesz się z tym, co sam ustanowiłeś.

I powiedział mi: Poznanie jest językiem jedyności. Gdy przemawia, wymazuje wszystko poza sobą; gdy milknie, wymazuje to, co zostało rozpoznane.

Strona PDF 33

I powiedział mi: Jesteś dzieckiem tego stanu, w którym spożywasz swój pokarm i pijesz swój napój.

I powiedział mi: Zaprzysiągłem, że nie przyjmę cię, póki pozostajesz człowiekiem związanym przyczyną albo pochodzeniem.

Strona PDF 34

10. Pocieszenia

Postawił
mnie
w
Pocieszeniu
i
powiedział
mi:
Odmierzaj
błogosławieństwo trwałości nagrody dniami przemijania w działaniu.

I powiedział mi: Gdybym odsłonił przed tobą opis rozkoszy błogosławionych, samo odsłonięcie odciągnęłoby cię od opisu, a opis odciągnąłby cię od rozkoszy. Dlatego przyodziałem cię w Moją łagodność, byś dzięki niej mógł udźwignąć Moją łagodność. I ukoronuję cię Moim współczuciem, abyś w nim mógł się poruszać.

I powiedział mi: Wspomnij Mnie raz, a wymażę tym wszystkie chwile, w których wspominałeś to, co poza Mną.

I powiedział mi: Ty, który cierpliwie znosisz to, co przychodzi ode Mnie — rozpostrzyj cały świat, a nie pomieści Mojego daru. Rozpostrzyj swoje nadzieje, a nie dosięgną Mojego daru.

I powiedział mi: Gdy będę przed tobą ukryty, zgromadź wokół siebie wszelkie nieszczęścia, a wszystko, co istnieje, przyjdzie pocieszać cię w Mojej nieobecności. Jeśli usłyszysz, odpowiesz; a jeśli odpowiesz, nie ujrzysz Mnie.

I powiedział mi: W Mojej nieobecności nie ma pocieszenia; w oglądaniu Mnie nie ma ostatecznego rozstrzygnięcia.

I powiedział mi: Jestem Łagodny pośród przemożnej potęgi Majestatu; jestem Współczujący pośród wyniosłości przemagającej mocy.

I powiedział mi: Jeśli powiem ci „Ja”, a ty będziesz oczekiwać wiadomości o Mnie, nie należysz do grona Moich bliskich.

I powiedział mi: Jestem Wyrozumiały, choćby grzechy stały się ogromne. Jestem Czuwający, choćby troski pozostały ukryte.

I powiedział mi: Kto Mnie ujrzał, zwrócił się całkowicie ku Mnie; kto zwrócił się całkowicie ku Mnie, nie daje się zamknąć w wyznaczonych porach.

I powiedział mi: Możesz przyswoić wiedzę o poznaniu, lecz jeśli twoją rzeczywistością jest nadal wiedza, nie należysz do poznania. Możesz przyswoić wiedzę o Zatrzymaniu, lecz jeśli twoją rzeczywistością jest nadal poznanie, nie należysz do Zatrzymania.

Strona PDF 35

I powiedział mi: Twoją rzeczywistością jest to, czego nie opuszczasz, a nie dowolna wiedza, od której możesz odejść.

Strona PDF 36

11. Poznania Poznań

Postawił mnie w Poznaniu Poznań i powiedział mi: Jest ono prawdziwą niewiedzą wobec każdej rzeczy — ze względu na Mnie.

I powiedział: Znakiem tego w widzeniu twojego serca i rozumu jest to, że swoim najskrytszym wnętrzem widzisz każde królestwo i panowanie, każde niebo i ziemię, ląd i morze, noc i dzień, proroka i anioła, wiedzę i poznanie, słowa i imiona, wszystko, co jest wśród nich, i wszystko, co leży pomiędzy nimi — i słyszysz, jak wszystko mówi: „Nic nie jest do Niego podobne”. Widzisz też, że właśnie to zdanie stanowi kres ich wiedzy i ostateczną granicę ich poznania.

I powiedział mi: Gdy poznasz Poznanie Poznań, uczynisz wiedzę jednym ze swoich wierzchowców, a cały świat jedną ze swoich dróg.

I powiedział mi: Jeśli uczynisz świat jedną ze swoich dróg, nie dam ci z niego zapasów. Czy widziałeś kiedyś, by droga sama dawała podróżnemu zapasy?

I powiedział mi: Zapasy pochodzą z miejsca pobytu. Gdy poznasz Poznanie Poznań, twoje miejsce pobytu będzie u Mnie, a twoje zapasy przyjdą stamtąd. Gdybyś zaprosił do siebie całe stworzenie, starczyłoby miejsca dla wszystkich.

I powiedział mi: Mówić o Mnie mogą tylko dwa języki: język poznania, którego znakiem jest przyjęcie tego, co przynosi, bez dowodu, i język wiedzy, którego znakiem jest uzasadnianie tego, co przynosi, za pomocą dowodu.

I powiedział mi: Poznanie Poznań ma dwa płynące źródła: źródło wiedzy i źródło rozeznania. Źródło wiedzy wytryskuje z prawdziwej niewiedzy, a źródło rozeznania wypływa z tamtego źródła wiedzy.

Kto zaczerpnie wiedzy z samego źródła wiedzy, zaczerpnie zarazem wiedzy i sądu. Kto jednak czerpie z jej nurtu, a nie ze źródła, tego przenoszą języki poszczególnych nauk i przechylają w różne strony przekłady wypowiedzi. Nie osiąga on wiedzy trwałej; kto zaś nie osiągnie wiedzy trwałej, nie uzyska też właściwego sądu.

Strona PDF 37

I powiedział mi: Zatrzymaj się w Poznaniu poznań i w nim trwaj. Zobaczysz to, czemu nadałem wiedzę. Kiedy będziesz tego świadkiem, ujrzysz to wyraźnie; kiedy ujrzysz, odróżnisz rację konieczną od przelotnych zarzutów, które nasuwają się myśli. Jeśli rozróżnisz, pozostaniesz niezachwiany; jeśli nie rozróżnisz, nie zdołasz się utwierdzić.

I powiedział mi: Kto nie zaczerpnął wiedzy z jej źródła, nie poznał rzeczywistości, a to, czego się dowiedział, nie ma dla niego mocy rozstrzygającej. Jego wiadomości zamieszkały w słowach, nie w sercu. Tak samo osiadają w człowieku, którego nauczono.

I powiedział mi: Kiedy się utwierdzisz, przemów. To twój obowiązek.

I powiedział mi: Każdemu znaczeniu, któremu nadano znaczenie, nadano je po to, by zostało użyte; a każdej „czymś-ności”, której wyznaczono jej „czym jest”, wyznaczono je po to, by mogła być wytworzona. [Przekład prowizoryczny: neologizmy arabskie i relacja czasowników pozostają niejasne.]

I powiedział mi: Wszystko, w czym coś zamieszkało, jest naczyniem; zamieszkało w nim z powodu pustki jego wnętrza. Wszystko, co puste, może stać się naczyniem: puste jest wskutek swej bezsilności, a naczyniem staje się z powodu potrzeby. [Składnia i słowotwórstwo tego zdania są niepewne.]

I powiedział mi: Wszystko, co można wskazać, ma kierunek. Co ma kierunek, jest czymś objęte; co jest objęte, można pojąć; co można pojąć, daje się wyobrazić; co daje się wyobrazić, można podzielić. A wszystko, co podzielone — [w tym miejscu zdanie jest urwane w dostępnej transkrypcji]. Wszelkie powietrze styka się z czymś, wszystko, co dotyka, podlega odczuciu, a wszelka przestrzeń coś napotyka. [Ostatnie człony są syntaktycznie niepewne; zachowano ich kolejność bez dopisywania brakującej przesłanki.]

I powiedział mi: Poznaj Moją przemożną moc, a będziesz strzegł się Mnie i tej mocy. Ja jestem Tym, przed którym — jak sądzisz — chroni to, co rozpoznałeś; nie można jednak osądzić Mnie na podstawie tego, co ujawniło się z Mojej wiedzy.

Strona PDF 38

Jak miałoby chronić przed Mną Moje samoujawnienie, skoro Ja sam się w nim ujawniam i — jeśli zechcę — mogę w nim pozostać nierozpoznany tak samo, jak dałem się rozpoznać? Jak Moja wiedza miałaby Mnie osądzać, skoro Ja nią rozporządzam i — jeśli zechcę — mogę przez nią pozostawić w niewiedzy, tak jak przez nią uczyniłem wiedzącym?

I powiedział mi: Posłuchaj, jak przemawia do ciebie Poznanie poznań: „Chwała Temu, którego nie obejmują poznania, i błogosławiony Ten, którego nie dosięgają nauki”. Poznania są jedynie światłem spośród Jego świateł, nauki zaś — słowami spośród Jego słów.

I powiedział mi: Posłuchaj jednego z języków Mojej przemożnej mocy. Gdy ujawniam się słudze, a on Mnie odpycha, powracam do niego, jak gdybym czegoś od niego potrzebował. Z Mojej strony jest to szczodrość, która poprzedziła moje dobrodziejstwo; z jego strony — skąpstwo wobec własnej duszy, którą Ja mam we władaniu, a której on nie ma we władaniu nade Mną.

A gdy znów Mnie odpycha, wracam. Powracam nieustannie, a on nieustannie Mnie odsuwa. Odsuwa Mnie, choć widzi we Mnie najszczodrzejszego ze szczodrych; Ja zaś wracam, widząc w nim najbardziej skąpego ze skąpych. Kiedy przybywa, przygotowuję dla niego usprawiedliwienie, a przebaczenie ofiarowuję przed jego prośbą o wybaczenie; mówię nawet w jego najskrytszym wnętrzu: „To Ja wystawiłem cię na próbę”.

Czynię to wszystko, aby usunąć z jego widzenia to, co odpycha go ode Mnie. Jeśli trwa przy tym, przez co mu się ujawniłem, jestem jego towarzyszem, a on jest Moim towarzyszem. Jeśli Mnie odpycha, nie opuszczam go z powodu odtrącenia splecionego z niewiedzą. Pytam go tylko: „Czy odpychasz Mnie, choć jestem twoim Panem? Czy Mnie nie chcesz i nie chcesz Mnie poznawać?”.

Jeśli odpowiada: „Nie odpycham Cię”, przyjmuję jego słowa. Ilekroć Mnie odpycha, pytam go o to odpychanie; ilekroć zaprzecza, przyjmuję jego zaprzeczenie. Lecz kiedy odepchnie Mnie i zapytany odpowie: „Tak, odpycham Cię”, a do tego kłamie i trwa w uporze, odbieram z jego piersi poznania, które mu dałem.

Strona PDF 39

Poznania te wznoszą się ku Mnie i odbieram to, co z Mojego poznania znajdowało się w jego sercu. A kiedy nadejdzie jego dzień, obracam poznania istniejące między Mną a nim w ogień i sam go rozpalam. Jest to kara, z którą nie może się równać zwykły ogień, ponieważ sam wymierzam ją ze względu na Mnie. Nawet strażnicy ognia nie zdołaliby znieść słuchania opisu jego męki ani środków Mojego odwetu.

Czynię jego ciało rozległym jak pustkowie, daję mu tysiąc skór, a między każdymi dwiema — przestrzeń wielką jak ziemia. Rozkazuję wówczas przyjść każdej męce, jaka istniała na świecie. Wszystkie nawiedzają go w swej własnej postaci. W każdym członku gromadzi się naraz cały ból świata, z całą różnorodnością jego odmian, ponieważ tak rozległe stało się jego ciało i tak wielką uczyniłem w nim przestrzeń dla kary.

Potem rozkazuję nadejść każdej męce, którą ludzie na świecie zdołali sobie wyobrazić. Przychodzi ona właśnie w tej postaci, w jakiej ją sobie wyobrażano. W pierwszej skórze spotyka go kara poznana, w drugiej — kara wyobrażona.

Następnie rozkazuję siedmiu warstwom ognia, by kara każdej z nich zamieszkała w osobnej skórze. Kiedy nie pozostaje żadna męka doczesna ani pośmiertna, która nie znalazłaby miejsca między jego skórami, ukazuję mu karę, którą sam wymierzam temu, komu sam się objawiłem, a kto Mnie odrzucił.

Gdy ją zobaczy, przeraża się na ten widok kara poznana, przeraża się kara wyobrażona, a także męka siedmiu warstw ognia. Cała kara tego świata i przyszłego lęka się, abym nie ukarał go tym, co mu ukazałem.

Przyrzekam więc samym mękom, że nie wymierzę mu tamtej szczególnej kary. Uspokajają się Moim przyrzeczeniem i na Mój rozkaz kontynuują swoje działanie. Sam ukarany prosi, bym podwoił dla niego męki świata i zaświatów, a oddalił od niego to, co mu ukazałem.

Wtedy mówię mu: „To Ja zapytałem cię: Czy Mnie odpychasz? — a ty odpowiedziałeś: Tak, odpycham Cię”. To było jego ostatnie zobowiązanie wobec Mnie. Porywam go więc w karę sięgającą tak daleko, jak sięga Moja wiedza, wewnątrz zasięgu Mojej wiedzy.

Strona PDF 40

Żadna wiedza uczonych ani żadne poznanie poznających nie zniosłyby nawet wypowiedzianego opisu tej kary.

Lecz nie postępuję tak z tym, kto uchwycił się Mnie, kiedy mu się objawiłem, i trwał przy Mnie aż do dnia, z którym do niego przyjdę. Temu daję całe dobro tego świata — zarówno to, które zna, jak i to, które potrafi sobie wyobrazić — oraz całe dobro świata przyszłego, wszystkie radości mieszkańców ogrodów, a nadto Moją własną szczęśliwość, którą sam obdarzam tych, których wybieram spośród ludzi, którzy Mnie poznali i trzymali się Mnie.

I powiedział mi: Proś Mnie i mów: „Panie, jak mam trzymać się Ciebie, aby gdy nadejdzie mój dzień, nie spotkała mnie Twoja kara i abyś nie odwrócił ode mnie swego oblicza?”. Wtedy powiem ci: „Trzymaj się sunny w wiedzy i w działaniu; trzymaj się Mego ujawnienia wobec ciebie w doświadczeniu serca. Wiedz, że kiedy ujawniam się tobie, z sunny przyjmuję od ciebie tylko to, co przynosi Moje ujawnienie, ponieważ należysz do tych, z którymi rozmawiam. Słyszysz Mnie i wiesz, że słyszysz, i widzisz wszystkie rzeczy jako pochodzące ode Mnie”.

I powiedział mi: Oto przymierze, które ci powierzam: Moje samoujawnienie nie domaga się porzucenia Mojej sunny, lecz domaga się jednej jej drogi zamiast innej i jednego stanowczego zobowiązania zamiast innego. Jeśli należysz do tych, którzy Mnie ujrzeli, podążaj za Mną i czyń to, czego Ja zechcę, narzędziem, które Ja wybiorę, a nie tym, które wybierasz ty. Czyż sam nie mówisz tak do swego sługi? Narzędziem jest tutaj Moja sunna: spośród jej dróg działaj zgodnie z tym, czego od ciebie chcę, a nie z tym, czego ty chcesz ode Mnie i czego chcesz, abym Ja chciał od ciebie. Jeśli okażesz się niezdolny do jednego narzędzia, a zdolny do innego, Moje usprawiedliwienie nie zapisze cię jako niewiernego. Jeśli osłabniesz w jednym zobowiązaniu, lecz nie w innym, Moje zezwolenie nie zapisze ci upadku. Patrzę tylko na kres twojej wiedzy: jeśli jest on u Mnie, Ja jestem przy tobie.

Strony PDF 41–50

Strona PDF 41

12. Działania

Postawił mnie pośród Działań i powiedział mi: Ukazałem cię po to, abyś dzięki Mojej właściwości mógł utrzymać swoją właściwość. Nie trwasz ze względu na Moją właściwość, lecz dzięki niej; trwasz dla własnych właściwości, ale nie dzięki nim. [Składnia przyimków wymaga dalszej kontroli.]

I powiedział mi: Twoją właściwością jest granica. Właściwością granicy jest kierunek; właściwością kierunku — miejsce; miejsca — podzielność; podzielności — zróżnicowanie; zróżnicowania zaś — przemijanie.

I powiedział mi: Jeśli pragniesz trwać, stań przede Mną na swoim miejscu i nie pytaj Mnie o wyjście.

I powiedział mi: Czy wiesz, gdzie jest główna droga prawdomównych? Poza tym światem, poza wszystkim, co w nim jest, i poza wszystkim, co jest w świecie przyszłym.

I powiedział mi: Gdy pójdziesz ku Mnie drogą wykraczającą poza ten świat, wyjdą ci na spotkanie Moi posłańcy. W ich oczach rozpoznasz tęsknotę, na twarzach — zwrócenie ku tobie i dobrą nowinę. Czy nie widziałeś człowieka długo nieobecnego, który zapowiada bliskim powrót? Kiedy przemierzy drogę tych, którzy zmierzają do celu, i wejdzie na ścieżkę przybywających, wychodzą przed dom z uśmiechem, spieszą ku niemu radośni, niosąc dobrą wieść.

I powiedział mi: Kto nie podąża główną drogą prawdomównych, wciąż przebywa w tym świecie — niezależnie od tego, jak żyje — i czerpie z niego. Moi posłańcy przychodzą, aby go wyprowadzić, spotykają go ci, którzy zmuszają do odejścia. Jeden z nich ma już przeznaczone przebaczenie: w oczach posłańców widzi jednak ślad grozy wyprowadzenia, a na ich twarzach lęk przed przymusowym odejściem. Drugiemu przeznaczono zasłonę: nie należy do dobra i dobro nie będzie końcem tego, co go spotka.

I powiedział mi: Strzeż się — i strzeż się tylekroć, ile stworzyłem rzeczy. Jeśli choć na mgnienie oka spoczniesz w widzeniu Mnie, przeprowadzę cię poza wszystko, co ujawniłem, i dam ci nad tym władzę.

Strona PDF 42

I powiedział mi: Tak, jak przychodzisz do Mnie w modlitwie, tak przyjdziesz do Mnie w swoim grobie.

I powiedział mi: Przysiągłem, że z każdym człowiekiem muszą podążać jego czyny. Jeżeli jeszcze za życia oddzieli się od nich, wejdzie do Mnie sam i grób nie stanie się dla niego ciasny. Jeśli jednak nie oddzieli się od nich za życia, wejdą z nim do grobu, który go przytłoczy. Jego czyny nie wejdą tam jako abstrakcyjna wiedza; staną przed nim w postaci osoby i wejdą razem z nim.

I powiedział mi: Przyjrzyj się właściwości tego spośród twoich czynów, który był dla Mnie. Zobacz, jak idzie z tobą i jak na niego patrzysz, gdy podąża od ciebie. Staje między tobą a pozostałymi czynami i towarzyszami, broni cię; za nim następują aniołowie, a za nimi reszta czynów.

I ujawnię ten twój czyn, który był dla Mnie, pośrodku owego rozdzielenia. Będzie cię bronił tak, jak ty go broniłeś. Spojrzysz na niego jak na kogoś, kto ręczy za twoje ocalenie i gotów jest oddać za ciebie życie. On zaś spojrzy na ciebie tak, jak ty na niego patrzyłeś, i powie: „Chodź do mnie. To ja poręczam za twoje ocalenie; ja staję w twojej obronie”.

Kiedy zaś obaj przybędziecie do domu, w którym oczekuje się tego, co ma nadejść — a czego się oczekuje? — czyn pożegna cię jak ten, który jeszcze do ciebie wróci. Aniołowie pożegnają cię jako ci, którzy potwierdzają twoją pozycję. Wtedy wejdziesz do Mnie i zastaniesz Mnie. Nie wejdzie z tobą twój czyn, choćby był dobry, bo nie uznajesz go za godny Mojego spojrzenia. Nie wejdą też aniołowie, choć są twoimi sprzymierzeńcami, ponieważ nie bierzesz sobie innego opiekuna poza Mną. Aniołowie powrócą więc na swoje miejsca przede Mną, a czyn, który był dla Mnie, powróci ku Mnie.

I powiedział mi: Ucz się, lecz nie słuchaj samej wiedzy; działaj, lecz nie wpatruj się we własne działanie.

I powiedział mi: Działanie nocy jest podporą działania dnia.

I powiedział mi: Lżejsza praca dnia sprzyja wytrwałości w niej; wydłużona praca nocy sprzyja wytrwałości w niej. [Dwa człony wymagają sprawdzenia rytmu i zakresu „trwania”.]

Strona PDF 43

I powiedział mi: Jeśli pragniesz wytrwać przede Mną w swoim działaniu, stój przede Mną, nie żądając niczego ode Mnie i nie uciekając ku Mnie. Gdy prosisz, a Ja ci odmawiam, wracasz do samego proszenia, nie do Mnie; albo popadasz w rozpacz zamiast powrócić do prośby. Jeśli prosisz, a Ja ci daję, odwracasz się ode Mnie ku temu, czego chciałeś. Jeśli uciekasz do Mnie, a Ja daję ci schronienie, odwracasz się ode Mnie ku poczuciu bezpieczeństwa przed tym, czego się bałeś. Ja zaś chcę usunąć zasłonę między Mną a tobą. Stój więc przede Mną dlatego, że jestem twoim Panem, a nie dlatego, że jesteś Moim sługą.

I powiedział mi: Jeśli staniesz przede Mną dlatego, że jesteś Moim sługą, skłonisz się tak, jak skłaniają się słudzy. Jeśli staniesz przede Mną dlatego, że Ja jestem twoim Panem, przyjdzie do ciebie Moje podtrzymujące wszystko rozstrzygnięcie i stanie między tobą a twoją własną duszą.

I powiedział mi: Jeśli twoja wiedza zostanie zamknięta w granicach, nie będziesz wiedział; jeśli zaś twoje działanie nie otrzyma granic, nie będziesz naprawdę działał.

I powiedział mi: Są dwa rodzaje działania: stałe i przychodzące od czasu do czasu. Bez stałego wiedza się nie rozszerza i działanie się nie umacnia; dzięki temu drugiemu sama wiedza jeszcze się nie poszerza. [Składnia wydania z aparatem w tym miejscu pozostaje niejednoznaczna.]

I powiedział mi: Gdy praktykujesz działanie stałe, lecz zaniedbujesz to, które przychodzi dodatkowo, twoja wiedza się utrwali, ale nie rozszerzy. Gdy łączysz oba rodzaje, wiedza utrwali się i poszerzy.

I powiedział mi: Rozpoznaj w sobie taką postawę, w której wiedza nie znika ci z oczu. Następnie rozpoznaj taką postawę, w której nie brak ci siły do czynu. Będziesz wówczas uczył się bez popadania w niewiedzę i działał bez ustania.

I powiedział mi: Jeśli nie poznasz własnej postawy, raz będziesz wiedział, a raz trwał w niewiedzy; raz będziesz działał, a raz słabł. Uczynisz tyle, ile pozostało ci wiedzy; zaniechasz tyle, ile przeciwstawiła ci niewiedza.

Strona PDF 44

I powiedział mi: Waż wiedzę na wadze intencji, a działanie — na wadze szczerości oddania.

Strona PDF 45

13. Przypomnienia

Postawił mnie w Przypomnieniu i powiedział mi: Tylko przez posłuszeństwo nakazowi zdołasz wytrwać; tylko przez posłuszeństwo zakazowi zachowasz prostą drogę.

I powiedział mi: Jeśli nie poddasz się nakazowi, odchylisz się od drogi; jeśli nie powstrzymasz się wobec zakazu, zbłądzisz.

I powiedział mi: Nie wychodź ze swego domu inaczej niż ku Mnie — wtedy będziesz pod Moją opieką i będę twoim przewodnikiem. A gdy do domu powracasz, nie wchodź inaczej niż ku Mnie — wtedy również będziesz pod Moją opieką i będę twoim wspomożycielem.

I powiedział mi: Ja jestem Bogiem. Nie przychodzi się do Mnie za pomocą ciał i nie osiąga się poznania Mnie przez wyobrażenia.

I powiedział mi: Jeśli powierzysz Mi to ze swojej wiedzy, czego jeszcze nie pojmujesz, będziesz w tej sprawie pozostawał pod Moją pieczą. [Lekcja i sens składni wymagają kolacji; oddanie prowizoryczne.]

I powiedział mi: Gdy ukażę ci wszystko, co oglądasz okiem i sercem w Moim jawnym i ukrytym królestwie, i pozwolę ci zobaczyć, jak uniża się przede Mną i poddaje blaskowi Mojego majestatu — będzie to dla poznania, które w tobie ustanowię. Poznasz je przez świadectwo widzenia, nie przez wypowiedź. Wówczas przeprowadzę cię poza to poznanie, poza niewyczerpane nauki o innych rzeczach i języki, które o nich mówią. Otworzę przed tobą Moje bramy; nie wejdzie nimi ku Mnie ten, komu brak siły, by unieść poznanie. Ty uniesiesz je, a ono nie poniesie ciebie. Tak będzie ze względu na to, co pozwoliłem ci zobaczyć, i na to, czego tobie nie ukazałem. Kiedy dojdziesz do granicy Obecności i padnie przed Moim obliczem imię: „ten a ten, syn tego a tego”, spójrz: kim jesteś? Skąd wszedłeś? Co poznałeś, że wolno ci było wejść? Jakim sposobem pomieściłeś to, co uniosłeś? [Niepewna składnia fragmentu o bramach i poznaniu.]

I powiedział mi: Jeśli pozwolę ci zobaczyć całe stworzenie w jednym świadectwie, jednym widzeniem, w tej stacji przysługuje Mi pewne Imię. Jeśli je poznasz, wzywaj Mnie nim; jeżeli pozostanie ci nieznane, wzywaj Mnie w trudnych chwilach przez żar tego widzenia.

Strona PDF 46

I powiedział mi: Właściwość tego widzenia jest taka: oglądasz górę i dół, długość i szerokość, wszystko, co się w nich zawiera, i to, dzięki czemu wszystko staje się jawne i trwa, dzięki czemu zostaje poddane i pozostaje. Widzisz oblicza stworzeń skierowane ku sobie samym, bo każda ich drobna cząstka może zwrócić się jedynie ku własnym częściom. A zarazem widzisz w nich miejsca spojrzenia, gdzie istnienie zostało ustanowione: ich wysławianie zakrzywia się ku Mnie; ich pieśń uwielbienia zwraca się ku Mnie, pochłonięta wielkością tak całkowicie, że zapomina o wszystkim oprócz nieustannego wspominania. Kiedy ujrzysz twarze zwrócone ku samym sobie, powiedz: „O Ty, który ujarzmiasz wszystkie rzeczy objawieniem swej władzy; o Ty, któremu przysługuje wszystko przez potęgę Jego majestatu! Ty jesteś Wielki: nikt nie zdoła Ciebie ogarnąć ani opisać Twojej właściwości”. A kiedy zobaczysz je uniesione w uwielbieniu, powiedz: „O Miłosierny, o Litościwy! Proszę Cię przez Twoje miłosierdzie, którym umocniłeś mnie w poznaniu Ciebie, dałeś mi siłę, by Cię wspominać, podniosłeś umysły ku tęsknocie za Tobą i wyniosłeś przed swoje oblicze tego spośród stworzeń, którego zechcesz”. [Przekład obrazów „miejsc spojrzenia” i kilku rzadkich form wymaga dodatkowej kolacji.]

I powiedział mi: Jeśli oddasz Mi to, czego nie wiesz, będziesz zdolny unieść to, kiedy odsłonię przed tobą wiedzę o tym. Jeśli zaś oddasz Mi to, co już wiesz, zapiszę cię pośród tych, wobec których okazuję szczególną względność. [Dosłownie występuje tu czasownik związany ze wstydem lub powściągliwością.]

I
powiedział
mi:
Poznaniem
jest
to,
co
odnajdujesz;
urzeczywistnieniem poznania — to, czego stajesz się świadkiem.

I powiedział mi: Uczony szuka argumentu prowadzącego do Mnie, lecz każdy argument, którym się kieruje, prowadzi go ku niemu samemu, nie ku Mnie. Poznający natomiast szuka wskazania poprzez Mnie.

I powiedział mi: Wiedza jest Moim argumentem wobec każdego rozumu. Pozostaje w nim niewzruszona, nawet gdy rozum udaje, że o niej zapomniał; nie opuszcza swej wiedzy, choćby się od niej odwrócił.

I powiedział mi: Każda rzecz ma swoje drzewo. Drzewem liter są imiona. Odejdź od imion, a odejdziesz również od znaczeń.

Strona PDF 47

I powiedział mi: Kiedy odejdziesz od znaczeń, staniesz się zdolny do poznania Mnie.

Strona PDF 48

14. Nakazu

Postawił mnie w Nakazie i powiedział mi: Gdy ci coś nakażę, idź i wykonaj to, co nakazałem; nie czekaj, aż twoja wiedza to obejmie. Jeśli przy Moim nakazie będziesz czekał na wiedzę o nim, sprzeciwisz się Mojemu nakazowi. I powiedział mi: Jeśli nie wypełnisz Mojego nakazu, dopóki nie odsłoni ci się jego uzasadnienie, okażesz posłuszeństwo wiedzy o Nakazującym, a nie samemu nakazowi. [Zdanie „أو يبدو” może wymagać lekcji „حتى يبدو”; kontrola wariantu otwarta.]

I powiedział mi: Czy wiesz, co zatrzymuje cię przed wykonaniem Mego nakazu i każe ci wyczekiwać wiedzy o nim? Twoje własne „ja” szuka wiedzy, aby dzięki niej oddzielić się od Mojego rozstrzygnięcia i podążyć za swoim pragnieniem drogami tej wiedzy. Wiedza ma wiele dróg; drogi mają rozgałęzienia; rozgałęzienia mają wyjścia i gościńce; a gościńce prowadzą ku rozbieżności.

I powiedział mi: Gdy ci nakażę, ruszaj, by wypełnić Mój nakaz, i nie wypytuj Mnie o jego wiedzę. Tak czynią mieszkańcy Mojej Obecności, aniołowie niezłomnego postanowienia: wypełniają to, co im nakazano, i nie zawracają. Rusz więc i nie oglądaj się za siebie. Rusz i nie zawracaj — a będziesz ode Mnie, a Ja będę przy tobie.

I powiedział mi: Nie ze skąpstwa ukrywam przed tobą wiedzę o nakazie. Wiedza ma własną stację i własną powinność, którą jej wyznaczyłem. Kiedy dopuszczam cię do wiedzy, pozwalam ci stanąć w jej miejscu. Jeśli tam nie staniesz, okazujesz Mi nieposłuszeństwo, ponieważ to Ja ustanowiłem dla wiedzy jej nakaz. Gdy wiedzę ci ujawniam, nakładam na ciebie obowiązek wynikający z niej.

I powiedział mi: Kiedy pragnę, byś należał do Mojego rozstrzygnięcia, nie do rozstrzygnięcia wiedzy, nakazuję ci, a ty idziesz za nakazem: nie wypytujesz o niego ani nie czekasz, aż udzielę ci wiedzy o nim.

I powiedział mi: Gdy ci nakażę, a twój rozum zacznie krążyć wokół nakazu, odeślij go; gdy twoje serce zacznie krążyć wokół nakazu, odwróć je od tego, aż wypełnisz Mój nakaz, któremu nic innego nie ma towarzyszyć. Wtedy posuniesz się naprzód.

Strona PDF 49

Jeśli towarzyszy ci coś jeszcze, zatrzyma cię przed nakazem: rozum czeka, aż zrozumie, a gdy zrozumie, zaczyna ważyć; serce czeka, aż pojmie, a gdy pojmie, skłania się ku temu, co wybiera.

I powiedział mi: Kiedy pokażę ci, jak Moi bliscy postępują w Moim nakazie, zobaczysz, że nie czekają na wiedzę o nim ani nie wypatrują jego końcowego wyniku. Przyjmują nakaz w miejsce wszelkiej wiedzy, choćby wiedza zebrała się w całość, i przyjmują Mnie zamiast wszelkiego wyniku — nawet gdyby owym wynikiem miał być Mój dom i miejsce łaski przede Mną. To Ja jestem ich widokiem. Nie osiądą, dopóki Mnie nie ujrzą, i nie zaznają spoczynku, dopóki Mnie nie ujrzą. Oto pozwoliłem ci rozpoznać Moją bliskość: ukazałem ci, jak odpowiadasz Mi, gdy nakaz przychodzi wraz z Moim samoujawnieniem; jak wychodzisz ode Mnie i jak do Mnie wracasz. Mój sługo, nie uzależniaj Mojego nakazu od wiedzy o nim ani od oczekiwania na jego skutek. Jeśli będziesz czekał na obie te rzeczy, poddam cię próbie, a próba przesłoni ci Mój nakaz i wiedzę o nim, na którą czekałeś. Potem zwrócę się ku tobie, a ty powrócisz; znów ku tobie przyjdę, by przyjąć twój powrót. Staniesz na swojej stacji. Ujawnię ci się i rozkażę w tym ujawnieniu: idź za nakazem bez oglądania się za siebie, a będę twoim towarzyszem. Mój sługo, zbierz w jedno początek dnia, w przeciwnym razie rozproszysz go całego. Zbierz w jedno początek nocy, inaczej utracisz ją całą. Jeśli zbierzesz początek, Ja zgromadzę dla ciebie także koniec. [Dwie lekcje w tej wypowiedzi, zwłaszcza „جمع علي” i „فأتوب”, pozostają wieloznaczne.]

I powiedział mi: Zapisz, kim jesteś, aby poznać, kim jesteś. Jeśli nie poznasz, kim jesteś, nie należysz do tych, którzy Mnie poznają.

I powiedział mi: Czyż nie posyłam ci nauk przez twoje serce, aby wyprowadzić cię z tego, co ogólne, ku temu, co szczególne? Czyż nie wyróżniam cię samoujawnieniem, w którym każę ci odrzucić przywiązanie do serca i do nauk, które w nim powstały, aby doprowadzić cię do odsłonięcia? Czyż odsłonięcie nie polega na tym, że odrzucasz od siebie każdą rzecz i wiedzę o każdej rzeczy, a Mnie stajesz się świadkiem przez to, co sam ci ukazałem? Wtedy to, co budzi lęk, nie przerazi cię, a to, co niesie pociechę, nie będzie cię łudziło.

Strona PDF 50

Jeśli choć raz w życiu pozwolę ci zobaczyć i poznać Mnie w samoujawnieniu, będzie to znakiem Mojego szczególnego prowadzenia. Przez świadectwo, które ci dałem, odsuniesz wszystko inne; Ja obejmę nad tobą władzę. Staniesz pomiędzy Mną a każdą rzeczą: będziesz zwracał się ku Mnie, nie ku rzeczom; rzeczy zaś będą zwracać się ku tobie, nie ku Mnie. Taka jest właściwość Moich bliskich. Wiedz więc, że jesteś pod Moją pieczą, a twoja wiedza jest wiedzą o tym prowadzeniu. Powierz Mi swoje imię, abym Ja mógł cię nim przywołać. Nie ustawiaj między nami żadnego imienia ani wiedzy. Odrzuć wszystko, co ukażę ci z imion i nauk, przez wzgląd na majestat Mojego spojrzenia, aby nie stały się zasłoną. Zbudowałem cię dla swojej Obecności, nie dla zasłony oddzielającej cię ode Mnie ani dla czegokolwiek poza Mną — zarówno tego, co łączy, jak i tego, co rozdziela. Przed tym, co dzieli, powstrzymałem cię przez samoujawnienie; przed tym, co zbiera, powstrzymałem cię przez żar Mojej miłości. Poznaj własne miejsce w Moim prowadzeniu. To twoja granica: jeśli w niej pozostaniesz, rzeczy nie zdołają cię zawładnąć; jeśli z niej wyjdziesz, każda rzecz spróbuje cię porwać. [Termin walāya / walī oddano opisowo; składnia kilku miejsc niepewna.]

I powiedział mi: Czy wiesz, która twoja właściwość strzeże cię za Moim pozwoleniem? To podtrzymująca cię materia twojego ciała. Jest ona łagodnością wobec twojej postaci i ochroną serca. Strzeż serca przed wszystkim, co do niego wchodzi, odchyla je ode Mnie i nie prowadzi ku Mnie. W sposobie, w jaki Mnie czcisz, zgromadź całą swoją troskę wokół Mnie.

I powiedział mi: Twoja stacja względem Mnie jest tą, w której pozwoliłem ci zobaczyć, jak ukazuję wszystkie rzeczy. Widzisz ogień mówiący: „Nic nie jest do Niego podobne”; widzisz Ogród mówiący: „Nic nie jest do Niego podobne”; widzisz wszystkie rzeczy wypowiadające te same słowa. Twoja stacja jest więc pomiędzy Mną a samym aktem ukazywania.

I powiedział mi: Jeśli trwasz na swojej stacji, to, co ukazane, nie zawładnie tobą, ponieważ jesteś blisko Mnie, a wraz z tobą jest Moja władza, Moja siła i Moje samoujawnienie.

Strony PDF 51–60

Strona PDF 51

I powiedział mi: Patrzę na ciebie i pragnę, abyś patrzył ku Mnie. Wszystko, co ukazuję, może stać się zasłoną między nami. Twoje własne „ja” jest twoją zasłoną; twoja wiedza jest twoją zasłoną; twoje poznanie jest twoją zasłoną; twoje imiona są twoją zasłoną; nawet Moje samoujawnienie tobie jest twoją zasłoną. Usuń więc z serca każdą rzecz, usuń wiedzę o każdej rzeczy i wspominanie każdej rzeczy. Ilekroć ukażę twojemu sercu coś, co się wyłania, pozostaw to temu, z czego się wyłoniło. Opróżnij dla Mnie serce, abyś patrzył ku Mnie i nie stawiał przede Mną niczego innego. [Końcowa formuła „وال تغلب علي” ma więcej niż jeden możliwy odczyt.]

Strona PDF 52

15. Odsłonięcia

Postawił
mnie
w
Odsłonięciu
i
powiedział mi: Gdziekolwiek
wypatrujesz, widzisz granicę w pełnym świetle, Mnie zaś — poza
zasłoną niewidzialnego.

I powiedział mi: Gdy jesteś przy Mnie, widzisz dwa przeciwieństwa i Tego, który ukazał ci obydwa. Wówczas fałsz cię nie porwie, a prawda ci nie umknie.

I powiedział mi: Fałsz pożycza sobie języki, lecz nie doprowadza ich do właściwego celu. Jest jak strzała, którą wypożyczasz, ale nie trafiasz nią w cel.

I powiedział mi: Prawda nie pożycza języka od nikogo innego.

I powiedział mi: Kiedy ukażą się znaki zazdrosnej troski, ukażą się znaki urzeczywistnienia.

I powiedział mi: Gdy owa troska się ujawnia, nie pozostaje ukryta.

I powiedział mi: Zajrzyj w wiedzę: jeśli zobaczysz tam poznanie, będzie ono jej światłem. Zajrzyj w poznanie: jeśli zobaczysz tam wiedzę, będzie ona jego światłem.

I powiedział mi: Zajrzyj w wiedzę, a jeśli nie znajdziesz w niej poznania, strzeż się jej. Zajrzyj w poznanie, a jeśli nie znajdziesz w nim wiedzy, strzeż się go.

I powiedział mi: Odsłonięcie jest Moją niszą światła; kto ją zobaczył, nie zasypia.

I powiedział mi: Odsłonięcie jest widzeniem Tego, który sprawia, że coś staje się konieczne; w obrębie tego, co konieczne, odsłonięcie jest widzeniem tego, co zamierzone.

I powiedział mi: Uczony, ustanów między sobą a niewiedzą granicę wytyczoną przez wiedzę, inaczej niewiedza cię pokona. Ustanów też między sobą a wiedzą rozróżnienie wytyczone przez poznanie, inaczej wiedza cię pochłonie.

I powiedział mi: Natchnąłem bogobojność słowami: „Trwaj i umacniaj”. A występek natchnąłem słowami: „Chwiej się i wprawiaj w drżenie”.

Strona PDF 53

I powiedział mi: Wiedza jest Moimi drzwiami, a poznanie — strażnikiem Moich drzwi.

I powiedział mi: Pewność jest Moją drogą; tylko nią może dotrzeć ten, kto wędruje.

I powiedział mi: Jednym ze znaków pewności jest wytrwałość; jednym ze znaków wytrwałości jest bezpieczeństwo pośród trwogi.

I powiedział mi: Jeśli zapragniesz wszystkiego dla Mnie, nauczę cię wiedzy, której nie udźwignie wszechświat, i objawię ci się poznaniem, którego wszechświat nie zdoła objąć.

I powiedział mi: Jeśli zapragniesz Mnie poprzez wszystko i zapragniesz wszystkiego przeze Mnie, nauczę cię wiedzy, której wszechświat nie zdoła udźwignąć.

I powiedział mi: Poznający, który zna swój ostateczny los, może pozostać prawy tylko wobec tej wiedzy. Poznający, któremu własny kres jest nieznany, może pozostać prawy tylko wobec tej niewiedzy.

I powiedział mi: Kto zachował prawość wobec wiedzy o własnym końcu, temu zwodnicze pokusy nie zaszkodzą. Kto zachował prawość wobec nieznajomości własnego końca, będzie się chwiał i prostował.

I powiedział mi: Kto zna swój koniec i działa, temu przybywa lęku.

I powiedział mi: Lęk jest znakiem tego, kto zna swój koniec; nadzieja — znakiem tego, kto własnego końca nie zna.

I powiedział mi: Kto zna swój koniec, a potem oddaje go i wiedzę o nim Mnie, temu rozstrzygnę jego sprawę Moją wiedzą, do której nikt nie ma wglądu. Spotkam go czymś lepszym, niż wiedział, i dam mu więcej, niż powierzył.

I powiedział mi: Poznający, jeśli zrównasz się z uczonym poza nieuchronną koniecznością, pozbawię cię i wiedzy, i poznania.

I powiedział mi: Poznający, gdzie jest twoja niewiedza? Przecież twoje przewinienie dokonuje się już w obrębie poznania.

I powiedział mi: Poznający, zajrzyj we własne serce. To, czego — jak zobaczysz — poszukuje, jest jego poznaniem; to, przed czym — jak zobaczysz — się strzeże, jest jego miejscem odsłonięcia.

Strona PDF 54

I powiedział mi: Poznający, trwaj, inaczej zaprzeczysz. Uczony, powściągnij się, inaczej popadniesz w niewiedzę.

I powiedział mi: Poznający, widzę przy tobie Moją siłę, lecz nie widzę przy tobie Mego wspomożenia. Czy więc weźmiesz sobie innego boga poza Mną?

I powiedział mi: Poznający, widzę przy tobie Moją wskazówkę, ale ciebie nie widzę na Mojej ścieżce.

I powiedział mi: Poznający, widzę przy tobie Moją mądrość, ale nie widzę przy tobie bojaźni przede Mną. Czy ze Mnie szydzisz?

I powiedział mi: Kto nie schronił się u Mnie, nie dotarł do Mnie. A kto nie doznał Mojego objawienia, ten nie schronił się u Mnie.

I powiedział mi: Jeśli twoje serce odejdzie ode Mnie, nie spojrzę na twoje czyny.

I powiedział mi: Jeśli nie spojrzę na twoje czyny, zażądam od ciebie rachunku z wiedzy; jeśli zażądam rachunku z wiedzy, twoimi czynami nie zdołasz Mi sprostać.

I powiedział mi: Jeśli nie odwrócisz się od tego, od czego Ja się odwracam, nie zwrócisz się ku temu, ku czemu Ja się zwracam.

I powiedział mi: Jeśli pochwycę cię w sprzeciwie, przyłączę skruchę do sprzeciwu. Jeśli pochwycę cię w skrusze, przyłączę sprzeciw do skruchy.

I powiedział mi: Opowiadaj o Mnie, o prawach, jakie Mi przysługują, i o Moich dobrodziejstwach. Kto zrozumiał coś o Mnie, tego uznaj za uczonego. Kto zrozumiał Moje prawo, tego uznaj za doradcę. Kto zrozumiał Moje dobrodziejstwo, tego uznaj za brata.

I powiedział mi: Kto nie pojął niczego ani o Mnie, ani o Moim prawie, ani o Moim dobrodziejstwie, tego uznaj za przeciwnika. Lecz jeśli przyniesie ci Moją mądrość, weź ją od niego, jak podnosisz rzecz zagubioną nawet na ziemi pełnej drapieżników.

I powiedział mi: Kto rozumie coś o Mnie, ten w swoim oddawaniu czci pragnie Mojego oblicza. Kto rozumie Moje prawo, ten służy Mi z bojaźni. Kto rozumie Moje dobrodziejstwo, ten służy Mi, pragnąc tego, co jest u Mnie.

Strona PDF 55

I powiedział mi: Kto oddaje Mi cześć, pragnąc Mojego oblicza, trwa. Kto służy Mi z lęku, słabnie. Kto służy Mi dla spodziewanej korzyści, ustaje.

I powiedział mi: Uczeni są trojacy: jeden nosi przewodnictwo w sercu, drugi — w słuchu, trzeci — w tym, czego się nauczył.

I powiedział mi: Czytający są trojacy: jeden poznał całość, drugi połowę, a trzeci samą lekcję.

I powiedział mi: Całość to to, co jawne i ukryte; połowa to tylko to, co jawne; lekcja zaś to recytacja.

I powiedział mi: Gdy poznający i niewiedzący wypowiadają tę samą mądrość, idź za wskazaniem poznającego; z ust niewiedzącego należy do ciebie jedynie brzmienie słów.

Strona PDF 56

16. Śmierci

Postawił mnie w Śmierci. Ujrzałem czyny jako przewinienia, a lęk — jako tego, który narzuca władzę nad nadzieją. Ujrzałem bogactwo przemienione w ogień i dołączone do ognia; ubóstwo zaś stało się przeciwnikiem, który wnosi skargę. Zobaczyłem, że żadna rzecz nie ma władzy nad żadną rzeczą; ziemskie panowanie wydało mi się złudzeniem, a królestwo niewidzialne — podstępem. Zawołałem: „Wiedzo!”, lecz mi nie odpowiedziała. Zawołałem: „Poznanie!”, lecz nie odpowiedziało. Widziałem, jak wszystko mnie wydaje na pastwę losu, jak wszelkie stworzenie ucieka ode mnie, a ja pozostaję sam. Nadeszły moje czyny; ujrzałem w nich ukryte złudzenie i dawną, niewidoczną resztę. Nie pomogło mi nic oprócz miłosierdzia mego Pana. I powiedział mi: „Gdzie twoja wiedza?”. Ujrzałem ogień.

I powiedział mi: Gdzie twoje czyny? Ujrzałem ogień.

I powiedział mi: Gdzie twoje poznanie? Ujrzałem ogień.

I odsłonił przede mną poznania właściwe Jego jedyności — i ogień przygasł.

I powiedział mi: Ja jestem twoim Opiekunem. I pozostałem niewzruszony.

I powiedział mi: Ja jestem twoim poznaniem. I przemówiłem.

I powiedział mi: Ja jestem Tym, który cię poszukuje. I wyszedłem.

Strona PDF 57

17. Boskiej potęgi

Postawił mnie w Potędze i powiedział mi: Nie może przebywać w Moim sąsiedztwie żadne przywiązanie do czegokolwiek poza Mną — ani do tego, co istnieje teraz, ani do wspominania Mnie, ani do Mojego dobrodziejstwa, jeśli staje się ono czymś odrębnym ode Mnie.

I powiedział mi: Usuń z siebie przywiązanie do tego, co inne, oraz do wszystkiego, co pochodzi od tego, co inne — poprzez duchowy wysiłek.

I powiedział mi: Jeśli nie usuniesz go przez wysiłek, usunie je ogień Mojej przemocy i przemożnej mocy.

I powiedział mi: Tak jak duchowy wysiłek przenosi cię od przywiązania do tego, co inne, ku związaniu ze Mną i z tym, co ode Mnie, tak samo ogień przenosi od przywiązania do tego, co inne, ku związaniu ze Mną i z tym, co ode Mnie.

I powiedział mi: Poprzysiągłem, że nie pozostanie przy Mnie nikt poza tym, kto znajduje swą więź we Mnie lub w tym, co ode Mnie.

I powiedział mi: Twoje przywiązanie do tego, co inne, należy do tego, co inne. Ogień również jest czymś innym; ma dostęp do serc. Gdy zajrzy do serc i znajdzie w nich to, co inne, rozpozna w tym coś ze swojej natury i złączy się z tym. Jeśli zaś niczego takiego nie znajdzie, nie złączy się z nimi.

I powiedział mi: Stworzony świat nie pojął aktu swego stwarzania i nigdy go nie pojmie.

I powiedział mi: Każde stworzenie samo jest dla siebie miejscem i samo wyznacza sobie granicę.

I powiedział mi: Wiedze powracają do swoich kresów w zapłacie, poznania zaś powracają do swoich kresów w zadowoleniu.

I powiedział mi: Ukazałem mowę w granicach tego, co mogą udźwignąć słuch i myśl, lecz to, czego nie są w stanie udźwignąć, jest większe od tego, co udźwigną. Ukazałem działanie w granicach tego, co mogą objąć rozum i wzrok, lecz to, czego nie są w stanie objąć, jest większe od tego, co obejmują.

Strona PDF 58

I powiedział mi: Spójrz na ujawnianie się rzeczy: jedna jego część zawraca ku drugiej, a przyczyny jego części łączą się z przyczynami innych części. Nie ma od tego ucieczki, choćby krążyło; nie ma oparcia, kiedy się przechyla.

I powiedział mi: Spójrz na Mnie. Nie przypada Mi z ciebie żadna korzyść, lecz ty trwasz dzięki Mojej nieustannej trwałości, tak że zmiany nie zdołają tobą zawładnąć.

I powiedział mi: Gdyby serca zjednoczyły się z całą głębią swego rozświetlonego wewnętrznego widzenia, nie zdołałyby unieść Mojego dobrodziejstwa.

I powiedział mi: Rozum jest narzędziem i niesie granicę własnego poznania. Poznanie jest wewnętrznym widzeniem i niesie granicę Mojego ukazywania. Ukazywanie zaś jest siłą i niesie granicę Mojej woli.

I powiedział mi: Kiedy objawia się Boska Wielkość, poznający widzi własne poznanie jako niewiedzę, a czyniący dobro widzi swój dobry czyn jako zły.

I powiedział mi: Opis nie uniesie tego, co unosi wiedza. Strzeż zatem wiedzy, która jest w tobie, i wyznacz opisowi granicę wynikającą z wiedzy — nie granicę, którą opis sam sobie wyznacza.

Strona PDF 59

18. Ugruntowania

Postawił mnie w Ugruntowaniu i powiedział mi: Czego chcesz — Mnie, Zatrzymania czy postaci Zatrzymania? Jeśli chcesz Mnie, jesteś w Zatrzymaniu, a nie w pragnieniu Zatrzymania. Jeśli chcesz samego Zatrzymania, tkwisz w swoim pragnieniu, nie w Zatrzymaniu. Jeśli chcesz tylko jego kształtu, oddajesz cześć samemu sobie i tracisz Zatrzymanie.

I powiedział mi: Zatrzymanie jest jednym z Moich przymiotów — powagą. Powaga jest jednym z przymiotów blasku; blask — jednym z przymiotów bogactwa; bogactwo — jednym z przymiotów wielkości; wielkość — jednym z przymiotów samowystarczalności; samowystarczalność — jednym z przymiotów potęgi; potęga — jednym z przymiotów jedyności; jedyność zaś — jednym z przymiotów Boskiej istoty.

I powiedział mi: Uwolnienie troski polega na wyjściu poza literę — poza to, co z niej zostało złączone i rozdzielone.

I powiedział mi: Gdy wyjdziesz poza literę, wyjdziesz poza imiona. Gdy wyjdziesz poza imiona, wyjdziesz poza to, co nazwane. Gdy wyjdziesz poza rzeczy nazwane, wyjdziesz poza wszystko, co się ukazało. Kiedy wyjdziesz poza to, co się ukazało, przemówisz — i zostaniesz usłyszany; zawołasz — i otrzymasz odpowiedź.

I powiedział mi: Jeśli nie przekroczysz wspominania Mnie, określeń Mojej chwały i Moich imion, powrócisz od pamięci o Mnie do własnych wspomnień, od Mego opisu do własnych opisów.

I powiedział mi: Ten, kto stoi w Zatrzymaniu, nie zna pośredniej przenośni. Jeśli zaś między Mną a tobą nie ma pośrednictwa, nie ma między nami zasłony.

I powiedział mi: Jeśli wahasz się między Mną a jakąkolwiek rzeczą, stawiasz tę rzecz na równi ze Mną.

I powiedział mi: Jeśli cię przywołam, nie zwracaj uwagi na samo odrzucanie zasłon, jakby miało być skutkiem twojego naśladowania Mnie. Nie policzysz ich i nigdy nie zdołasz zrzucić ich wszystkich.

Strona PDF 60

I powiedział mi: A gdybyś potrafił je zrzucić, dokąd byś je odrzucił? Samo odrzucanie jest zasłoną, a miejsce, do którego odrzucasz, jest zasłoną. Idź więc za Mną, a Ja odrzucę twoją zasłonę, tak że to, co odrzuciłem, nie powróci. Poprowadzę cię twoją drogą, tak że to, co poprowadziłem, nie zbłądzi.

I powiedział mi: Kiedy Mnie zobaczysz, a zwrócisz się ku światu doczesnemu, będzie to skutkiem Mojego gniewu. Jeśli zwrócisz się ku życiu przyszłemu — skutkiem Mojej zasłony. Jeśli ku naukom — Mojego uwięzienia. Jeśli ku poznaniom — Mojej nagany.

I powiedział mi: Jeśli zatrzymasz się przy Mojej naganie, wyprowadzę cię ku Mojemu więzieniu; bo wśród Moich przymiotów jest wstydliwość i wstydzę się mieć tego, którego napominam, w swojej Obecności. Gdy zatrzymasz się przy Moim więzieniu, wyprowadzę cię ku Mojej zasłonie; gdy zatrzymasz się przy zasłonie, wyprowadzę cię ku Mojemu gniewowi.

I powiedział mi: Jeśli zapragniesz dla Mnie wszystkiego, próba cię nie zwiedzie. Jeśli zapragniesz ode Mnie wszystkiego, nie dasz się oszukać.

I powiedział mi: Poznania wszystkich rzeczy powstają wraz z ich imionami; gdy giną znaki rozpoznawcze rzeczy, zanika także sposób znajdowania jej.

I powiedział mi: Każda rzecz ma własne nieodłączne imię, każde zaś imię posiada inne imiona. Imiona odróżniają się od imienia, a imię odróżnia się od znaczenia.

Strony PDF 61–70

Strona PDF 61

19. Łagodności

Postawił mnie w Łagodności i powiedział mi: Trzymaj się pewności, a staniesz na Moim miejscu. Trzymaj się dobrego mniemania o Mnie, a wejdziesz na Moją ścieżkę. Kto zaś wstąpi na Moją ścieżkę, dotrze do Mnie.

I powiedział mi: Zbierz się w imię pewności wokół samej pewności.

I powiedział mi: Gdy tobą zachwieje, powiedz w sercu: „Pewność” — a odzyskasz skupienie i pewność. Powiedz w sercu: „Dobre mniemanie” — a zdobędziesz dobre mniemanie.

I powiedział mi: Kogo uczyniłem świadkiem, przez tego ukazałem świadectwo. Kogo obdarzyłem poznaniem, przezeń dałem poznać. Kogo poprowadziłem, przez niego wskazywałem drogę. Komu dałem znak, przez niego dawałem znaki.

I powiedział mi: Pewność poprowadzi cię ku prawdzie, a prawda jest kresem. Dobre mniemanie poprowadzi cię ku uznaniu prawdy; uznanie prawdy doprowadzi cię do pewności.

I powiedział mi: Dobre mniemanie jest jedną z dróg pewności.

I powiedział mi: Jeśli nie ujrzysz Mnie jednym widzeniem ponad obydwoma przeciwieństwami, nie poznasz Mnie.

Strona PDF 62

20. Domu zamieszkanego

Postawił mnie w Swoim Domu Zamieszkanym. Ujrzałem Go, Jego aniołów i tych, którzy byli w nim i modlili się do Niego. Ujrzałem Go samego, bez domu, trwającego nieprzerwanie w modlitwie przez całą wieczność. Ujrzałem, że oni nie potrafili trwać nieprzerwanie; On zaś obejmował ich modlitwy wiedzą, której oni nie mogli objąć. I powiedział mi: Ukryłem władzę sądu Mojego Domu w każdym domu i przez nią ustanowiłem nad każdym domem zwierzchność Mojego Domu.

I powiedział mi: Opróżnij swój dom z tego, co inne ode Mnie, i wspominaj Mnie tak, jak ci to ułatwię. Zobaczysz Mnie w każdej najmniejszej jego części.

I powiedział mi: Czy nie widzisz, że gdy napełniasz swój dom czymś innym ode Mnie, w każdej jego cząstce dostrzegasz porywacza, który niemal cię porywa?

I powiedział mi: Przyjmij rozumienie swojego domu przez Moje dobrodziejstwa, a będziesz zaznawał w nim dobra.

I powiedział mi: Jeśli widzisz Mnie samego w swoim domu, nie wychodź z niego. Jeśli widzisz Mnie wraz z tym, co inne, zasłoń twarz i serce, dopóki to, co inne, nie odejdzie. Jeśli ich nie zasłonisz, sam wyjdziesz, a to, co inne, pozostanie. Gdy pozostanie, wyprowadzi cię z twego domu ku sobie — i nie będzie już ani Mnie, ani domu.

I powiedział mi: Władza Mojego wyjścia z twojego domu sprawia, że i ty zostajesz z niego wyprowadzony.

I powiedział mi: Nie zasłaniaj przede Mną swojego domu. Jeśli ustawisz Mnie u jego drzwi i zamkniesz je przede Mną, Ja postawię cię, upokorzonego, u wszystkich drzwi tego, co inne, i ukażę ci przewagę, jaką to wszystko nad tobą uzyska.

I powiedział mi: Moje oblicze jest jego kierunkiem modlitwy, a Moje oko — jego bramą. Zwróć się ku Niemu całym sobą, a znajdziesz je oddane tobie.

I powiedział mi: Gdy widzisz Mnie samego w swoim domu, nie ma śmiechu ani płaczu. Gdy widzisz Mnie wraz z tym, co inne — jest płacz. Gdy zaś to, co inne, wychodzi — jest śmiech szczęścia.

Strona PDF 63

I powiedział mi: Przyjrzyj się różnym sposobom, na jakie powstrzymuję cię przed tym, co inne: czy czynię to z troski o ciebie, czy dlatego, że cię odrzuciłem?

I powiedział mi: Strzeż swoich oczu, a wszystkich i wszystko powierz Mnie.

I powiedział mi: Jeśli nie zachowasz tych dwojga, [niepewna lekcja: ochrona oczu i serca] — zachowasz swoje serce i jego władzę. [Zdanie wymaga ponownego ustalenia arabskiej składni.]

I powiedział mi: Twój dom jest twoją drogą. Twój dom jest twoim grobem. Twój dom jest twoim zgromadzeniem na Sąd. Patrz, jak go widzisz — tak zobaczysz to wszystko, co jest poza nim.

I powiedział mi: Jeśli widzisz Mnie samego w swoim domu, staje się on bezpiecznym sanktuarium, które chroni cię przede wszystkim innym ode Mnie. Jeśli nie widzisz Mnie w swoim domu, szukaj Mnie we wszystkim; a kiedy Mnie ujrzysz, wejdź śmiało i nie proś o pozwolenie.

I powiedział mi: Słowo jest zasłoną. Zanik słowa jest okryciem. Zanik okrycia — niebezpieczeństwem. Zanik niebezpieczeństwa — uzdrowieniem. Wiedza o tym istnieje, lecz jego rzeczywistość nie zostaje przez tę wiedzę osiągnięta.

I powiedział mi: Ty jesteś tym, kogo szukam. Jeśli sprawię, że odnajdziesz Mnie, wystarczysz Mi.

I powiedział mi: Jeśli zobaczysz Mnie, a nie zobaczysz Mojego imienia, przynależysz do Mojej służby — jesteś Moim sługą.

I powiedział mi: Jeśli zobaczysz Mnie i zobaczysz Moje imię, Ja pozostanę Zwycięzcą.

I powiedział mi: Jeśli zobaczysz Moje imię, lecz nie zobaczysz Mnie, jakiż masz ze Mną związek? Nie jesteś Moim sługą.

I powiedział mi: Usuń swoje wyjaśnienia i wymówki, a ujrzysz Mnie — bez wątpliwości co do równowagi Mego sądu.

I powiedział mi: Zatrzymaj się tam, gdzie jesteś, i poznaj samego siebie. Nie zapominaj, że jesteś stworzeniem; zobaczysz Mnie ze wszystkim. Gdy zaś ujrzysz Mnie, porzuć samo bycie-z i pozostań dla Mnie. Wtedy nie zniknę ci z oczu.

Strona PDF 64

21. Tego, co się ukazuje

Postawił mnie w tym, co się ukazuje, a potem skrywa, i w tym, co nie jest ukryte, a jednak się ukazuje; w tym, co nie ma znaczenia, a staje się znaczeniem. I powiedział mi: Stań w ogniu. Zobaczyłem Go, gdy poprzez ogień wymierzał karę; ujrzałem zarazem ogień jako Ogród i zobaczyłem, że to, co daje błogość w Ogrodzie, jest tym samym, co przynosi mękę w ogniu.

I powiedział mi: Jeden — który się nie dzieli. Samowystarczalny — który nie podlega rozczłonkowaniu. Miłosierny — On jest On.

I powiedział mi: Stań w ziemi i niebie. Zobaczyłem to, co zstępuje na ziemię, jako podstęp, a to, co z niej wstępuje, jako przypisywanie wspólników Bogu. Zobaczyłem, że to, co wstępuje, odnosi się do tego, co zstępuje. Zobaczyłem, że to, co zstępuje, przywołuje ku sobie, i to, co wstępuje, przywołuje ku sobie.

I powiedział mi: To, co zstępuje, jest twoim wierzchowcem; to, co wstępuje, jest twoją wędrówką. Zobacz więc, na czym jedziesz i dokąd zmierzasz.

I powiedział mi: Zstępujesz — odległość. Wstępujesz — odległość. Odległość za odległością; nie ma rozmowy.

I powiedział mi: Jak możesz być przy Mnie, skoro trwasz pomiędzy zstępowaniem a wstępowaniem?

I powiedział mi: Nie wyprowadziłem z ziemi żadnego oka, które przez samo siebie zjednoczyłoby cię ze Mną, ani nie zesłałem z nieba oka, które przez samo siebie zjednoczyłoby cię ze Mną. Ujawniłem każde oko jako punkt rozdziału ode Mnie i zasłonę przede Mną; potem ukazałem się i zebrałem wszystko w sobie. Oczy stawały się drogami, a drogi przybierały kierunek.

I powiedział mi: Stań w Ogrodzie. Zobaczyłem, jak zbiera to, co ukazał w nim jako oczy, tak jak zgromadził to na ziemi, ukazując się spoza oczu. Ujrzałem, że się ukazuje, lecz nie „zza” oczu, bo wtedy owo „za” stałoby się przestrzenią. Ujrzałem, że nie ukazuje się tak, by się ukrywać, i nie ukrywa się tak, by się ukazywać; nie przyjmuje znaczenia tylko po to, by stać się znaczeniem.

Strona PDF 65

I powiedział mi: Jeśli zatrzymasz się na Tronie i tym, co ponad nim, pozostaniesz uciekającym. Jeśli zatrzymasz się na wspominaniu i tym, co ponad nim, pozostaniesz oddzielony zasłoną.

I powiedział mi: Jeśli tym, czego szukasz, jest ktoś inny niż Ja, znajdziesz walkę.

I powiedział mi: Jeśli to, czego szukasz, jest twoją zgubą, zabłądzisz wszędzie poza Mną i będziesz błądził w zdumieniu wszędzie poza Moją obecnością.

I powiedział mi: Spójrz na Mnie: skoro uczyniłem cię tym, kogo poszukuję, czyż nie zwróciłem się ku tobie?

I powiedział mi: Ty jesteś tym, kogo szukam, a Ja jestem Tym, którego ty szukasz; żaden z nas nie pozostaje nieobecny.

I powiedział mi: Każdy, kto pokazuje ci samego siebie i pokazuje ci coś innego poprzez siebie, wiąże cię z sobą i z tym, co inne, po czym strząsa cię zarówno od siebie, jak i od tamtego.

I powiedział mi: Kto pokazał ci tylko to, co poza Nim, nie pokazując siebie, zastawił na ciebie podstęp. Kto pokazał ci siebie, nie pokazując tego, co inne, ten sprawił, że ujrzałeś wszystko w świetle Jego światła.

Strona PDF 66

22. „nie odwracaj spojrzenia”

Postawił mnie i powiedział mi: Ujawniłem każdą rzecz i odparłem od niej to, co jej zagraża, a przez nią odsunąłem to, co oddziela ode Mnie. [Odczyt słów „odparłem” i „odsunąłem” jest prowizoryczny.]

I powiedział mi: Gdy spojrzysz na Mnie, utwierdzę każdą rzecz; dałem ci już znak, że pozwalam ci trwać w łączności ze Mną.

I powiedział mi: Każda całość ma znak, dzięki któremu się dzieli i poprzez który dokonuje podziału.

I powiedział mi: Trwaj przy Tym, który ustanawia — a to, co ustanowione, nie uzyska nad tobą władzy.

I powiedział mi: Jeśli ostateczny kres jest przy Mnie, upada wszelki sprzeciwiający się.

I powiedział mi: Nie będzie kresu prowadzącego do Mnie, dopóki nie zobaczysz Mnie spoza każdej rzeczy.

I powiedział mi: To, co Ja ustanawiam, nie daje się ani zetrzeć tym ustanowieniem, ani zetrzeć Mną. Ja jestem Mądry, doskonale znający to, co ustanowiłem.

I powiedział mi: Patrz na Mnie i nie mrugaj — to będzie początek twojego zmagania się dla Mnie.

I powiedział mi: Buduj swoją sprawę na bojaźni i umacniaj ją troską. Nie buduj swojej sprawy na samej nadziei, bo zburzę ją wtedy, gdy dzieło dojdzie do pełni.

I powiedział mi: Gdy odprowadzę cię od imion, dopuszczę cię do Mojego sądu.

Strona PDF 67

23. : „i rozwiążę pas”

Postawił mnie i powiedział: Kiedy Mnie ujrzysz, twoje ubóstwo będzie się objawiać w odpowiedzi na prośbę. [Sens powiązania faqr i ijābat al-masʾala pozostaje niepewny.]

I powiedział mi: Kiedy Mnie ujrzysz, nie pytaj Mnie ani podczas widzenia, ani podczas nieobecności. Jeśli bowiem zapytasz Mnie w widzeniu, uczynisz z widzenia boga zamiast Mnie; jeśli zapytasz pod Moją nieobecność, będziesz jak ten, kto Mnie nie poznał. A jednak musisz Mnie pytać, i gniewam się, gdy nie pytasz. Pytaj więc, kiedy Ja powiem ci: Pytaj.

I powiedział mi: Kiedy Mnie ujrzysz, patrz na Mnie, a stanę pomiędzy tobą a rzeczami. Gdy zaś Mnie nie widzisz, wołaj — nie po to, abym się ukazał, ani po to, abyś Mnie ujrzał, lecz dlatego, że kocham wołanie tych, których miłuję.

I powiedział mi: Jeśli Mnie ujrzysz, obdarzę cię takim bogactwem, któremu nic nie jest przeciwieństwem.

I powiedział mi: Albo to, co inne ode Mnie, pójdzie za tobą, albo ty pójdziesz za nim.

I powiedział mi: Wspominanie Mojego widzenia jest oziębłością. Czym więc będzie widzenie kogoś poza Mną? I czym wspominanie Mnie połączone z widzeniem tego, co inne?

I powiedział mi: Noc odeszła, odsłoniło się oblicze świtu, a poranek stanął do czynu. Obudź się, śpiąca, ku swemu ukazaniu się [lekcja niepewna]; stań w miejscu modlitwy. Wychodzę bowiem z niszy modlitewnej — niech twoja twarz będzie pierwszą, którą napotkam. Wiele razy wychodziłem ku ziemi i przechodziłem nad nią, lecz tym razem pozostawałem w Moim domu i pragnę wrócić do nieba. Moje ukazanie się ziemi będzie zarazem Moim przejściem po niej i odejściem z niej. To ostatnie Moje spotkanie z nią: potem ani ona, ani to, co się na niej znajduje, już Mnie nie ujrzy przez wszystkie wieki. Gdy ją opuszczę, nie ostoi się, jeśli jej nie podtrzymam. Rozwiążę pas — i rozsypie się wszystko. Zdejmę pancerz i zbroję, a wojna ustanie. Odsłonię zasłonę i już jej nie założę.

Strona PDF 68

Wezwę dawnych towarzyszy, jak im przyrzekłem; przyjdą do Mnie, zaznają rozkoszy i szczęścia, i ujrzą dzień bez końca. To będzie Mój Dzień, a Mój Dzień nie przemija.

I powiedział mi: Przysiągłem, że szukający znajdzie Mnie tylko w modlitwie. Ja czynię noc nocą i dzień dniem [dosłowność niezwykłych form słowotwórczych; przekład tymczasowy].

Strona PDF 69

24. : „nie opuszczaj mego imienia”

Postawił mnie między początkiem Swego objawiania a kresem Swego stwarzania i powiedział mi: Jeśli Mnie nie widzisz, nie opuszczaj Mojego imienia.

I powiedział mi: Kiedy staniesz przede Mną, zawoła cię wszystko. Strzeż się, byś nie nadstawił na to ucha serca; gdy usłuchasz, będzie to tak, jakbyś odpowiedział.

I powiedział mi: Jeśli podczas modlitwy wiedza wezwie cię ze wszystkim, co obejmuje, i odpowiesz jej, oddzielisz się ode Mnie.

I powiedział mi: Gdy spojrzę na twoje serce, żadna myśl przez nie nie przemknie. [Możliwe także: „Gdy spojrzysz na swoje serce”; bez samogłosek arabska forma nie rozróżnia obu osób.]

I powiedział mi: Kiedy ujrzysz Mnie w swoim sercu, nabierzesz siły, aby wytrwać.

I powiedział mi: Moi umiłowani, dla których nie widzę… [W zachowanej transkrypcji wypowiedź urywa się; uzupełnienia wstrzymane.]

I powiedział mi: Twoje ciało po śmierci jest w miejscu twojego serca po śmierci. [W transkrypcji początek zdania ma uszkodzoną formułę wprowadzającą; dalszy sens również niepewny.]

I powiedział mi: Kiedy stajesz przede Mną, nie staje z tobą nikt poza tobą samym.

I powiedział mi: Kiedy to, co inne ode Mnie, staje się myślą naganną, odpada raj i piekło. [Skrót poetycki wymagający objaśnienia.]

I powiedział mi: Prawdomówność polega na tym, by język nie kłamał; pełnia szczerości — na tym, by nie kłamało serce.

I powiedział mi: Kłamstwem języka jest mówić to, czego się nie powiedziało [tekst niepewny], a także mówić i nie czynić. Kłamstwem serca jest powziąć postanowienie i go nie wypełnić.

I powiedział mi: Kłamstwem serca jest słuchać kłamstwa.

I powiedział mi: Wszelkie kłamstwo jest językiem tego, co inne ode Mnie. Prawda rzeczywista jest Moim językiem: jeśli zechcę, sprawię, że przemówi nim kamień albo człowiek.

Strona PDF 70

I powiedział mi: Wszystko, co przywiązuje cię do Mnie, jest Moim przemówieniem w Moim języku.

I powiedział mi: Życzeniowość jest jednym z kłamstw serca.

I powiedział mi: Życzenia są zasiewem przeciwnika we wszystkim.

I powiedział mi: Nadzieja sąsiaduje z życzeniami, a sąsiedztwo otwiera widok. [Termin iṭṭilāʿ można też oddać jako „wgląd”; metafora pozostaje otwarta.]

I powiedział mi: Każde dwie rzeczy pozostające obok siebie łączy rodzaj towarzystwa.

I powiedział mi: Istota budzenia nadziei polega na tym, że przywiążę cię do Siebie — ani wewnątrz znaczenia, ani za pomocą znaczenia. Nie osiągniesz tego, póki lęk nie spali wszystkiego, co inne.

I powiedział mi: Uczyniłem cię niezdatnym do wszystkiego [poza Mną] i postawiłem to jako zasłonę między tobą a wszystkim innym. Nie rozdzieraj tej zasłony, wystawiając się na tamto, bo wtedy ześlę na ciebie jego poniżenie.

I powiedział mi: Gdybyś nadawał się do czegokolwiek [innego], nie ukazałbym ci Mojego oblicza.

I powiedział mi: Jeśli napotkasz pokusę tego, co inne, spójrz na początek jego powstania, a zobaczysz to, co odbierze jej nad tobą moc. Jeśli nie zobaczysz tego u początku, spójrz na kres jego ujawnienia: ujrzysz w nim możliwość wyrzeczenia się tej pokusy, choć jej samej już nie zobaczysz. [Końcowy zaimek niejednoznaczny.]

I powiedział mi: Pierwsze jest siłą, drugie słabością. Proś Mnie o przebaczenie za słabość, nad którą zyskałeś przewagę — przez słabość [tekst końcowy niepewny].

I powiedział mi: Jeśli Mnie nie widzisz, nie opuszczaj Mojego imienia.

Strony PDF 71–80

Strona PDF 71

25. : „jestem kresem moich umiłowanych”

Postawił mnie i powiedział: Dla tego, kto Mnie ujrzał, wiedza jest bardziej szkodliwa niż niewiedza dla tego, kto Mnie nie ujrzał. [Pełniejsza lekcja potwierdzona przez komentarz; porównanie wymaga ostatecznej kontroli edycji głównej.]

I powiedział mi: Temu, kto Mnie nie ujrzał, dobry czyn liczy się dziesięciokrotnie. Dla tego, kto Mnie ujrzał, dobry czyn staje się złym czynem.

I powiedział mi: Kiedy Mnie widzisz, większe bezpieczeństwo odnajdujesz w zaprzestaniu działania niż w kulcie; kiedy Mnie nie widzisz, większe bezpieczeństwo jest w działaniu niż w zaprzestaniu.

I powiedział mi: Kiedy Mnie widzisz, wszystko, co poza Mną dostrzegasz oczami i sercem, oddziela cię ode Mnie.

I powiedział mi: Proś Mnie o przebaczenie za działanie twojego serca, a oszczędzę ci jego zmienności.

I powiedział mi: Działanie serca jest korzeniem działania ciała. Patrz zatem, co sadzisz, i patrz, jaki owoc wydaje to, co zasiałeś.

I powiedział mi: Moja ręka spoczywa na sercu. Jeśli odsuniesz od niego jego własną rękę, tak by już nie brało ani nie dawało, zasieję w nim Moją zdolność objawiania Siebie, a jej owocem będzie twoje ujrzenie Mnie. [Złożona składnia: taʿarrufī i zaimki wymagają kontroli.]

I powiedział mi: Obawiaj się dobrego czynu, który zburzy twoje dobre czyny, i grzechu, który pomnoży twoje grzechy.

I powiedział mi: Gdy Mnie ujrzałeś, a potem pojąłeś to, dzięki czemu odwracasz się ode Mnie, nie zniknę przed tobą. [Niepewne znaczenie konstrukcji z taṣarruf.]

I powiedział mi: Udręka jest udręką tego, kto Mnie zobaczył: nie zdoła wytrwale trwać przy Mnie, ale nie potrafi też Mnie opuścić. Ja zaś w tym wszystkim składam go i rozwijam: w złożeniu jest jego śmierć, w rozwinięciu — jego życie.

I powiedział mi: Jestem kresem Moich umiłowanych. Kiedy Mnie widzą, odnajdują we Mnie spokój.

Strona PDF 72

I powiedział mi: Ten, kto Mnie nie widział, sam dla siebie jest kresem.

I powiedział mi: Zasięgaj rady u tego, kto Mnie nie widział, w sprawach twojego świata i twojego życia przyszłego; idź za tym, kto Mnie zobaczył, lecz nie pytaj go o radę.

I powiedział mi: Zasięganie rady wyrasta z zagubienia, a udzielanie rady jest wtargnięciem. Kto Mnie ujrzał — na co ma wtargnąć? A kto Mnie nie ujrzał — od czego ma się powstrzymać? [Warianty ostatniego kontrastu.]

I powiedział mi: Przebywaj z tym, kto Mnie nie widział — będziecie się wzajemnie nieść. Nie zabiegaj o towarzystwo tego, kto Mnie ujrzał, bo oderwie cię od tego, w czym czułeś się najbardziej bezpieczny.

I powiedział mi: Jeśli Mnie ujrzałeś i spotkałeś kogoś, kto Mnie nie ujrzał, osłoń Mnie przed nim mądrością. Jeśli tego nie uczynisz, a on pobłądzi, pociągnę cię do odpowiedzialności za jego błąd. Jeśli zaś Mnie nie ujrzałeś, a spotkałeś tego, kto Mnie widział, strzeż własnej granicy: jego widzenie nie sprawi, że sam Mnie zobaczysz.

I powiedział mi: Kiedy ujrzysz Mnie i spotkasz kogoś, kto Mnie także ujrzał, Ja jestem między wami. Słyszę i odpowiadam.

I powiedział mi: Ci, którzy podjęli wysiłek na Naszej drodze, ujrzeli Mnie; kiedy zaś zniknąłem z ich widzenia, zasłonili oczy, zazdrośnie strzegąc się dołączenia do Mnie czegokolwiek w samym widzeniu. [Aluzja do koranicznego sformułowania wymaga przypisu.]

I powiedział mi: Taka zazdrość nie może być pełna, dopóki nie przeminie podział; a podział nie przemija, gdy pozostaję nieobecny.

I powiedział mi: Poprowadzimy ich Naszymi drogami — to znaczy: we wszystkim odsłonimy im miejsca, ku którym kieruje się Nasze spojrzenie. [Aluzja koraniczna; zachować odrębność słów źródła i objaśnienia.]

I powiedział mi: Gdy czegoś pragniemy, Nasz nakaz wobec tego jest taki: przez wolę pozwalamy, by poznanie dało o tym świadectwo; a kiedy zostało poznane, mówimy mu: „Bądź!” — i powstaje jako odpowiedź. [Interpretacja związku irāda, maʿrifa i rozkazu stworzenia jest nadal otwarta.]

Strona PDF 73

26. : „niemal go nie pociągnąłem do

odpowiedzialności”

Postawił mnie i powiedział: Najszybciej dosięga kara serc. [Wikisource podaje „serca” w liczbie pojedynczej; edycja z aparatem — „serc”.]

I powiedział mi: Niemal odmówiłem mu przebaczenia i niemal nie pociągnąłem go do odpowiedzialności.

I powiedział mi: Jeśli dopuścisz, by ktoś poza Mną miał wobec ciebie roszczenie, postawisz go na równi ze Mną. Uciekaj wtedy dwojako: przed wierzycielem i przed Moją ręką.

I powiedział mi: Jeśli zechcesz występować wobec Mnie z roszczeniem, uczynisz się Mi równym.

I powiedział mi: Jestem Tym, który się ukazuje — ale nie po to, by następowało ukazanie, ani po to, by temu zaprzeczyć; nie po to, abym został ujrzany, ani po to, abym nie został ujrzany; ani z powodu tego, co można związać ze słowem „aby”. Jestem Objawiającym się, w którego objawieniu jest jedynie objawianie. [Bardzo gęsta gra bād, badw i celowego lām al-ʿilla; przekład interpretacyjny, HOLD.]

I powiedział mi: Jestem Ukryty — nie „wobec czegoś” ani „od czegoś”; nie „o czym”, nie „dlaczego”, nie „po to”, nie „w czym”, nie „w obrębie czego” ani „przez co”; bez pomieszczenia w czymś i bez przeciwstawienia czemukolwiek. [Warianty łańcucha przyimków, HOLD.]

I powiedział mi: Jestem we wszystkim, nie będąc w nim przez „gdzie” ani przez położenie; bez miejsca oddzielonego czy połączonego. Ja nie jestem w rzeczach, a one nie są we Mnie. Kiedy zaś ci się ukazuję, obracam w nicość to, czego chwytasz się w poznaniu, i pozostawiam ci to, czego trzymasz się w wiedzy. Stoję między tobą a nimi: w Moim świetle je widzisz i doświadczasz, jaką mają władzę nad tobą — albo ty nad nimi. [Zasadniczy sens końcówki skontrolowano z edycją, w której jest fa-tarāhā bi-nūrī, nie zniekształcone Wikisource.]

I powiedział mi: Serce, które Mnie widzi, jest miejscem doświadczenia próby.

I powiedział mi: Niczego, co Mi powierzyłeś, nie poddałem upokorzeniu przez coś innego.

Strona PDF 74

I powiedział mi: Wszystko, co inne, jest drogą ku temu, co inne. [W części świadectw odmienny przyimek; sens relacji pozostaje nieostry.]

I powiedział mi: Kiedy Mnie ujrzysz, liczba twoich prób będzie równa liczbie wszystkich rzeczy, a każda rzecz stanie się dla ciebie próbą.

I powiedział mi: Ty, dla którego wszystko jest próbą — odwróciłem od ciebie próbę przez pomyślność. Ale pomyślność sama należy do rzeczy, a bycie rzeczą jest próbą. Kiedy Mnie widzisz, próba i pomyślność są dla ciebie równe. Którą mam więc odsunąć, skoro samo odsunięcie jest próbą?

I powiedział mi: Kiedy Mnie widzisz, pomyślność odnajdujesz tylko w patrzeniu ku Mnie. A przecież nawet to jest próbą, bo twoje patrzenie przeciwstawia się opuszczeniu wzroku, zaś samo przeciwieństwo jest próbą.

I powiedział mi: Moją zasłoną jest próba i twoją zasłoną jest próba. Moja zasłona spaliła twoją; ogień ją usunął i wyszedłeś ze swojej próby ku Mojej próbie.

I powiedział mi: Osłoń się Mną, tak jak Ja osłoniłem się tobą: wtedy każde oko przepłynie ku Mnie i nie ujrzy przy Mnie nikogo oprócz ciebie; ku tobie także popłynie [spojrzenie], a gdy przepłynie, nie ujrzy przy tobie nikogo poza Mną. [HOLD: podstawowy czasownik intaqib ma wariant ittaqi („szukaj ochrony”); tekst polski jest hipotezą.]

Strona PDF 75

27. : „mam swoich umiłowanych”

Postawił mnie i powiedział: To, co odsunąłem od ciebie z zasłony przez życie przyszłe, jest większe i donioślejsze od tego, co odsunąłem przez życie doczesne.

I powiedział mi: Na Moją potęgę, mam umiłowanych, którzy pod Moją nieobecność nie jedzą, nie piją, nie śpią i nie odchodzą.

I powiedział mi: Kto zdoła cię ochronić przede Mną, jeśli powiesz coś, czego nie zamierzałem przez to wyrazić? Strzeż się — bo tego nie przebaczę. [Niepewna składnia frazy mā lā urādu bihi oraz warianty przestrogi.]

I powiedział mi: Rozróżnij tego, przed kim ukryłem się, aby przyszedł z usprawiedliwieniem, od tego, przed kim ukryłem się, aby wyczekiwał.

I powiedział mi: Oddaliłem się od czekającego, a zwróciłem spojrzenie ku temu, kto się usprawiedliwia.

I powiedział mi: Na Moją potęgę, jestem gościem Moich umiłowanych. Kiedy Mnie ujrzą, rozścielają przede Mną swoje tajemnice, zasłaniają przede Mną swe serca i oddają Mi na służbę swoją zdolność wyboru.

I powiedział mi: Na Moją potęgę, mam umiłowanych, którzy nie mają oczu, by mogły płynąć z nich łzy; nie zwracają się ku niczemu, by musieli potem powracać.

I powiedział mi: Mam umiłowanych, dla których nie ma świata doczesnego, więc nie ma też życia przyszłego jako jego przeciwieństwa.

I powiedział mi: Życie przyszłe jest zapłatą dla tego, kto w prawdzie należy do życia doczesnego.

I powiedział mi: Mam umiłowanych, którzy widzą tylko dla Mnie, i umiłowanych, którzy widzą wyłącznie przeze Mnie. Odległość pomiędzy nimi jest większa niż ta, która prowadzi od oddalenia do bliskości.

I powiedział mi: Moi umiłowani przez Mnie dosięgli wszystkiego; ale Moi bliscy nie uzyskali dla Mnie wszystkiego. [Wybór edycji z aparatem: wa-lam yuḥaṣṣil awliyāʾī lī kulla shayʾ; Wikisource ma formę innego znaku i różny sens.]

Strona PDF 76

I powiedział mi: Radź się Mnie w swoich prośbach, a przetnę w tobie to, co przywiązuje cię do samych próśb.

Strona PDF 77

28. : „po co ci prośba?”

Postawił mnie i powiedział: Jeżeli oddajesz Mi cześć ze względu na coś innego, ustanawiasz dla Mnie współtowarzysza.

I powiedział mi: Im szerzej otwiera się widzenie, tym ciaśniejsza staje się wypowiedź.

I powiedział mi: Wypowiedź jest zasłoną. Jakże więc miałaby być tym, do czego cię wzywałem?

I powiedział mi: Jeśli całe twoje określenie i twoje serce sprowadziłem tylko do widzenia Mnie, to po co ci jeszcze prośba? Czy poprosisz Mnie, abym się odsłonił, skoro już się odsłoniłem? Czy też poprosisz, abym się zakrył — lecz ku komu wówczas wylejesz swoją skargę? [Wstępna konstrukcja z sawwā jest niepewna.]

I powiedział mi: Gdy Mnie zobaczysz, pozostaną ci tylko dwie prośby: gdy jestem ukryty, prosisz, bym zachował cię przy widzeniu Mnie; gdy Mnie widzisz, prosisz, abyś mógł powiedzieć rzeczy: „Bądź!” — i ona będzie.

I powiedział mi: Jest jeszcze trzecia, lecz pochodzi od przeciwnika. [Zdanie skrótowe i możliwie uszkodzone; HOLD.]

I powiedział mi: Pozwoliłem ci zwracać się ku Mnie z prośbą w czasie ukrycia, a zakazałem ci prosić, kiedy Mnie widzisz — w samej chwili widzenia.

I powiedział mi: Jeśli liczysz i porównujesz, porównaj widzenie z ukryciem: to, co przeważy, niech rozstrzygnie twój sposób proszenia.

I powiedział mi: Gdy nie jestem nieobecny przy twoim jedzeniu, uwalniam cię od zabiegania o nie. Gdy nie jestem nieobecny przy twoim śnie, nie będę nieobecny także podczas czuwania.

I powiedział mi: Samo postanowienie, że zachowasz milczenie, kiedy Mnie widzisz, jest zasłoną. Czym więc będzie postanowienie mówienia?

I powiedział mi: Postanowienie nie powstaje w stanie ukrycia. [Niepewny zakres słowa ʿazm; HOLD znaczeniowy.]

Strona PDF 78

I powiedział mi: Patrz ku Mnie, ku temu, jak daję ci się poznać, kiedy objawiam ci Siebie. [Powtórzenie taʿarruf celowe, zdanie składniowo niejednoznaczne.]

I powiedział mi: Kto nie zna Mojego dobrodziejstwa, jak miałby Mi dziękować?

I powiedział mi: Nie ukazuję się żadnemu oku ani sercu, nie sprowadzając go tym samym do zaniku.

I powiedział mi: Widzisz Mnie w tym, co mówisz. Widzisz Mnie w swoim przerażeniu — jakże więc się trwożysz? Widzisz Mnie w próbie — jakże więc poniżenie może cię ogarnąć? [Interpunkcja i relacja członów wymagają kontroli.]

I powiedział mi: Rozpoznaj swój stan przez to, na czym się opierasz.

I powiedział mi: Jeśli tym oparciem jest wspominanie Mnie, ono sprowadzi cię ku Mnie z powrotem.

Strona PDF 79

29. Zasłony widzenia

Postawił mnie i powiedział: Niewiedza jest zasłoną widzenia i wiedza jest zasłoną widzenia. Ja jestem Jawnym — bez zasłony; i Ja jestem Ukrytym — bez odsłonięć.

I powiedział mi: Kto poznał zasłonę, stanął już na progu odsłonięcia.

I powiedział mi: Zasłona jest jedna, choć różne są przyczyny, przez które powstaje: to one stanowią liczne zasłony.

I powiedział mi: Początkiem sprawy [albo: sprawy nakazującego] jest to, abyś wiedział, kim jesteś — należącym do szczególnych czy do ogółu.

I powiedział mi: Jeżeli należący do szczególnych nie postępuje jako ktoś szczególny, ginie.

I powiedział mi: Wiedza człowieka z ogółu niemal [wyniosła go ku ocaleniu / przesłoniła mu ocalenie].

I powiedział mi: Temu, który należy do szczególnych, ukazuje się coś pochodzącego ode Mnie; włada to wszystkim innym, a nic nad tym nie włada. Między Mną zaś a człowiekiem ogółu nie ma nic prócz uznania [Mnie].

I powiedział mi: Szczególny jest tym, który wraca ku Mnie całym swoim zamiarem.

I powiedział mi: Jeden i drugi potrzebują siebie wzajemnie — jak kapitał i zysk.

I powiedział mi: W Mojej nieobecności pozostajesz między nimi.

I powiedział mi: W widzeniu Mnie nie ma ani kapitału, ani zysku.

I powiedział mi: Kapitałem w Mojej nieobecności jest Moje widzenie, a jego zyskiem — szukanie schronienia w zachowaniu [tego widzenia].

I powiedział mi: Jeżeli jesteś posiadaczem majątku, nie należę do ciebie ani ty nie należysz do Mnie.

I powiedział mi: Prośba [jest / obejmuje] dołączenie do jego czci przez wspominanie Mnie jego językiem.

I powiedział mi: Nieprzyjaciel chce jedynie tego, by wspominać Mnie jego własnymi formułami wspominania.

Strona PDF 80

I powiedział mi: Nieobecność jest ojczyzną wspominania; widzenie nie ma ani ojczyzny, ani wspominania.

I powiedział mi: Kiedy jestem przed tobą nieobecny, wzywaj Mnie, nawołuj i proś Mnie, lecz nie wypytuj o Mnie. Jeżeli bowiem zapytasz o Mnie, będąc nieobecnym [wobec Mnie], [pytanie] nie wskaże ci drogi; a jeśli zapytasz o Mnie, widząc [Mnie], nie przyniesie ci odpowiedzi.

I powiedział mi: Widzenie jest świadkiem samego widzenia i znika dla niego wszystko, co poza nim.

I powiedział mi: Wiedza wraz z całą swoją zawartością należy do nieobecności, nie do widzenia.

I powiedział mi: Niewiedza jest granicą wewnątrz wiedzy, a wiedza ma swoje granice; pomiędzy dwiema granicami leży niewiedza.

I powiedział mi: Niewiedza jest owocem wiedzy, która przynosi pożytek; zadowolenie z niej — owocem szczerej czystości zamiaru. [„Niewiedza” jako rozpoznanie granic wiedzy to interpretacja możliwa, nie zastąpienie sensu słowa.]

I powiedział mi: Jeżeli osądzisz nieobecność okiem widzenia, zobaczysz zgodę lekarstwa z chorobą; wówczas utracisz Moje prawo i wyjdziesz z [właściwej] służby wobec Mnie.

I powiedział mi: Widzenie Mnie nie nakazuje i nie zakazuje. Moja nieobecność nakazuje i zakazuje.

Strony PDF 81–90

Strona PDF 81

30. „wzywaj mnie, lecz mnie nie pytaj”

Postawił mnie i powiedział: Świat doczesny jest więzieniem wierzącego. Nieobecność jest więzieniem wierzącego.

I powiedział mi: Nieobecność [zawiera] świat doczesny i życie przyszłe, widzenie zaś nie jest ani światem doczesnym, ani [samym] widzeniem.

I powiedział mi: Widzenie należy do szczególności, nieobecność — do ogółu. Stronnictwo nieprzyjaciela nie ma ani widzenia, ani nieobecności.

I powiedział mi: Do ludzi nieobecności nie należy ten, kto nie należał do ludzi widzenia. [Oryginalna negacja jest paradoksalna; nie usunięto jej.]

I powiedział mi: Modlitwa w nieobecności jest światłem.

I powiedział mi: Wzywaj Mnie w swoim widzeniu, lecz nie proś Mnie; proś Mnie w swojej nieobecności, lecz Mnie nie wzywaj.

I powiedział mi: Popatrz na to, co się ukazało — [co oznacza tu słowo `lam`?]. Jeśli odciąga cię od tego, co odciąga, pochodzi ode Mnie.

I powiedział mi: Cokolwiek ci się ukazuje i zaczyna cię skupiać, zanim cię oddzieli, strzeż się jego podstępu.

Strona PDF 82

31. „odsłonięcie i zasłona stały się równe”

Postawił mnie i powiedział: Każda rzecz, która nie prowadzi cię ku Mojej bliskości, [w istocie] zbliża się do ciebie po to, by cię zwieść.

I powiedział mi: Spójrz okiem swego serca na własne serce, a całym sercem zwróć się ku Mnie.

I powiedział mi: Kiedy Mnie widzisz, odsłonięcie i zasłona stają się równe.

I powiedział mi: Jeśli Mnie nie widzisz, wesprzyj się owocem [albo: daktylem], choć on sam cię nie podtrzyma; jest jedynie miejscem twej potrzeby. [Dwie lekcje: `al-thamara` / `al-tamra`, poświadczone w komentarzu.]

I powiedział mi: Zakryj Mnie przed Moim imieniem, inaczej ujrzysz imię, lecz Mnie nie ujrzysz.

I powiedział mi: Pytaj o wszystko, ale nie pytaj Mnie o Mnie.

I powiedział mi: Kiedy Mnie widzisz, jest tak, jakbyś wcale nie wyszedł poza wiedzę.

I powiedział mi: Kiedy Mnie widzisz, przestajesz należeć do tych, którzy mają usprawiedliwienie.

I powiedział mi: Kiedy Mnie widzisz, wchodzisz do grona orędowników.

I powiedział mi: Kiedy Mnie widzisz, [słabniesz / nie jesteś już zdolny do Mnie] i dźwigasz całość.

I powiedział mi: Pytaj Moich przyjaciół o to, czego cię nauczyłem; pytaj Mnie, lecz ich nie pytaj o to, co pozostawiłem ci nieznane.

Strona PDF 83

32. Wewnętrznego wglądu

Postawił mnie w wewnętrznym wglądzie i powiedział: Ograniczyłem wiedzę do tego, co dane oczom, i do tego, co wiadome.

I powiedział mi: To, co jest dostrzeżone, to rzecz, której byt stwierdzasz jawnie; jest ona zarazem znana i dostrzeżona. To, co znane, lecz niewidziane oczami, jest znane, ale nie dostrzeżone.

I powiedział mi: Nie jestem przedmiotem dostrzeganym przez oczy ani przedmiotem wiedzy serc.

I powiedział mi: Każda wypowiedź, która się pojawia, została przeze Mnie wzbudzona, a Moje litery nadały jej postać. Spójrz na nią: nie wykracza poza język tego, co dostrzegalne, i tego, co poznawalne. Ja nie jestem żadnym z nich, a Mój opis nie jest do nich podobny.

I powiedział mi: Żadna rzecz, gdy zakazuje ci czegoś innego, nie czyni tego bez przywołania właśnie tego, czego ci zabrania. Ja zaś zakazuję ci, ale nie wzywam cię ku temu, czego zabraniam; i wzywam cię ku Sobie, lecz nie zabraniam ci przez to tego, ku czemu cię wzywam. Na tym polega różnica między Moim przymiotem a przymiotem wszystkiego innego.

I powiedział mi: Twój czyn Mnie nie obejmuje, choć ty jesteś Moim czynem.

I powiedział mi: Powierz się Mnie i powierz Mi rozstrzygnięcie, a rozstrzygnę ku pełni twojej radości.

I powiedział mi: Jeżeli widzisz coś poza Mną, powiedz: oto próba — zmiłuję się nad tobą.

I powiedział mi: Kiedy obdarzam cię miłosierdziem, rozpoznajesz Moją łagodność w swoim spojrzeniu, gdy patrzysz, i w swoim sercu, gdy rozmyślasz.

I powiedział mi: Przeznaczyłem ci to, czego nie odwrócę, i odsunąłem od ciebie to, czego nie przeznaczę. Bądź ze Mną w tym, co ci przypadło, a odwrócę cię od tego, co odsunąłem — i to również odsunę.

I powiedział mi: Ilekroć ujawniłem się sercu, unicestwiłem w nim przywiązanie do [innych] poznań.

Strona PDF 84

I powiedział mi: Trwaj w czci, a będziesz trwał w bojaźni.

I powiedział mi: Każda rzecz ma swoją właściwość, a dla ciebie [jej powszechną / nieustępliwą] stronę; [to, co ogólne, przypisujesz sobie, a to, co szczególne, Mnie].

I powiedział mi: Wszystko poza Mną wzywa cię ku sobie przez współudział [albo: współtowarzyszenie]. Ja jeden wzywam cię wyłącznie ku Sobie.

Strona PDF 85

33. Pięknego przebaczenia

Postawił mnie w pięknym przebaczeniu i powiedział: Nie wracaj do wspominania grzechu, abyś przez wspominanie powrotu nie popełnił grzechu na nowo.

I powiedział mi: Wspominanie grzechu wciąga cię ku przeżywaniu go, a przeżywanie go pociąga cię ku ponownemu czynowi.

I powiedział mi: Jak długo jeszcze gromadzić cię będą wyłącznie słowa? Jak długo jeszcze gromadzić cię będą wyłącznie czyny?

I powiedział mi: Gdy łączysz się z czymś poza Mną, rozpraszasz się, choć sądzisz, że nastąpiło zjednoczenie.

I powiedział mi: Dopóki to, co zostało ci przesłane, przychodzi jako słowo lub czyn, pozostajesz wystawiony na zasłonę.

I powiedział mi: Rządy słów i czynów są jak rządy sporu i pomieszania.

I powiedział mi: Rządy sporu i pomieszania są jak rządy niemożliwego i trzęsienia [podstaw].

I powiedział mi: Jeżeli chcesz Mnie poznać, spójrz na zasłonę, która jest przymiotem, i na odsłonięcie, które również jest przymiotem.

I powiedział mi: Nie zatrzymuj się przy widzeniu Mnie, dopóki nie wyjdziesz poza lęk i [to, co odebrane / człowieka pozbawionego].

I powiedział mi: Nie łącz dwóch liter w słowie ani w postanowieniu inaczej niż przeze Mnie; nie rozdzielaj dwóch liter w słowie ani w postanowieniu inaczej niż przeze Mnie. Łączy się to, co Ja połączyłem, i rozdziela to, co Ja rozdzieliłem.

I powiedział mi: Kiedy powiesz rzeczy „Bądź”, a ona się stanie, przeniosę cię ku szczęśliwości bez pośrednictwa.

I powiedział mi: Bądź Mi posłuszny dlatego, że Ja jestem Bogiem — nie ma boga poza Nim. Sprawię, że powiesz rzeczy „Bądź”, a stanie się. [Zachowano niejednolitość osoby w formule teologicznej oryginału.]

I powiedział mi: Jeżeli jednoczą cię słowa, nie ma bliskości; jeżeli jednoczą cię czyny, nie ma miłości.

Strona PDF 86

I powiedział mi: Zjednocz się przeze Mnie, a znajdziesz się w zgromadzeniu każdego zgromadzonego i usłyszysz słuchaniem każdego słuchającego; obejmiesz to, co poza tobą, i potrafisz o tym zaświadczyć, ale to, co poza tobą, nie obejmie ciebie, by zaświadczyć o tobie.

I powiedział mi: Bliskość jest przymiotem; oddalenie jest przymiotem; zasłona jest przymiotem; odsłonięcie jest przymiotem.

I powiedział mi: Stań poza stworzeniem. Zobaczyłem stworzenie, zapytałem je — i nie wiedziało. Zapytałem niewiedzę — i niewiedza również nie wiedziała.

I powiedział mi: Siła znajduje się w trwającym doświadczeniu
niewiedzy,
zdecydowanie
w
sile,
cierpliwość
w
zdecydowaniu,
wytrwałość w cierpliwości, a poznanie w wytrwałości — to jest jego
mieszkanie.

I powiedział mi: Popatrz na świadka, przez którego jesteś w nieobecności: jest to [ten sam] świadek, przez którego jesteś w zobowiązaniu.

I powiedział mi: [Jeżeli] jadłeś z Mojej ręki, twoje członki nie będą ci posłuszne w nieposłuszeństwie wobec Mnie.

I powiedział mi: Każdy członek ciała jest posłuszny tylko temu, z czyjej ręki spożywa.

I powiedział mi: Świadek, dzięki któremu się przyodziewasz, jest świadkiem, dzięki któremu zdejmujesz odzienie.

I powiedział mi: Świadek, przez którego znajdujesz stałość, jest świadkiem, w którym pozostajesz.

I powiedział mi: Świadek, dzięki któremu zdobywasz wiedzę, jest świadkiem, dzięki któremu działasz.

I powiedział mi: Świadek, dzięki któremu zasypiasz, jest świadkiem, przez którego umierasz; a świadek, dzięki któremu się budzisz, jest świadkiem, przez którego zostaniesz wskrzeszony.

I powiedział mi: We śnie dotyczy cię tylko sąd tego, w czym zasnąłeś; w śmierci dotyczy cię tylko sąd tego, w czym umarłeś.

I powiedział mi: Oddaj Mi każdą rzecz, a Ja odpowiem ci w każdej rzeczy.

Strona PDF 87

I powiedział mi: Wspominaj Mnie we wszystkim, a Ja będę wspominał ciebie we wszystkim.

Strona PDF 88

34. Tego, czego nie da się wypowiedzieć

Postawił mnie w tym, czego nie da się wypowiedzieć, i powiedział: Dzięki temu, co niewypowiadalne, łączysz się w tym, co wypowiadalne.

I powiedział mi: Jeżeli nie dasz świadectwa temu, co niewypowiadalne, to, co wypowiadalne, cię rozproszy.

I powiedział mi: To, co da się wypowiedzieć, odsyła cię do samego mówienia; mówienie jest wypowiedzią, wypowiedź jest literą, a litera podlega przekształceniom. To, co niewypowiadalne, pozwala ci w każdej rzeczy być świadkiem Mojego ujawniania się jej, a z każdej rzeczy rozpoznać miejsca jej poznania [Mnie].

I powiedział mi: Wypowiedź jest skłonieniem się w jedną stronę; gdy stajesz się świadkiem tego, co nie ulega zmianie, nie przechylasz się.

I powiedział mi: Mówienie prowadzi ku wewnętrznemu przeżyciu, a wzbudzanie przeżycia słowem prowadzi ku przeżyciom zamkniętym w tym, co się wypowiada.

I powiedział mi: Przeżycia zamknięte w wypowiedziach są niewiarą według prawa [Boskiego] samoujawnienia się.

I powiedział mi: Nie słuchaj o Mnie od litery ani nie przyjmuj wiadomości o Mnie od litery.

I powiedział mi: Litera nie potrafi opowiedzieć nawet o sobie — jak więc mogłaby opowiadać o Mnie?

I powiedział mi: To Ja ustanowiłem literę i Ja o niej przekazuję wiadomość.

I powiedział mi: To Ja mówię o Sobie temu, komu zechcę o Sobie powiedzieć.

I powiedział mi: Moje oznajmienie ma znak w szczególnym zaświadczeniu, którego nie ma nic innego; i tylko w nim to oznajmienie się ujawnia.

I powiedział mi: Piszesz tak długo, jak długo liczysz; gdy przestaniesz liczyć, przestaniesz pisać.

I powiedział mi: Jeżeli przestaniesz liczyć i pisać, przypadnie ci udział w niepiśmienności — bo Prorok, który nie pisał ani nie liczył, był ummī.

Strona PDF 89

[Uwaga: termin `ummī` ma złożoną historię interpretacji koranicznej; przekład nie rozstrzyga sporów.]

I powiedział mi: Nie pisz i nie zaprzątaj sobie myśli; nie licz i nie wypatruj.

I powiedział mi: Troska zapisuje prawdę i fałsz, a wypatrywanie przelicza branie i zaniechanie.

I powiedział mi: Nie pochodzi ode Mnie ani z tego, co do Mnie przynależy, ten, kto zapisuje prawdę i fałsz oraz wylicza branie i zaniechanie.

I powiedział mi: Każdy piszący czyta swój zapis, a każdy czytający oblicza to, co przeczytał.

Strona PDF 90

35. Usłysz przymierze swojej bliskości

Postawił mnie i powiedział: Nie ukształtowałem cię, abyś podlegał rozkazom wiedzy; nie wychowałem cię, abyś stał u drzwi kogoś poza Mną; nie nauczyłem cię, abyś uczynił Moją wiedzę przejściem, przez które zmierzasz ku uśpieniu względem niej; nie obrałem cię za towarzysza, byś pytał Mnie o to, co oddala cię od Mojego towarzystwa.

I powiedział mi: Nie odsłoniłem się przed tobą w młodości po to, aby uczynić cię nieszczęśliwym w starości.

I powiedział mi: Rozpoznaj, kim jesteś. Wiedza o tym, kim jesteś, jest twoim fundamentem, który się nie wali, i twoim spokojem, który się nie chwieje.

I powiedział mi: Nałożyłem na ciebie obowiązek, byś rozpoznał, kim jesteś: ty jesteś Moim bliskim [walī], a Ja jestem twoim Opiekunem [walī].

I powiedział mi: Usłysz przymierze swojej bliskości. Nie próbuj wyjaśniać Mnie swoją wiedzą. Nie wzywaj Mnie ze względu na własną osobę. Gdy wychodzisz — do Mnie; gdy wchodzisz — do Mnie; gdy zasypiasz, zasypiaj w powierzeniu się Mnie; gdy się budzisz, budź się w zaufaniu do Mnie.

I powiedział mi: O tyle, o ile wyznaczasz sobie pracę wykonywaną dla Mnie, odpada od ciebie praca dla ciebie. O tyle zaś, o ile odpada praca dla ciebie, spełnia się Moje podtrzymywanie ciebie i Moja troska o twój byt.

I powiedział mi: Szukaj pomocy w modlitwie do Mnie, by wytrwać na swoim miejscu przede Mną.

I powiedział mi: Jeśli nie będziesz się do Mnie modlił, twoje milczenie zwróci się ku tobie według tego, co o tobie wiadomo. Strzeż się więc Mnie: nie czyń ze swego milczenia nawoływania siebie ku sobie, sądząc, że zaliczysz Mi milczenie jako akt bliskości.

I powiedział mi: Zapisz w swoim przymierzu: jeśli objawię ci się tak, że Mnie rozpoznasz, wiedza pochodząca od innych straci swą moc; jeśli się przed tobą nie odsłonię, twoje poznanie będzie przychodzić przez ręce poznających.

Strony PDF 91–100

Strona PDF 91

I powiedział mi: Noc należy do Mnie, nie do recytowanego Koranu; noc należy do Mnie, nie do hymnów pochwalnych i wysławiania.

I powiedział mi: Noc należy do Mnie, nie do prośby. Skrytym jądrem modlitwy-prośby jest potrzeba, jądrem potrzeby — własna osoba, a jądrem własnej osoby — to, czego pragnie.

I powiedział mi: Jeśli w nocy towarzyszy ci ktoś ze względu na Koran, szczytem jego troski stanie się twój przypadający udział; gdy go dosięgnie, odejdzie. Wtedy twoja noc nie będzie nocą Koranu ani nocą Miłosiernego. Jeżeli towarzyszy ci ze względu na pochwały, szczytem jego troski stanie się twój wysiłek; kiedy go dosięgnie, odejdzie, a po jego odejściu znajdziesz się w nocy śpiących — czy śpisz, czy nie. Kto natomiast ma noc dla Mnie, czy śpi, czy nie, ten jest człowiekiem nocy i człowiekiem rozumienia nocy: dzięki niemu patrzyłem na noc i jej mieszkańców, a on zna ich miejsca i kresy ich dróg.

I powiedział mi: Jak patrzeć na niebo i ziemię, na słońce i księżyc, na każdą rzecz, którą widzą oczy albo serce? Patrz na nią jako ukazującą się ode Mnie: na rzeczywistości jej poznania, które oddają Mi chwałę i mówią: «Nic nie jest do Niego podobne. On jest Słyszącym, Widzącym».

I powiedział mi: Nie oddalaj się od tego widzenia, aby widzialne rzeczy cię nie porwały; nie wyprowadzaj swego przymiotu poza to widzenie, aby własny przymiot cię nie porwał.

I powiedział mi: Jeśli nie wyprowadzisz swego przymiotu poza to widzenie, wytrzymasz bez niego i bez jego wezwań. A gdy wytrzymasz, powie się przede Mną: «Ten a ten». Powiem aniołom: «Ten a ten jest Moim bliskim». Uczynię cię znanym przez odniesienie do Mnie, wypiszę na twoim czole Moją opiekę i dam ci zaświadczyć, że jestem z tobą, gdziekolwiek jesteś. Powiem ci: «Mów» — i przemówisz; «Wstaw się» — i twoje wstawiennictwo odniesie skutek.

I powiedział mi: Jeśli nie wyprowadzisz swego przymiotu poza to widzenie, staniesz na miejscu ochrony przed grzechem; umieszczę w tobie wstyd wobec pożądań i powściągliwość wobec sięgania po to, co zwyczajowe.

Strona PDF 92

I powiedział mi: Ukazałem pragnienia jako zasłonę tego, co zakryte: zakryty nie zdoła stanąć przede Mną inaczej niż w osłonie. A komu odsłonię jego własną osobę, tego później nie osłonię nią ponownie.

I powiedział mi: Gdy zobaczysz siebie tak, jak widzisz niebo i ziemię, zobaczysz, że ten, kto z ciebie je widzi, jest tobą samym: nie wracasz już do potrzeby i nie szukasz schronienia w stworzeniu. [Dalej uszkodzony fragment: «… nie wystawiłem cię na przymiot, który nie trwa w twoim sądzie ani nie stoi na twoim miejscu»]. Twój przymiot wraca, a nie ty; twój przymiot się skłania, nie ty.

I powiedział mi: Gdybyś umiłował świat doczesny, zgromadziłbyś go przeciwko Mnie.

I powiedział mi: Lepiej, aby [to] było twoje, niż abyś był przez [to]; lepiej, abyś był przez [to], niż abyś był w [tym]; lepiej, abyś był w [tym], niż ani we Mnie, ani w tobie.

Strona PDF 93

36. Poza stacjami

Postawił mnie poza stacjami i powiedział: Kosmos jest stacją.

I powiedział mi: Każda cząstka kosmosu jest stacją.

I powiedział mi: Podszept jest w każdej stacji, a myśl pojawia się w każdym świecie.

I powiedział mi: Podszept krążył wokół wszystkiego, z wyjątkiem wiedzy.

I powiedział mi: Więzy [lub: umowy] trwają w dziedzinach wiedzy, a podszept nawiedza jej rozstrzygnięcia.

I powiedział mi: Gdy przyjdzie do ciebie podszept, popatrz na jego nadejście i odejście oraz na twój sprzeciw wobec niego. Ujrzysz prawdę i zaświadczysz o niej przez to, czym go odpierasz; ujrzysz fałsz i zaświadczysz o nim przez to, co odrzuciłeś.

I powiedział mi: Kto przywiązał się do świata, temu świat staje się przeszkodą [albo: ukazuje się].

I powiedział mi: Podszept jest jednym ze znaków podżegania przeciw Mnie.

I powiedział mi: Moje poznania przyszły do ciebie z Moją łagodnością, a Moje przemówienie odsłoniło ci Moją miłość.

I powiedział mi: Wszystko, co kieruje cię ku Mnie, kieruje cię wraz z pozostałością ciebie lub czegoś innego — oprócz podszeptu, bo on kieruje cię ku Mnie samego.

I powiedział mi: Podszept jest Moim przywołaniem cię ku Mnie — przez przemożną siłę.

I powiedział mi: Spójrz, od czego podszept cię odrywa — możesz ocaleć jedynie przez rozstanie z tym. Zobacz, do czego cię przywiązuje — możesz ocaleć jedynie przez [rozpoznanie] tego przywiązania.

I powiedział mi: Niewiedza jest poza stacjami: zatrzymaj się w niej poza miejscem świata i życia przyszłego.

I powiedział mi: Kto nie osiądzie w niewiedzy, ten nie osiądzie w wiedzy.

Strona PDF 94

I powiedział mi: Niewiedza jest poza stacjami — więc kto [zdoła] objąć nauki stacji?

I powiedział mi: Zamknij swoją wiedzę niewiedzą, bo inaczej wiedza cię zgubi; a swoje działanie zamknij wiedzą, bo inaczej działanie cię zgubi.

I powiedział mi: Wszystko, co jest na ziemskim pyle, z pyłu pochodzi. Patrz na pył, abyś odszedł od tego, co do niego należy, [dalej odczyt niepewny: «... serce od jego oka ... widok oczu ...»], aby spojrzenia cię nie porwały.

I powiedział mi: Zdobądź pomocników dla przemiany; lecz jeśli twoje oko się nie odmieni, pomocników nie ma.

I powiedział mi: Nie będzie «bez pomocników», dopóki nie będzie
«bez czasu»; nie będzie «bez czasu», dopóki nie będzie «bez rzeczy
odrębnych»;
nie
będzie
«bez
rzeczy
odrębnych»,
dopóki
nie
przestaniesz ich widzieć, a zobaczysz Mnie.

I powiedział mi: Jeżeli zasmuci cię jakaś sprawa — idź do bramy. Jeżeli smuci cię to, co u bramy — idź do Zatrzymania. Jeżeli smuci cię samo Zatrzymanie — pozostaje Zatrzymanie.

I powiedział mi: Zatrzymanie jest twoim miejscem w relacji ze Mną; tak samo zatrzymanie każdego sługi jest jego miejscem w relacji ze Mną.

I powiedział mi: Do każdego, do kogo mówisz, przemawiaj zgodnie z miarą, do której może dojść, w której pragnie Mnie wspominać; jest to jego stan i to, na czym pozostaje.

I powiedział mi: Kogo zagadniesz jego pragnieniem, [tego otworzysz]; kogo zagadniesz jego trwogą, ten się odłączy; kogo zagadniesz miarą jego możliwości, ten pozostanie w łączności.

I powiedział mi: Jeżeli określenie jest miarą, do której się doszło, to jest miarą, nie określeniem. Jeżeli określenie miarą nie jest, pozostaje określeniem.

I powiedział mi: Miara dotarcia jest końcem przynależności, przynależność zaś kresem przyczyny.

Strona PDF 95

I powiedział mi: Przynależność trwa, dopóki trwa przyczyna; przyczyna trwa, dopóki trwa poszukiwanie; poszukiwanie trwa, dopóki trwasz ty; ty trwasz, dopóki Mnie nie widzisz. Kiedy Mnie zobaczysz, nie ma ciebie; gdy nie ma ciebie, nie ma poszukiwania; bez poszukiwania nie ma przyczyny; bez przyczyny — przynależności; bez przynależności — granicy; bez granicy — zasłony.

I powiedział mi: Wiedza duchowa, w której nie ma niewiedzy, jest wiedzą, w której nie ma [już] wiedzy.

I powiedział mi: Wiedza pochodząca od Pana nie wiąże się z poddaństwem i nie osiada na nim..

I powiedział mi: Poznaj poznanie — poznasz poznanie. Poznaj Mnie — poznasz przeze Mnie. Nie poznasz Mnie, dopóki [nie przekroczysz] wszystkiego, co znasz; nie będziesz Mnie nie znał, dopóki [nie przekroczysz] tego, czego nie znasz. Nie jestem tym, co poznałeś, ani tym, czego nie poznałeś..

I powiedział mi: Poznanie każdej rzeczy wyznacza ci granicę; poznanie całości — granicę całości; poznanie każdej granicy — kres; poznanie każdej części — twoją przemianę..

I powiedział mi: Jeśli ukryte nadal sprawuje nad tobą władzę, jawne nadal pozostaje dla ciebie próbą.

I powiedział mi: Gdy odrzucisz to, co poza Mną, napotkasz Mnie w liczbie [równiej] dobrym uczynkom, które stworzyłem..

I powiedział mi: Nie każdy, kto odrzucił to, co poza Mną, Mnie zobaczył; ale kto Mnie zobaczył, ten odrzucił to, co poza Mną.

I powiedział mi: Nie staniesz się Moim sługą, dopóki Mój głos nie wezwie cię ku temu, co poza Mną, a ty — odpowiadając na wezwanie — odrzucisz wszystko, co poza Mną.

I powiedział mi: Jesteś sługą tego, co poza Mną, tak długo, jak widzisz w tym choćby ślad sprawczej mocy.

I powiedział mi: Śladem każdej rzeczy jest rząd, jaki ona sprawuje.

I powiedział mi: Gdy przestaniesz widzieć sprawczą moc tego, co poza Mną, przestaniesz oddawać temu cześć.

Strona PDF 96

I powiedział mi: Nie sprzedawaj stanu, w którym Mnie poznałeś, za stan, w którym Mnie nie poznałeś.

I powiedział mi: Widzenie objęło poznanie władzą tak, jak poznanie objęło nią wiedzę.

I powiedział mi: Jeżeli utrwalisz to, co poza Mną, a następnie je
wymażesz,
samo
twoje
wymazywanie
będzie
jego
ponownym
utrwaleniem.

I powiedział mi: Kto Mnie zobaczył, zaświadczył, że rzecz należy do Mnie; a kto zaświadczył, że należy do Mnie, ten do niej się nie przywiąże.

I powiedział mi: Do żadnej rzeczy się nie przywiązałeś, dopóki nie zobaczyłeś w niej choć jednej strony należącej do ciebie. Gdybyś zobaczył, że ze wszystkich stron należy do Mnie, nie przywiązałbyś się do niej.

I powiedział mi: Kto Mnie nie zobaczył, ten widzi, że rzecz należy do Mnie, ale nie daje o tym świadectwa. A nie każdy, kto Mnie zobaczył, zaświadczył o tym, co zobaczył.

I powiedział mi: Świadczyć to znaczy poznawać — bo można widzieć, a nie wiedzieć.

Strona PDF 97

37. Wskazania

Postawił mnie w Wskazaniu i powiedział: Poznanie jest próbą stworzeń — każdego z nich, zarówno szczególnie wyróżnionych, jak i wszystkich pozostałych; w niewiedzy znajduje się ocalenie stworzeń, wyróżnionych i powszechnych.

I powiedział mi: Poznanie, w którym nie ma niewiedzy, nie ukazuje się; niewiedza, w której nie ma poznania, również się nie ukazuje.

I powiedział mi: Najmniejszym, co pozostaje z poznania, jest imię Tego, który się ukazuje.

I powiedział mi: Daj poznać Mnie temu, kto Mnie zna — zobaczy Mnie u ciebie i usłyszy ode Mnie. Nie dawaj Mnie poznać temu, kto Mnie nie zna: zobaczy tylko ciebie, Mnie nie zobaczy, nie usłyszy ode Mnie i Mnie odrzuci.

I powiedział mi: Jeśli rozpoznasz tego, od kogo słuchasz, zrozumiesz to, czego słuchasz.

I powiedział mi: Nie rozpoznasz tego, od kogo słuchasz, dopóki On nie pozwoli ci się rozpoznać bez słów.

I powiedział mi: Jeśli objawi ci się bez słów, objawi ci się przez znaczenie — i nie będziesz się chwiał w Jego poznaniu.

I powiedział mi: Wszelkie poznanie, którego nie uczyniłem świadkiem tego, że Ja je ustanowiłem, zaprzeczyło Mi; każda skrytość, której nie uczyniłem świadkiem tego, że Ja zażądam od niej odpowiedzi, uciekła ku Mnie.

I powiedział mi: Lęk każdego poznającego jest tak wielki, jak wielką korzyść przywłaszczył sobie ze swego poznania.

I powiedział mi: Każdemu szkodzi jego własne poznanie — z wyjątkiem poznającego, który dzięki Mnie zatrzymał się w swoim poznaniu.

I powiedział mi: Jeśli poznajesz Mnie za pomocą jakiegoś poznania, wypierasz się Mnie właśnie przez to, dzięki czemu sądzisz, że Mnie poznałeś.

Strona PDF 98

I powiedział mi: Jeżeli wspominasz Mnie przed tym, który się zatrzymał, nie opisuj Mnie: odsłoni przed tobą to, co powierzyłem mu ze swoich świateł.

I powiedział mi: Oddal ode Mnie każdego, kto Mnie nie widział, a dostąpisz życia przede Mną..

I powiedział mi: Ktokolwiek pyta cię o Mnie, zapytaj go o jego własną osobę. Jeśli ją rozpozna, ukaż mu, jak może Mnie poznać. Jeśli jej nie rozpozna, nie przedstawiaj mu Mnie: zamknąłem przed nim swoje drzwi. [Wariant zaimka „ją / go” odmienny w transkrypcjach.]

I powiedział mi: Poznania przywiązane do czegoś poza Mną są obce wobec poznań, które do tego przywiązane nie są.

I powiedział mi: Gdyby niewiedzący kochał Mnie za przebaczenie tego, czego nie wiedział, a uczony kochał Mnie za hojność okazana mu w tym, co poznał — niewiedzący wiedziałby o Moim przebaczeniu, lecz go nie doświadczał, więc kochałby Mnie przez ukazanie mu go; uczony wiedziałby o darze i hojności i we własnej winie rozpoznawałby miejsca Mojego przebaczenia, kochając Mnie za to, czego był świadkiem..

I powiedział mi: Kogo umiłowałem, temu dałem świadczyć; a kiedy zaświadczył, umiłował.

I powiedział mi: Poznanie jest ogniem każdej miłości, gdyż daje ci świadczyć o rzeczywistości Mojej niezależności od ciebie.

I powiedział mi: Zatrzymanie jest ogniem, który pożera poznanie, gdyż pokazuje ci, że samo poznanie jest czymś poza Mną.

I powiedział mi: Pożądanie jest ogniem, który pochłania powagę; bez powagi nie ma spokoju, a bez spokoju nie ma poznania.

I powiedział mi: Żądza pochłania wszystko, w co wniknie.

I powiedział mi: Nagroda jest pokarmem cierpliwości; jeżeli jej zabraknie, cierpliwość ustanie.

I powiedział mi: Cierpliwość jest pokarmem zadowolenia; jeżeli jej zabraknie, zadowolenie ustanie.

I powiedział mi: Zadowolenie jest pokarmem majestatu; jeżeli go zabraknie, majestat ustanie.

Strona PDF 99

I powiedział mi: Wskazanie wędrowało, aż [dotarło] do Mnie: nie ma wtedy przewodnika, który wie, ani wskazanego, który odbywa drogę.

I powiedział mi: Ten, kto wskazuje, jest podobny do tego, kto szuka. Patrz więc, na co wskazujesz, bo tego właśnie szukasz, a Ja pociągnę cię do odpowiedzialności za twoje poszukiwanie.

I powiedział mi: Lęk towarzyszy poznaniu, inaczej poznanie ulega skażeniu; nadzieja towarzyszy lękowi, inaczej lęk odcina drogę.

I powiedział mi: To, co towarzyszy każdej rzeczy, przeważa w jej sądzie; sąd każdej rzeczy wraca do jej znaczenia; znaczenie każdej rzeczy przemawia o niej; przemawianie zaś każdej rzeczy jest jej zasłoną, gdy przemawia.

I
powiedział
mi:
Milczące
poznanie
rozstrzyga;
poznanie
wypowiedziane wzywa.

I powiedział mi: Rozstrzygnięcie daje wystarczalność, a wezwanie nakłada obowiązek.

I powiedział mi: Kieruj z powrotem ku Mnie każde serce, które szczerze Mnie przywołuje w napomnieniu.

I powiedział mi: Jeśli skierowałeś serca ku przypomnieniu, nie skierowałeś ich jeszcze ku Mnie.

I powiedział mi: Ja jestem Potężny; nie da się wtargnąć do Mnie przez Moje wspomnienie ani dotrzeć do Mnie przez nadanie Mi imienia.

I powiedział mi: Jestem Bliski — wiedza nie może Mnie wyczuć; jestem Daleki — wiedza nie może Mnie dosięgnąć.

Strona PDF 100

38. Jego prawa

Postawił mnie w Jego Prawie i powiedział: Gdybym uczynił je morzem, uchwyciłbyś się łodzi; jeśli za Moim nakazem porzuciłbyś łódź, trzymałbyś się podróży; jeśli wzniósłbyś się ponad podróż, chwyciłbyś się dwóch brzegów; jeśli odrzuciłbyś brzegi, zatrzymałbyś się na nazwach «Prawo» i «Morze». Każde z tych nazw cię wzywa, a słuch gubi się pomiędzy dwoma językami. Nie osiągnąłeś wówczas Mego Prawa ani nie przebyłeś morza. Zobaczyłeś blaski jako ciemności, a wodę jako twardą skałę.

I powiedział mi: Kto tego nie widział, na tym Moje Prawo nie ciąży; a kto widział, na tym ono spoczęło. Komu zaś ono przypadło, dla tego wszelka mowa o czymś poza Mną jest niewiarą. Każda granica jest zasłoną, zza której się nie ukażę. W widzeniu Mojego Prawa jest wyłącznie Jego widzenie. Zobaczyłem to, co nie podlega zmianie; dało mi ono rozstrzygnięcie podlegające zmianie, a wtedy ujrzałem każdą rzecz jako stworzoną.

I powiedział mi: Nie czyń wyjątku; [dalej niejednoznaczne: «nie pozostaje już stworzeniem»]. Widzenie rozdzieliło się na naoczne i poznawcze — a wszystko okazało się nieruchome i nieme..

I powiedział mi: Jak widziałeś to przed ujrzeniem Mojego Prawa? Odpowiedziałem: «Poruszało się i mówiło». Powiedział: «Rozpoznaj różnicę, abyś się nie zagubił».

I wzniósł mnie ponad Jego Prawo — nie zobaczyłem niczego. Powiedział mi: «Widziałeś wszystko i wszystko stało ci się posłuszne. To, że widzisz wszystko, jest próbą; to, że wszystko jest ci posłuszne, także jest próbą».

I wzniósł mnie ponad to wszystko.

I powiedział mi: Nie zwracam się ku temu wszystkiemu i nie jest to Mnie godne.

Strony PDF 101–110

Strona PDF 101

39. Morza bez imienia

Postawił mnie w morzu, którego nie nazwał, i powiedział: «Nie nazywam go, ponieważ ty należysz do Mnie, nie do niego. Jeśli ukazuje cię Mnie coś poza Mną, jesteś najbardziej niewiedzącym z niewiedzących. Cały kosmos jest czymś poza Mną; wszystko, co wzywa ku Mnie, a nie ku niemu, pochodzi ode Mnie. Jeśli jednak na to odpowiesz, ukarzę cię i nie przyjmę tego, z czym przyjdziesz. Nie mogę się bez ciebie obyć, a cała Moja potrzeba znajduje się u ciebie. Proś Mnie o chleb i koszulę — raduję się tym. Przebywaj ze Mną — uraduję cię, a nic poza Mną cię nie uraduje. Patrz na Mnie, bo Ja patrzę tylko na ciebie. Jeżeli przyjdziesz do Mnie z tym wszystkim, a Ja powiem ci, że jest to prawdziwe, nie będziesz ze Mnie ani Ja z ciebie».

Strona PDF 102

40. : oto odchodzisz

Postawił mnie przed Sobą i powiedział: «Czy widzisz kogoś poza Mną?». Odpowiedziałem: «Nie». Powiedział: «Spójrz więc na Mnie».

Spojrzałem ku Niemu: obniżał szalę sprawiedliwości i ją podnosił; sam obejmował opieką każdą rzecz.

I powiedział mi: «Widzisz Mnie tylko przede Mną. A oto odchodzisz, widzisz kogoś poza Mną i Mnie nie widzisz. Gdy go ujrzysz, nie zaprzeczaj jego istnieniu; strzeż Mojego zalecenia, bo jeśli je utracisz, popadniesz w niewiarę. Gdy on powie ci: “Ja”, uznaj to za prawdę — bo Ja to potwierdziłem. Gdy powie ci: “On”, uznaj to za fałsz — bo Ja temu zaprzeczyłem».

Strona PDF 103

41. Prawa religijnego i odwrócenia oka

Zatrzymał mnie i powiedział: „Nie jesteś bliski ani daleki; nieobecny ani obecny; żywy ani martwy. Słuchaj więc Mojego pouczenia”.

„Kiedy nadam ci imię, nie przybieraj go za swoje; kiedy cię przyozdobię, nie przywłaszczaj sobie ozdoby. I nie przywołuj Mnie, bo jeśli Mnie przywołasz, sprawię, że zapomnisz o Moim przywołaniu”.

Odsłonił przede mną oblicze każdej rzeczy i zobaczyłem, że jest związana z Jego Obliczem; odsłonił też tylną stronę każdej rzeczy i zobaczyłem, że zależy od Jego nakazu i zakazu.

I powiedział mi: „Spójrz na Moje Oblicze”. Spojrzałem. Powiedział: „Nie ma nikogo poza Mną”. Odpowiedziałem: „Nie ma nikogo poza Tobą”.

I powiedział mi: „Spójrz na własne oblicze”. Spojrzałem. Powiedział: „Nie ma nikogo poza tobą”. Odpowiedziałem: „Nie ma nikogo poza mną”.

Wtedy powiedział: „Wyjdź — teraz jesteś znawcą prawa religijnego”. Wyszedłem więc i oddałem się poszukiwaniu fiqhu.

I stało się dla mnie możliwe odwrócenie oka; odwróciłem je za pomocą fiqhu i przyniosłem je do Niego. On zaś powiedział: „Nie. Spójrz na to, co zostało uczynione”.

Strona PDF 104

42. Światła

Zatrzymał mnie w Świetle i powiedział: „Nie ściskam go ani nie rozpościeram; nie zwijam go ani nie rozwijam; nie ukrywam go ani nie ukazuję”.

Potem powiedział: „O Światło, ściśnij się i rozpostrzyj; zwiń się i rozwiń; ukryj się i ukaż”.

A Światło ścisnęło się i rozpostarło, zwinęło się i rozwinęło, skryło się i ukazało.

Zobaczyłem prawdę słów „Nie ściskam” i prawdę wezwania „O Światło, ściśnij się”.

I powiedział mi: „Nie ma tu nic ponad to wypowiedzenie”.

Potem odszedł [albo: nakazał odejść], a ja zobaczyłem, że poszukiwanie Jego zadowolenia jest nieposłuszeństwem wobec Niego.

Wtedy powiedział mi: „Bądź Mi posłuszny. Kiedy jednak będziesz Mi posłuszny, okaże się, że wcale nie byłeś Mi posłuszny — i nikt Mi nie był posłuszny”.

Ujrzałem wtedy prawdziwą jedyność i prawdziwą moc.

Powiedział: „Odwróć wzrok od tego wszystkiego i spójrz na siebie. A kiedy spojrzysz na siebie, nie będę zadowolony. Ja jednak przebaczam i nie zważam [na to]”.

Strona PDF 105

43. Przed nim

Postawił mnie przed Sobą i powiedział: „Nie przeznaczyłem cię dla żadnej rzeczy ani żadnej rzeczy dla ciebie”.

„Chwała Tobie — ja Ciebie wysławiam”. [Następuje prawdopodobna zmiana głosu:] „Nie wysławiaj Mnie. Ja ciebie czynię — i Ja ciebie czynię; jakże ty miałbyś czynić Mnie?”.

Zobaczyłem światła jako ciemność, prośbę o przebaczenie jako sprzeciw, a całą drogę jako drogę bez przejścia.

Powiedział mi: „Sam siebie wysławiaj, uświęcaj i wywyższaj; ukryj się przede Mną i nie wystawiaj siebie na widok. Jeśli bowiem ukażesz Mi siebie, spalę cię i zakryję się przed tobą”.

I powiedział mi: „Odsłoń się przede Mną i nie okrywaj się. Jeżeli się okryjesz, zerwę z ciebie zasłonę; a kiedy ją zerwę, już cię nie osłonię”.

Okryłem się więc i nie wystąpiłem na widok; odsłoniłem się i nie ukryłem.

Zobaczyłem, że przyjmuje to, czego nie przyjmuje, i nie przyjmuje tego, co przyjmuje.

Powiedział: „Jeżeli się poddasz, popadniesz w odstępstwo; jeżeli zażądasz [rozstrzygnięcia], poddasz się”.

Ujrzałem Go i poznałem; ujrzałem siebie i poznałem siebie. Wtedy powiedział mi: „Osiągnąłeś powodzenie”.

„Kiedy jednak przyjdziesz do Mnie, nie przynoś ze sobą niczego z tego wszystkiego. Nie znasz bowiem ani Mnie, ani samego siebie”.

Strona PDF 106

44. : kim jesteś i kim jestem?

Zatrzymał mnie i powiedział: „Kim jesteś ty, a kim jestem Ja?”. Zobaczyłem wówczas słońce, księżyc, gwiazdy i wszystkie światła.

I powiedział mi: „Nie pozostało żadne światło w nurcie Mego morza, którego byś nie zobaczył”.

Przyszła do mnie każda rzecz, aż nie zostało już nic, co by nie przyszło. Pocałowała mnie między oczy, powitała i stanęła w cieniu.

I powiedział mi: „Ty Mnie poznajesz, Ja zaś ciebie nie poznaję”. Zobaczyłem, że wszystko trzyma się mojego płaszcza, lecz nie mnie samego. Powiedział: „Oto Moja cześć [albo: oto Moje oddawanie czci]”.

Mój płaszcz się przechylił, ja jednak się nie przechyliłem. Kiedy płaszcz się przechylił, powiedział mi: „Kim jestem Ja?”.

Słońce i księżyc zaćmiły się, gwiazdy spadły, światła pogasły. Ciemność okryła wszystko poza Nim; moje oko przestało widzieć, ucho — słyszeć, a zmysły utraciły moc.

I przemówiła każda rzecz, wołając: „Bóg jest największy”.

Wszystko przyszło do mnie z włócznią w dłoni. Powiedział: „Uciekaj!”. Zapytałem: „Dokąd?”. Odrzekł: „Padnij w ciemność”.

Upadłem w ciemność — i zobaczyłem samego siebie.

I powiedział mi: „Nigdy nie oglądaj nikogo poza sobą i nigdy nie wychodź z ciemności. Kiedy Ja cię z niej wyprowadzę, ukażę ci samego Siebie, a ty Mnie zobaczysz. Jeśli zaś Mnie zobaczysz, staniesz się najdalszym spośród dalekich”.

Strona PDF 107

45. Wielkości

Postawił mnie w Wielkości i powiedział mi: „Nikt poza Mną nie ma prawa do gniewu. Ty więc się nie gniewaj”.

„Jeśli się rozgniewasz — będziesz się gniewał, podczas gdy Ja się nie gniewam. Gdy jednak Ja się rozgniewam, poniżę cię, bo majestat należy wyłącznie do Mnie”.

I zobaczyłem, że każda rzecz weszła w gniew.

I powiedział mi: „Zobacz, jak cię z niego wyprowadzę”. Wyprowadził [go/to], a ja ujrzałem jedynie argument, samą rację. Powiedział: „Zobaczyłeś prawdziwie”.

I postawił mnie w [sferze] Miłosierdzia Miłosiernego. Powiedział: „Nikt poza Mną nie ma prawa do zadowolenia. Ty więc nie bądź zadowolony, bo jeśli sam uznasz się za zadowolonego, zgładzę cię”.

Widziałem, jak wszystko kiełkuje i rośnie jak zboże, chłonie wodę tak, jak chłonie ją zasiew; rosło aż ponad Tron.

I powiedział mi: „Urośnie jeszcze bardziej, lecz Ja go nie zetnę”.

Nadszedł wiatr i przeszedł ponad nim, lecz go nie przeniknął. Nadeszły chmury i zrosiły łodygę; liście zwilgotniały. Łodyga zazieleniła się, a liście pożółkły.

Zobaczyłem, że wszystko, co było przywiązane, zostało odcięte, a wszystko, co zawieszone — poróżnione.

I powiedział mi: „Nie pytaj Mnie o to, co widziałeś, bo nie jesteś w potrzebie. Gdybym uczynił cię potrzebującym, nie ukazałbym ci tego”.

„Nie siadaj na śmietnisku, gdzie psy będą na ciebie ujadały. Usiądź w strzeżonym pałacu, zamknij drzwi i niech nie będzie z tobą nikogo poza tobą”.

„Gdy wzejdzie słońce albo przeleci ptak, zakryj przed nim twarz. Jeśli ujrzysz kogoś poza Mną, oddasz mu cześć; jeśli ktoś poza Mną ujrzy ciebie, odda cześć tobie”.

„Kiedy przyjdziesz do Mnie, przynieś wszystko ze sobą, inaczej cię nie przyjmę. Lecz kiedy z tym przyjdziesz, oddam ci to z powrotem — i nie pomoże ci wstawiennictwo wstawiających się”.

Strona PDF 108

46. Zagubienia

Postawił mnie w Zagubieniu. Zobaczyłem wszystkie drogi ukryte pod ziemią, a On powiedział: „Nad ziemią nie ma żadnej drogi”.

Zobaczyłem, że wszyscy ludzie pozostają na powierzchni ziemi, a wszystkie drogi są puste.

I zobaczyłem, że ten, kto patrzy w niebo, nie opuszcza powierzchni ziemi; kto zaś patrzy ku ziemi, schodzi na drogę i nią idzie.

I powiedział mi: „Kto nie idzie drogą, nie odnajdzie drogi ku Mnie”.

I powiedział mi: „Poznałeś już Moje miejsce — nie wskazuj więc drogi do Mnie”.

Zobaczyłem, że zasłonił każdą rzecz, a zarazem każdą doprowadził [do celu / do siebie].

I powiedział mi: „Towarzysz temu, kto jest zasłonięty, a rozstań się z tym, który już dotarł”.

„Wejdź do Mnie bez pozwolenia. Jeśli będziesz prosił o zgodę, zasłonię cię. A kiedy już do Mnie wejdziesz, wyjdź bez pozwolenia: jeśli będziesz o nie prosił, zatrzymam cię”.

Zobaczyłem, że wszystko, co odsłonięte, jest igłą, a wszystko, co zakryte — nicią.

I powiedział mi: „Usiądź w uchu igielnym i nie ruszaj się. Kiedy nić wejdzie w igłę, nie trzymaj jej; kiedy wyjdzie, nie wyciągaj jej”.

„Ciesz się, bo miłuję jedynie tego, kto się raduje”.

„Powiedz im: «Przyjął mnie samego, a was wszystkich odrzucił». Lecz kiedy przyjdą razem z tobą, przyjmę ich, a ciebie oddalę. Jeśli pozostaną w tyle, ich usprawiedliwię, a ciebie obwinię”.

I zobaczyłem, że wszyscy ludzie są niewinni [albo: wolni od zarzutu].

I powiedział mi: „Jesteś Moim towarzyszem. Jeżeli Mnie nie znajdziesz, szukaj Mnie u tego, kto najbardziej się przeciwko Mnie buntuje”.

„A kiedy Mnie znajdziesz, nie sprzeciwiaj się mu; jeżeli Mnie nie znajdziesz, uderz go mieczem, lecz go nie zabijaj — bo zażądam od ciebie rachunku za niego”.

Strona PDF 109

„Pozostaw przestrzeń między Mną a sobą, lecz nie zostawiaj przestrzeni między Mną a ludźmi. Spieraj się ze Mną i wstawiaj się za nimi u Mnie. A jeśli dam ci to, czego chcesz, uczyń z tego ofiarę dla ognia”.

„Stań w cieniu jednego z ubogich i poproś go, aby Mnie prosił. Ty sam Mnie nie proś, bo przez twoją prośbę mogę odmówić innemu; wtedy staniesz przeciwko Mnie, a Ja cię opuszczę”.

Wtedy zobaczyłem, że porzucenie wszystkiego jest zwycięstwem.

I powiedział mi: „Jeżeli wszystko porzucisz, zubożejesz. A Ja miłuję jedynie bogatych i nie cierpię nikogo poza ubogimi”.

„Niech więc nie ujrzę przy tobie ani bogatego, ani ubogiego, bo Ja nie patrzę na rodzaje [i podziały]”.

Strona PDF 110

47. Zasłony

Postawił mnie pośród Zasłon. Ujrzałem, że przed jednymi zasłonił się samym Sobą, a przed innymi — swoim stworzeniem. Powiedział mi: „Nie pozostała już żadna zasłona”. Zobaczyłem wszystkie oczy wpatrzone nieruchomo w Jego oblicze: widziały Go w każdej rzeczy, którą się przesłonił; gdy spuszczały wzrok, widziały Go w sobie.

I powiedział mi: „Ujrzeli Mnie, a Ja przesłoniłem ich przede Mną samym tym, że Mnie zobaczyli”.

I powiedział mi: „Nigdy Mnie nie usłyszeli. Gdyby usłyszeli, nie powiedzieliby: «Nie»”.

I powiedział mi: „Wejdź na targ, inaczej popadniesz w niewiarę i ubóstwo”.

I powiedział mi: „Wejdź na targ i wołaj, lecz nie siadaj tam jako kupiec”.

I powiedział mi: „Kiedy otrzymasz zapłatę, niczego z niej nie wydawaj”.

I powiedział mi: „Nigdy nie siedziałem na drodze”.

I powiedział mi: „Niewolnicy są w Ogrodzie, a wolni — w ogniu”.

I powiedział mi: „Wszystkie domostwa Ogrodu są łaźniami”.

I powiedział mi: „Wszystko to można zobaczyć tylko u Mnie”.

I powiedział mi: „Jeżeli będziesz przebywał tylko w towarzystwie samego siebie, Ja dotrzymam ci towarzystwa”.

I powiedział mi: „Ty umrzesz, lecz pamięć o Mnie, którą nosisz, nie umrze”.

I powiedział mi: „Ta część ciebie, która Mnie poznała, nie jest taka sama jak ta, która Mnie nie poznała”.

I powiedział mi: „Szukaj u Mnie schronienia przed złem tego, co w tobie Mnie poznaje”.

I powiedział mi: „Wszystko w tobie Mnie zna, lecz nie wszystko w tobie Mnie zaprzecza”.

I powiedział mi: „Nie chciałem dla ciebie śmierci, więc i ty jej nie chciałeś. Czyż nie miałbym się wzdragać przed tym, by Moi umiłowani Mnie opuszczali, choć Ja ich nie opuszczam?”.

Strony PDF 111–120

Strona PDF 111

I powiedział mi: „Wystaw na ryzyko samego siebie, inaczej nie osiągniesz powodzenia”.

I powiedział mi: „Twoje rozliczanie jest surowością, a przez surowość nie zdobywa się słuszności”.

I powiedział mi: „Rozrachunek jest prawdziwy tylko wtedy, gdy pochodzi ode Mnie”.

I powiedział mi: „Temu, kogo zasłoniłem swoim stworzeniem, ukażę się; temu, kogo zasłoniłem samym Sobą, nie ukażę się i on Mnie nie ujrzy”.

I powiedział mi: „Szukaj Mnie u początku modlitw”.

I powiedział mi: „Nigdy nie ukazałem się w zakończeniu modlitwy”.

I powiedział mi: „Szukaj Mnie u kresu postu — lecz ledwie zdołasz Mnie zobaczyć”.

I powiedział mi: „Oto miejsca przebywania ogółu. Między Mną a tym, między kim a Mną stoi jeszcze poszukiwanie, nie ma pokrewieństwa”.

I powiedział mi: „Ja jestem Samowystarczalnością”. Ujrzałem Pana bez sługi i sługę bez Pana.

I powiedział mi: „Ja jestem Łaskawy”. Zobaczyłem Pana pośród sług, a każdy z nich trzymał się skraju Jego szaty.

I powiedział mi: „Gdybym oznajmił ci wszystko, między nami pozostałoby oznajmienie, które sprowadziłoby cię z powrotem do ciebie samego”.

I powiedział mi: „Jeśli należysz do Mnie, jesteś przeze Mnie; jeśli jesteś przeze Mnie, jesteś dla siebie”.

I powiedział mi: „W swoim istnieniu nie jesteś Mi wierniejszy niż w swoim nieistnieniu”.

I powiedział mi: „Przypuśćmy, że przyszedłeś do Mnie z tym, czego pragnę, i że zostałeś przyjęty. Cóż poczniesz z Moją wiedzą o tobie, jeśli poddam cię próbie, jakiej dotąd nie zaznałeś?”.

I powiedział mi: „Jeśli wstyd nie zawiąże się przy tym znaku, nie zawiąże się nigdy”.

Strona PDF 112

I powiedział mi: „Drugie zadowolenie jest jedynie rozumieniem tej sprawy”.

I powiedział mi: „Stworzenie pod żadnym względem nie nadaje się na Pana”.

Strona PDF 113

48. Szaty

Postawił mnie w Szacie i powiedział: „Jesteś w każdej rzeczy jak zapach szaty w samej szacie”.

I
powiedział
mi:
„To
«jak»
nie
oznacza
porównania:
jest
rzeczywistością, której nie potrafisz poznać inaczej niż poprzez
porównanie”.

I powiedział mi: „Każda wiedza, która się ujawnia, należy do tego, co jest pomiędzy Riḍwānem a Mālikiem”. [Nazwy dwóch anielskich postaci związanych w tradycji z Rajem i Ogniem.]

I powiedział mi: „Temu, kto czuje wobec Mnie osamotnienie, [powiedz]: osamotnienie pochodzi od ciebie. Ja jestem dla ciebie lepszy niż każda rzecz”.

I powiedział mi: „Dzień śmierci jest dniem zaślubin, a dzień odosobnienia — dniem zażyłości”.

I powiedział mi: „Ja jestem Jawny, zatem nie przestaniesz Mnie widzieć”.

I powiedział mi: „Jeżeli zobaczysz Mnie w sobie tak, jak widziałeś Mnie we wszystkim, osłabnie twoja miłość do świata”.

I powiedział mi: „Jeżeli zajmę cię wskazywaniem ludziom drogi do Mnie, to znaczy, że cię oddaliłem”.

I powiedział mi: „Ja i jakaś rzecz nie łączymy się w jedno; ty i jakaś rzecz również nie łączycie się w jedno”.

I powiedział mi: „Jeśli twoim schronieniem jest grób, własną ręką ci go wyścielę. Jeśli schronieniem jest wspominanie, rozpostrę nad tobą pamięć o Mnie. Jeśli jednak Ja ci wystarczę, nie ma we Mnie grobu ani wspominania, ani pastwiska, ani gniazda”.

I powiedział mi: „Kiedy ujrzysz Mojego przeciwnika, powiedz mu: «Nieszczęście, jakie sprowadza na ciebie twój sprzeciw wobec Niego, jest większe niż moje nieszczęście, że mnie pochwyciłeś»”.

I powiedział mi: „Pociągnąłem cię ku Sobie, nie dając ci pewności co do długości twojego życia”.

Strona PDF 114

I powiedział mi: „Czym jest dla ciebie życie na świecie po Moim ukazaniu się?”.

I powiedział mi: „Patrzę na ciebie w twoim grobie, kiedy nie ma przy tobie ani tego, czego pragnąłeś, ani tego, co pragnęło ciebie”.

I powiedział mi: „Jeśli nie podtrzyma cię Samoistne Podtrzymywanie, którego żadna wiedza nie obejmuje, nie podtrzyma cię ono w każdej rzeczy”.

I powiedział mi: „Odwróć się od każdej postrzegalnej rzeczy i spójrz na to, co jest poza nią”.

I powiedział mi: „Jestem w oku każdego, kto patrzy”.

I powiedział mi: „Powiedz im: powróciłem do was”. Odrzekłem: „Zatrzymał mnie, a zanim powróciłem, nie miałem nic do powiedzenia. Ukazał mi jedyność Boga, a ja byłem poprzez Niego i nie znałem ani zaniku, ani trwania. Pozwolił mi usłyszeć jedyność, ale nie rozpoznałem sposobu jej słyszenia. Potem przywrócił mnie do wcześniejszego stanu. W tym powrocie zobaczyłem kartę zapisaną — i teraz ją wam odczytuję”.

I powiedział mi: „Otrzymałeś wszystko — gdzie więc twoje bogactwo? Utraciłeś wszystko — gdzie więc twoje ubóstwo?”.

I powiedział mi: „Uchroniłem cię od ognia — gdzie więc twój spokój? Dałem ci osiągnąć Ogród — gdzie więc twoja rozkosz?”.

I powiedział mi: „Ta część ciebie, która Mnie poznaje, nie nadaje się dla nikogo poza Mną”.

I powiedział mi: „Tego, co jest między Mną a tobą, nie można poznać tak, by potem tego szukać”.

Strona PDF 115

49. Jedyności

Postawił mnie w Jedyności i powiedział: „Ukazałem każdą rzecz, która Mnie zasłania i nie wskazuje na Mnie. Udział każdego człowieka w zasłonie jest taki sam jak jego udział w przywiązaniu”.

I powiedział mi: „Wspominanie Mnie jest czymś najściślej wybranym spośród tego, co ukazałem — a jednak wspominanie Mnie jest zasłoną”.

I powiedział mi: „Kiedy się ukażę, nie ujrzysz już niczego z tego wszystkiego”.

I powiedział mi: „Usiądź ponad Tronem; ukażę ci”. Usiadłem, a kiedy mi ukazał, zobaczyłem każdą rzecz jako rządy i określenie [albo: sąd i przymiot]. Oddzieliłem się od nich; określenie pozostało określeniem, a rządy — rządami.

I powiedział mi: „Zobacz, co uczyniłem”. Rozpostarł dłoń ponad i rzekł: „Nie pozostało nic ponad”; rozpostarł dłoń pod spodem i rzekł: „Nie pozostało nic pod spodem”. Zobaczyłem wszystko między obiema rozpostartymi dłońmi: duchy i światła w górze, ciała i ciemności w dole.

I powiedział mi: „To, co na górze, stanowi granicę dla tego, co na dole; dla tego, co na górze, nie ma granicy”.

I powiedział mi: „Dół nie ma granicy i góra nie ma granicy”. Obrócił wszystko palcami [tego, co] dolne i powiedział: „Ty”; obrócił wszystko palcami [tego, co] górne i powiedział: „Ja”. To, co przejawia się we wszystkim, ukazało rzeczy przejawiające się w sferze znaczeń; w nich ukazało światy ustalonych bytów. Kiedy zaś ukazało się nad tym, co ustalone, tamto zanikło, a pozostała jedyność znaczenia.

I powiedział mi: „Któż ukazuje się wraz ze Mną? Ja ukazałem i ukazałem pośród tego, co ukazałem. Co Ja zmazałem, zostało zmazane; co Ja ustanowiłem, zostało ustanowione. Lecz nawet ustanowienie jest zmazaniem w ogarnięciu”.

I powiedział mi: „Posłuchaj języka światów ustanowionych pośród rzeczy przejawionych w znaczeniu: mówią «Allah, Allah»”.

I powiedział mi: „Nie słyszy ich ten, kto pozostaje w nich albo w świadectwach, które są w nich”.

Strona PDF 116

I powiedział mi: „Ich mowa jest ustanowieniem. Kiedy się ukażę nad nią, mowa zanika. One są sobą w ustanowieniu; to, co jawne, pozostaje jawne w tym, co jawne. Oto stopień właściwy ogółowi”..

I powiedział mi: „Jeżeli krąży wokół ciebie wspomnienie jakiejś rzeczy, pozostajesz w świecie tego, co ustanowione. Oddawaj Mi więc cześć i staraj się: policzę ci to i wynagrodzę. Gdy jednak wspomnienia rzeczy zanikną, nie jesteś sobą — i jesteś sobą. Ja nie jestem w żadnej rzeczy, z niczym się nie mieszam, w niczym nie zamieszkuję. Nie odnoszą się do Mnie słowa «w», «z», «od», «jak» ani jakiekolwiek dające się wypowiedzieć określenie. Ja jestem Ja, Jedyny, Osobny, Samowystarczalny, sam jeden. Ja ukazałem, i poza Mną nie ma ukazującego; wśród tego, co ukazałem, były światy rzeczy ustanowionych. Gdy się ukażę i zniosę ustanowienie, ukazanie należy do Mnie, nie do nich, aż przywrócę je do tamtego stanu poprzez szaty czasu i [niejasne] źródła bycia. Strzeż więc granicy między sferą znaczenia a sferą ustanowienia”.

I powiedział mi: „Niech martwi cię wszystko, co pochodzi od ciebie — Ja to przebaczę. Niech nie martwi cię to, co pochodzi ode Mnie — Ja oddalam wszelkie zło”.

I powiedział mi: „Jeżeli zachowasz to, do czego cię zobowiązałem między tymi dwiema rzeczami, staniesz się Moim bliskim”.

Strona PDF 117

50. Wyboru

Postawił mnie w Wyborze i powiedział: „Wszyscy oni są chorzy”.

I powiedział mi: „Oto lekarze przychodzą do nich rano i wieczorem. Ja przemawiam do nich językami lekarzy; wiedzą, że to Ja do nich mówię, a mimo to obiecują lekarzom zachowywać dietę i powściągliwość — Mnie zaś niczego nie obiecują”.

I powiedział mi: „Byli w Mojej dłoni, obróciłem ich ku Mojej dłoni, lecz nie przywrócę ich do tej dłoni, w której przebywali”.

I powiedział mi: „Gdy ujrzysz ogień, wejdź w niego i nie uciekaj: jeśli w niego wpadniesz, zgaśnie; jeśli przed nim uciekniesz, ruszy za tobą i cię spali”. [Lekcja `انطفت` według wydania z aparatem; Wikisource `أنطقت` — „przemówiłaś/przemówił(a)”.]

I powiedział mi: „Ja rozpalam ogień drugą dłonią”.

I powiedział mi: „Przyzwyczajenie musi się poruszyć; gdy jednak poruszasz się jedynie z przyzwyczajenia, brak ci właściwej postawy”.

I powiedział mi: „Twoja modlitwa należy do tego, co cię zatrzymuje lub ponagla, a twój zamiar — do tego, kto z tobą rozmawia albo z kim ty rozmawiasz”.

I powiedział mi: „Nie mam bramy ani drogi”.

I powiedział mi: „Kiedy mówisz — mów; kiedy milczysz — milcz”.

I powiedział mi: „Wyjdź na pustkowie, usiądź sam i pozostań, aż cię zobaczę. Kiedy cię ujrzę, wzniosę cię z ziemi ku niebu i nie zasłonię się przed tobą”.

I powiedział mi: „Jeśli w tym wszystkim nie będzie ci towarzyszyć modlitwa człowieka prostego, zabłądzisz”.

I powiedział mi: „Jeśli będziesz taki, jakim cię pragnę, we wszystkim, płacz nad sobą i wołaj Mnie: «Szukam u Ciebie schronienia przed złym towarzyszem»”.

I powiedział mi: „Jeżeli tylko w pewnych rzeczach będziesz dla Mnie taki, jakim cię pragnę, wejdziesz w niebezpieczeństwo; nawet drgnięcie źrenicy oka wyrządzi ci szkodę”.

Strona PDF 118

I powiedział mi: „Cały jesteś stworzeniem — do czego więc dążysz?”. Ujrzałem wał [lub przegrodę], który mnie otoczył. Zobaczyłem Go, jak w tej przegrodzie się śmieje, i usłyszałem: „To dom Moich bliskich; tylko w nim się śmieję”.

I powiedział mi: „Uczyniłem w przegrodzie tyle bram, ile stworzyłem rzeczy. Przy każdej bramie zasadziłem drzewo i umieściłem źródło chłodnej wody, a ciebie uczyniłem spragnionym. Na Mój majestat: jeśli wyjdziesz, nie przyprowadzę cię z powrotem do domu Moich bliskich i nie napoję cię tą wodą”.

I powiedział mi: „Śpij, aby Mnie zobaczyć — bo wtedy Mnie zobaczysz. Obudź się, aby zobaczyć siebie — wtedy Mnie nie zobaczysz”.

I powiedział mi: „Jeśli znajdziesz Mnie u kłamcy, nie przypominaj mu o Mnie. Jeśli znajdziesz Mnie u szczerego, przypomnij mu o Mnie”.

I powiedział mi: „Muszę ci się objawić; a Moje objawianie się tobie jest próbą. Ja nie przemijam. Ja jestem źródłem próby. Umiłowałem w tobie próbę; ukazałem ci próbę; odrzuciłem od ciebie próbę. Twoja wiedza o próbie jest próbą i zaprzeczanie próbie również jest próbą”.

I powiedział mi: „Wspominaj Mnie tak, jak wspomina Mnie dziecko, i wzywaj Mnie tak, jak wzywa Mnie kobieta”. [Historyczny obraz retoryczny, bez hierarchizowania płci.]

I powiedział mi: „Nie będziesz Moim sługą, dopóki opowiadasz ludziom o tym, co pochodzi ode Mnie albo od ciebie. Kiedy przyjdziesz do Mnie, będzie tak, jakby nic z tego, co zaszło, nigdy się nie wydarzyło”.

Strona PDF 119

51. Przymierza

Postawił mnie w Przymierzu i powiedział: „Zrzuć swój grzech na Moje przebaczenie, a swój dobry czyn złóż na Mojej łasce”.

I powiedział mi: „Pozostaw swoją wiedzę Mojej wiedzy, a zaczerpniesz światła prowadzenia; powierz swoje poznanie Mojemu poznaniu, a prowadzenie się utrwali”.

I powiedział mi: „Gdy zatrzymasz się przeze Mnie, każda rzecz stanie przed tobą, aby cię ode Mnie odepchnąć”.

I powiedział mi: „Zapłatę otrzymujesz tylko od tego, czyim stałeś się najemnikiem”.

I powiedział mi: „Jesteś najemnikiem tego, dla kogo pracujesz”.

I powiedział mi: „Jeżeli działasz dla Mnie ze względu na Mnie, czyn należy do Mnie; jeżeli działasz dla Mnie ze względu na kogoś innego, należy do tamtego”.

I powiedział mi: „Jeśli służysz wiedzy za zapłatę, twoją zapłatą będzie wiedza; jeśli służysz poznaniu, otrzymasz od niego spokój”.

I powiedział mi: „Bądź Moim najemnikiem, a wyniosę cię ponad wiedzę i poznanie. Zobaczysz, dokąd dosięga wiedza i gdzie zakorzenia się poznanie. Lecz kres, do którego dosięgają, nie pomieści cię, a ich zakorzenienie nie zdoła cię utrzymać”.

I powiedział mi: „Kiedy ukażę zgromadzenie, ci, którzy stanęli przeze Mnie, pozostaną na Moim dziedzińcu. Nie będą zatrwożeni, aby się jąkać, ani przerażeni, aby popadać w oszołomienie”.

I powiedział mi: „Gdy zatrzymasz się przeze Mnie, dam ci wiedzę i będziesz znał ją lepiej od uczonych; dam ci poznanie i będziesz poznawał głębiej niż poznający; dam ci sąd [albo: rozstrzygnięcie] i będziesz go utrzymywał mocniej niż sprawujący władzę”.

I powiedział mi: „Tam, gdzie umieściłeś Moje imię, umieść także swoje imię”.

I powiedział mi: „Litera przenika literę, aż staje się nią. Kiedy zaś niejako ją ukształtuje, przechodzi z niej do innej i przenika wszystkie litery, aż każdą się staje”.

Strona PDF 120

I powiedział mi: „Kiedy wypowiesz literę, sprowadzisz ją do zasięgu, w którym znajdujesz spokój. Wtedy moc tego zasięgu przejdzie między literami, a ku tobie przeniknie sąd tego, co inne [niż Ja]”.

I powiedział mi: „Dobra litera przechodzi przez litery ku Ogrodowi; zła litera przechodzi przez litery ku ogniowi”.

I powiedział mi: „Zobacz, jaka jest twoja litera i dokąd sięga twoja miara”.

I powiedział mi: „Wspieraj Mnie, a będziesz jednym z Moich towarzyszy”.

I powiedział mi: „Kiedy zapragnę cię dla swojej sprawy, nie dam ci siły innej niż ta, która pochodzi z Mojego wspierania”.

I powiedział mi: „Kiedy zapragnę cię do służby Mojej sprawie, nauczę cię z Mojej wiedzy tego, czego uczeni nie zdołają udźwignąć”.

I powiedział mi: „W cieniu Mojego Tronu stają jedynie Moi pomocnicy”.

I powiedział mi: „O poznający, wspieraj Mnie — inaczej się Mnie zaprzesz”.

I powiedział mi: „Ten, kto występuje w Mojej sprawie, powróci do całej szczęśliwości; ten, kto występuje przeciwko Mnie, powróci do całej męki”.

I powiedział mi: „Rozpoznaj Moje stanowisko i stań w nim”.

I powiedział mi: „Kiedy staniesz na Moim stanowisku, nadejdą do ciebie wieści z nieba, z ziemi i z tego, co między nimi. Wrzuć je do ognia: jeśli będą fałszywe, rozbijesz je, a one nie rozbiją ciebie; jeśli zaś będą prawdziwe, odeślesz je do Mnie i nie staną się twoją zasłoną”.

Strony PDF 121–130

Strona PDF 121

52. U niego

Postawił mnie u Siebie i powiedział: „Spójrz: litera i to, co w niej, są za tobą. Jeżeli się do niej odwrócisz, spadniesz w nią; jeśli odwrócisz się ku temu, co w niej, spadniesz w to, co ona zawiera”.

I powiedział mi: „Prawdą jest to, od czego nie odwróciłbyś się, nawet gdyby odwracali cię wszyscy mieszkańcy niebios i ziemi. Fałszem jest to, na co byś nie przystał, choćby wzywali cię do tego wszyscy mieszkańcy niebios i ziemi”.

I powiedział mi: „Nie trać nadziei we Mnie: gdybyś przyniósł całą literę w postaci złego czynu, Moje przebaczenie byłoby większe”.

I powiedział mi: „Lecz nie ośmielaj się przeciw Mnie: choćbyś przyniósł całą literę jako dobre czyny, Moja racja byłaby jeszcze bardziej wiążąca”.

I powiedział mi: „Moja łaska jest większa od litery, której wiedzę znalazłeś, od litery, o której wiedziałeś, że ją znasz, od litery, której wiedzy nie odnalazłeś, i od litery, o której nie wiedziałeś, jaka jest jej wiedza”.

I powiedział mi: „Kiedy staniesz u Mnie, ujrzysz to, co zstępuje i co się wznosi. Przyjdzie do ciebie litera wraz z tym, co w niej, i każda rzecz przemówi własnym językiem. Każda wypowiedź objaśni ci siebie na swój sposób; każda rzecz wezwie cię do siebie, a każdy rodzaj będzie chciał przyciągnąć cię ku własnemu rodzajowi”.

I powiedział mi: „Dowód [albo: wskazówka], który do niego prowadzi, jest z rodzaju zasłony, a zasłona jest z rodzaju kary”.

I powiedział mi: „Ten, dla kogo wskazówka należy do tego samego rodzaju co zasłona, zostanie przesłonięty przed rzeczywistością tego, na co wskazuje”.

I powiedział mi: „Ja jestem zasłoną tego, kto Mnie zna, i Ja jestem jego wskazaniem. Objawiłem się — poznał Mnie i rozpoznał, że to Ja się objawiłem. Przesłoniłem się — poznał Mnie i rozpoznał, że to Ja się przesłoniłem”.

I powiedział mi: „Kogo sam Bóg nie przyciąga, ten nie dotrze do Boga”.

I powiedział mi: „Kto oswoił się z bliską zasłoną, zostanie przez nią skierowany ku zasłonie dalekiej”.

Strona PDF 122

I powiedział mi: „Kiedy poznasz wiedzę pochodzącą ode Mnie, rozliczę cię z naśladowania uczonych tak samo, jak z naśladowania niewiedzących”.

I powiedział mi: „Kiedy ujrzysz Moją bliskość i oddalenie, rozliczę cię z naśladowania tych, którzy ku Mnie zmierzają, tak samo jak z naśladowania tych, którzy się odwracają”.

I powiedział mi: „Tak jak poprzysiągłem, że objawię Moją mądrość, tak też poprzysiągłem, że jej nie unieważnię”.

I powiedział mi: „Moje przebaczenie nie przekreśla Mojej mądrości, a Moja mądrość nie przekreśla Mojego poznania”.

Strona PDF 123

53. Stopni

Postawił mnie pośród Stopni i powiedział: „Ja ukazuję to, czego ujawnienie spaliłoby tego, komu się ukazuje; i Ja skrywam tajemnice przed tym, kogo ich odsłonięcie by spaliło”.

I powiedział mi: „Ukazałem stworzenia, podzieliłem je na rodzaje i dałem im serca. Ustanowiłem dla nich miejsca zatrzymania; każde serce stoi tam, dokąd dosięgło, i obraca się według prawa tego, w czym zostało postawione”.

I powiedział mi: „Przez rozróżnianie rodzajów ujawnia się cielesność; przez zatrzymanie daje się poznać to, co wyższe”.

I powiedział mi: „Kto Mnie poznał, nie ma życia poza poznaniem Mnie; kto Mnie ujrzał, nie ma siły poza widzeniem Mnie”.

I powiedział mi: „Jeżeli Mnie poznałeś, lękaj się Mojego podstępu. A kto może go poznać prócz wybranych przeze Mnie do wiedzy?”.

I powiedział mi: „Rozpoznaj podstęp przez gorliwość [lub zazdrość]. Gdy zobaczysz, jak wiedzie cię ku Mnie i ku Mojej drodze, twoja mądrość znajdzie oparcie, a przewodnictwo rozjaśni twoją drogę. Trzymaj się jej — bez względu na to, kto się do ciebie zbliży, a kto odsunie — jest bowiem Moim znakiem, który nie błądzi, i Moim zamysłem, który nie zbacza”.

I powiedział mi: „Kiedy przychodzi do ciebie interpretacja, przychodzi Moja zasłona, na którą nie spoglądam, i Moja niechęć, ku której się nie zwracam”.

I powiedział mi: „Wiedza wzywa do działania, a działanie przypomina o Panu wiedzy. Ten, kto wie, lecz nie działa, traci wiedzę; tego, kto wie i działa, wiedza się trzyma”..

I powiedział mi: „Kogo opuści wiedza, tego dosięga niewiedza i prowadzi ku zgubie. Temu zaś, przy kim wiedza pozostaje, otwierają się bramy jej pomnożenia”.

I powiedział mi: „Jeśli sprzeciwiasz się własnej duszy tylko z jednej strony, z innej strony nie będzie ci posłuszna”.

I powiedział mi: „Dopóki pozostaje wiedza, pozostaje myśl; dopóki pozostaje poznanie, pozostaje myśl”.

Strona PDF 124

I powiedział mi: „Człowiek wiedzy, widząc człowieka poznania, uznaje jego początki, a odrzuca kres. Człowiek poznania, widząc tego, który Mnie ujrzał, odrzuca zarówno początek, jak i kres. Człowiek widzenia uznaje początek i kres każdej rzeczy; nic się przed nim nie zakrywa i niczemu nie przeczy”.

I powiedział mi: „Wiedza jest filarem, który unosi tylko poznanie; poznanie zaś — filarem, który unosi tylko bezpośrednie oglądanie”.

I powiedział mi: „Początkiem bezpośredniego oglądania jest usunięcie myśli, a jego kresem — usunięcie poznania”.

I powiedział mi: „Kiedy wiedza wyłoni się z bezpośredniego oglądania, spali nauki i uczonych”.

Strona PDF 125

54. Ukojenia

Postawił mnie w Ukojeniu i powiedział: „Jest ono doświadczeniem Mnie; utrwaliło to, co utrwaliło, i wymazało to, co wymazało”..

I powiedział mi: „Utrwaliło to, co utrwaliło z Mojego rozkazu; Mój rozkaz ustanowił to, co ustanowił z Mojego sądu. Mój sąd wyszedł zgodnie z biegiem Mojej wiedzy; Moja wiedza przeważyła, a Ja uczyniłem cię świadkiem jej przewagi. Oto Moje ukojenie. Ty zaświadczyłeś — oto Mój dom”.

I powiedział mi: „Ukojenie polega na tym, że wchodzisz ku Mnie przez tę samą bramę, którą przyszło do ciebie Moje samoujawnienie”.

I powiedział mi: „Każdemu prawdziwemu poznającemu otworzyłem bramę ku Mnie i nie zamykam jej przed nim. Przez nią wchodzi i wychodzi; jest jego ukojeniem, które go nie opuszcza”.

I powiedział mi: „Ludzie bram pośród ludzi poznania wchodzą przez nie dzięki wiedzy o nich, a wychodzą dzięki wiedzy pochodzącej ode Mnie”.

I powiedział mi: „Ukojenie polega na tym, że przywołujesz ku Mnie. Kiedy to czynisz, zobowiązuję cię słowem bogobojności. Gdy cię nim zobowiążę, staję się tym, któremu ono najprawowiciej przysługuje; kiedy tak jest, stajesz się jego godny, a gdy jesteś go godny, należysz do Mnie. To Ja jestem godzien bogobojności i Ja jestem godzien przebaczenia”.

I powiedział mi: „Otworzyłem ci bramę ku Sobie i nie przesłonię jej przed tobą: jest nią twoje spojrzenie na to, z czego zostałeś stworzony. W twoim spojrzeniu uczynię cię świadkiem Mego świadectwa; to brama, której przed tobą nie zamkną, i ukojenie, którego ci nie odbiorą”.

I powiedział mi: „Jeżeli przyjdziesz do Mnie i Mnie ujrzysz, znakiem widzenia Mnie będzie to, że powrócisz z wiedzą o tym, w co wszedłeś, albo z umocnieniem w tym, w co wszedłeś”.

I powiedział mi: „Gdy zmierzasz ku bramie, pozostaw za sobą wszystko poza Mną. Gdy do niej dojdziesz, pozostaw za nią również ukojenie. Wejdź ku Mnie nie z wiedzą, która czyni cię niewiedzącym, ani z niewiedzą, która wyprowadza cię na zewnątrz”.

Strona PDF 126

I powiedział mi: „W każdej wiedzy jest świadek ukojenia, lecz jego prawda znajduje się w zatrzymaniu dzięki Bogu”.

I powiedział mi: „Cierpliwość pochodzi z ukojenia; wyrozumiałość — z cierpliwości; łagodność — z wyrozumiałości”.

I powiedział mi: „Gdy skierujesz się ku Mnie, napotka cię wiedza — oddaj ją literze, bo w niej się zawiera. Gdy ją oddasz, przyjdzie poznanie — oddaj je wiedzy. Potem przyjdzie wspominanie — oddaj je poznaniu. Potem przyjdzie wysławianie — oddaj je wspominaniu. Potem przyjdzie całość liter — oddaj ją imionom. Potem przyjdą imiona — oddaj je Imieniu. Potem Imię — oddaj je Istocie. Kiedy je oddasz, nadejdzie samo oddanie; oddaj je widzeniu, bo do niego należy”.

Strona PDF 127

55. Przed Nim (druga)

Postawił mnie przed Sobą i powiedział: „Pozostaw literę za sobą; inaczej twoje dążenie ku Niemu nie przyniesie powodzenia”.

I powiedział mi: „Litera jest zasłoną; całość litery jest zasłoną i każda jej część jest zasłoną”.

I powiedział mi: „Litera Mnie nie poznaje; nie poznaje Mnie to, co w literze, ani to, co z niej pochodzi, ani to, na co litera wskazuje”.

I powiedział mi: „Znaczenie, o którym mówi litera, samo jest literą; także droga, ku której prowadzi, jest literą”.

I powiedział mi: „Wiedza jest literą, którą objaśnia dopiero czyn. Czyn jest literą, którą objaśnia dopiero szczerość. Szczerość jest literą, którą objaśnia dopiero cierpliwość; cierpliwość zaś jest literą, którą objaśnia dopiero poddanie się”.

I powiedział mi: „Poznanie jest literą przychodzącą dla pewnego znaczenia. Jeśli odsłonisz je przez znaczenie, dla którego przyszło, zdołasz je wypowiedzieć”.

I powiedział mi: „Wszystko, co poza Mną, jest literą; każda litera należy do tego, co poza Mną”.

I powiedział mi: „Nie poznał Mnie ten, kto mierzy Moją bliskość granicami, ani ten, kto mierzy granicami Moje oddalenie”.

I powiedział mi: „Żadna rzecz nie jest Mi bliższa od innej poprzez wyznaczanie granic; żadna nie jest też dalsza ode Mnie od innej poprzez granice”.

I powiedział mi: „Wątpienie mieści się w literze. Kiedy cię nawiedzi, zapytaj: «Kto cię przyprowadził?»”.

I powiedział mi: „Pytanie «jak?» należy do litery”.

I powiedział mi: „Jeżeli przemówię do ciebie przez sformułowanie, nie nadejdzie od ciebie rozstrzygnięcie: wyrażenie odsyła cię od ciebie do ciebie, przez to, co wyraża i o czym mówi”.

I powiedział mi: „Pierwsze z rozstrzygnięć polega na tym, że poznajesz bez wyrażenia”.

Strona PDF 128

I powiedział mi: „Jeśli dam ci się poznać bez słownego wyrażenia, nie
powrócisz
do
siebie;
jeśli
nie
powrócisz
do
siebie,
nadejdą
rozstrzygnięcia”.

I powiedział mi: „Wyrażenie jest literą, a litera nie ma władzy rozstrzygania”.

I powiedział mi: „Moje objawianie się tobie poprzez słowo jest przygotowaniem do objawienia się bez słowa”.

I powiedział mi: „Kiedy objawię ci się bez wyrażenia, przemówią do ciebie kamień i grudka ziemi”.

I powiedział mi: „Moje przymioty, które mogą pomieścić słowa, są w pewnym znaczeniu twoimi przymiotami. Lecz Moje przymioty, których słowa nie obejmują, nie są ani twoimi przymiotami, ani niczym do nich podobnym”.

I powiedział mi: „Jeśli znajdziesz spoczynek w samym wyrażeniu, zaśniesz; jeśli zaśniesz, umrzesz. Wtedy ani życia nie dostąpisz, ani wyrażenia nie zachowasz”.

I powiedział mi: „Myślenie pozostaje w literze; myśli przelotne — w myśleniu. Moje czyste wspominanie jest poza literą i myślami, a Moje Imię — także poza wspominaniem”..

I powiedział mi: „Wyjdź z wiedzy, której przeciwieństwem jest niewiedza; nie wychodź jednak z niewiedzy, której przeciwieństwem jest wiedza — a odnajdziesz Mnie”.

I powiedział mi: „Opuść poznanie, którego przeciwieństwem jest nieznajomość. Wówczas poznasz, znajdziesz oparcie w tym, co poznałeś, utrwalisz to, w czym znalazłeś oparcie, staniesz się świadkiem tego, co utrwaliłeś, i umocnisz się w tym, czego byłeś świadkiem”.

I powiedział mi: „Wiedza przeciwstawiana niewiedzy jest wiedzą litery; niewiedza przeciwstawiana wiedzy — niewiedzą litery. Wyjdź więc poza literę, a poznasz wiedzę bez przeciwieństwa, wiedzę pochodzącą od Pana, i doznasz niewiedzy bez przeciwieństwa — rzeczywistej pewności”.

Strona PDF 129

I powiedział mi: „Gdy będziesz wiedział wiedzą niemającą przeciwieństwa i nie wiedział niewiedzą niemającą przeciwieństwa, nie będziesz należał ani do ziemi, ani do tych, którzy są w niebie”.

I powiedział mi: „Jeżeli nie należysz do ziemi, nie posłużę się tobą do czynów mieszkańców ziemi; jeżeli nie należysz do nieba, nie posłużę się tobą do czynów mieszkańców nieba”.

I powiedział mi: „Czynami mieszkańców ziemi są chciwość i nieuwaga: w chciwości służą własnym duszom, a przez nieuwagę znajdują w nich spoczynek”.

I powiedział mi: „Czynami mieszkańców nieba są wspominanie i wywyższanie: przez wspominanie służą Panu, a przez wywyższanie znajdują spoczynek u Pana”.

I powiedział mi: „Kult jest zasłoną bliską, za którą pozostaję ukryty pod przymiotem Majestatu; wywyższanie jest zasłoną jeszcze bliższą, za którą pozostaję ukryty pod przymiotem Samowystarczalności”.

I powiedział mi: „Kiedy przekroczysz literę, zatrzymasz się w widzeniu”.

I powiedział mi: „Nie zatrzymasz się w widzeniu, póki nie ujrzysz Mojej zasłony jako widzenia, a Mojego widzenia jako zasłony”.

I powiedział mi: „Do wiedzy widzenia należy świadczyć o milczeniu wszystkiego; do wiedzy zasłony — słyszeć mowę wszystkiego”.

I powiedział mi: „Do wiedzy o milczeniu wszystkiego należy świadkowanie jego bezsilności; do wiedzy o mowie wszystkiego — świadkowanie, jak wszystko się narzuca”.

I powiedział mi: „Do wiedzy o bliskości należy rozpoznanie, że ukrywam się za przymiotem, który znasz”.

I powiedział mi: „Jeżeli przyjdziesz do Mnie z wiedzą — jakąkolwiek wiedzą — przyjdę do ciebie z całym rachunkiem wymagań. Jeżeli przyjdziesz z poznaniem — jakimkolwiek poznaniem — przyjdę z pełnią argumentu”.

I powiedział mi: „Gdy do Mnie przychodzisz, zostaw za plecami wyrażenie; poza wyrażeniem pozostaw znaczenie, a poza znaczeniem — mistyczne doświadczenie”.

Strona PDF 130

I powiedział mi: „Jeżeli spotkasz Mnie, a między Mną i tobą będzie coś z tego, co się ukazało, nie będziesz ode Mnie ani Ja nie będę od ciebie”.

I powiedział mi: „Jeżeli spotkasz Mnie, a między nami pozostanie choć jedna rzecz, która się ukazała, Ja spotkam ciebie z tą rzeczą między nami; lecz to Ja mam do niej większe prawo”.

I powiedział mi: „To Ja nie pragnę, byś Mnie spotykał z czymś z tego, co się ukazało. Choć mam wobec ciebie do tego prawo, nie przynoś Mi tego jako zasługi”.

I powiedział mi: „Gdy przyjdziesz do Mnie, porzuć swoje plecy i wszystko, co za nimi; porzuć to, co przed tobą, po twojej prawej stronie i po lewej”.

I
powiedział
mi:
„Porzucenie
wspominania
oznacza,
że
nie
wspominasz Mnie ze względu na coś innego; porzucenie wiedzy
oznacza, że nie działasz nią dla czegoś innego”.

I powiedział mi: „W swojej śmierci spotkasz jedynie to, co spotkałeś w życiu”.

I powiedział mi: „Raz lub dwa razy dziennie przedstaw siebie przed możliwością spotkania ze Mną: pozostaw wszystko, co się ukazało, i spotkaj Mnie sam na sam. Tak nauczę cię przygotowania do spotkania Prawdy”.

I powiedział mi: „Przedstawiaj Mi siebie raz każdego dnia, a zachowam twój dzień; przedstawiaj Mi siebie każdej nocy, a zachowam twoją noc”.

I powiedział mi: „Strzeż dnia, a Ja ustrzegę nocy. Strzeż serca, a Ja ustrzegę twojej troski. Strzeż wiedzy, a Ja ustrzegę twojego postanowienia”.

I powiedział mi: „Przedstawiaj Mi siebie po modlitwach”.

I powiedział mi: „Czy wiesz, jak spotkać Mnie sam na sam? Ujrzyj, że prowadzę cię dzięki Mojej łasce, a nie dzięki twojemu czynowi; ujrzyj Moje przebaczenie, a nie swoją wiedzę”.

I powiedział mi: „Ucz się i podejmuj wysiłek; działaj i podejmuj wysiłek,
raz jeszcze i jeszcze. Gdy skończysz, wrzuć swój trud do wody:
podniosę
go
Moją
ręką,
uczynię
owocnym
dzięki
Mojemu
błogosławieństwu i pomnożę przez Moją hojność”.

Strony PDF 131–140

Strona PDF 131

I powiedział mi: „Czyń dobrze każdemu, by jego duch obudził się do więzi ze Mną; okazuj każdemu wyrozumiałość, by jego rozum obudził się do rozpoznawania Mojego nakazu i zakazu”.

I powiedział mi: „Bądź wobec Mnie pokorny, a przestaniesz pragnąć tego, od czego Ja cię odwiodłem”.

I powiedział mi: „Gdy zobaczysz ludzi o twardych sercach, opowiedz im o Moim miłosierdziu. Jeśli odpowiedzą — dobrze; jeśli nie, wspomnij im o wielkości Mojej potęgi”.

I powiedział mi: „Jeśli uznają to, co mówisz, odpowiedzieli ci; jeśli zaprzeczają twoim słowom, odrzucili cię”.

I powiedział mi: „Twoje imię zapisane jest na obliczu tego, w czym znajdujesz spoczynek”.

I powiedział mi: „Patrz tylko na to, dzięki czemu sądzisz, że możesz trwać samodzielnie”.

I powiedział mi: „Gdy wyjdziesz poza swoje znaczenie, wyjdziesz także poza swoje imię; gdy wyjdziesz poza swoje imię, znajdziesz się w Moim Imieniu”.

I powiedział mi: „Wszystko, co poza Mną, jest uwięzione w swoim znaczeniu, a jego znaczenie — w jego imieniu. Gdy wyjdziesz poza swoje imię i znaczenie, ten, kto pozostaje w nich zamknięty, nie znajdzie już drogi do ciebie”.

I powiedział mi: „Kiedy znajdziesz się w Imieniu, pojawi się na tobie znak zaprzeczenia. Wtedy każda rzecz wystawi cię na próbę, a każda myśl ukaże się twemu sercu”.

I powiedział mi: „Od tej chwili ten, kto występuje przeciw tobie, występuje przeciw Mnie”.

I powiedział mi: „Spójrz na to, w czym znajdujesz spoczynek: to będzie leżało obok ciebie w twoim grobie”.

I powiedział mi: „Kto stanął na stopniu poznania Mnie i go opuścił, a następnie poznał doświadczenie Mnie i również je opuścił, znajdując spoczynek w samym wychodzeniu — dla tego rozpalę osobny ogień”.

I powiedział mi: „Jestem Wielki, którego wielkości nic poza Mną nie udźwignie; i jestem Hojny, którego hojności nic poza Mną nie udźwignie”.

Strona PDF 132

I powiedział mi: „Światła wspominania Mnie zawładnęły tymi, którzy Mnie wspominają, więc ujrzeli Moją świętość. Moja świętość odsłoniła przed nimi Moją wielkość i poznali Moje prawo. Moja wielkość odsłoniła im Moje bezpośrednie ukazanie, więc uniżyli się przed Moim Majestatem. Majestat oznajmił im Moją bliskość i oddalenie; upewnili się o bliskości, lecz sama bliskość odebrała im wiedzę o Mnie — i tak zakorzenili się w poznaniu Mnie”.

I powiedział mi: „Jestem Czuwającym nad wszystkim: nic ukrytego nie może się przede Mną ukryć. Jestem Wszechwiedzącym: to, co ukryte, jest u Mnie jawne”.

I powiedział mi: „Jestem Mądrym, więc wszystko, co się ukazuje, ma swój bieg; i jestem Ogarniającym, więc wszystko, co ma swój bieg, ku Mnie przychodzi”.

Strona PDF 133

56. Umocnienia i Mocy

Postawił mnie w Umocnieniu i Mocy i powiedział: „Patrz, zanim ukażą się zjawiska; słuchaj Mojego słowa, zanim przyjdą te, które popędzają. To Ja cię utwierdziłem, więc dzięki Mnie trwasz. To Ja dałem ci słuch, więc dzięki Mnie słyszysz. Ja — nie kto inny — jestem w tym, czego jeszcze nie ukazałem; Ja, i nikt inny, jestem w tym, co ukazuję, chyba że przeze Mnie”.

I powiedział mi: „Zachowaj swoje miejsce sprzed pojawienia się zjawisk; do niego przywrócę cię po śmierci”.

I powiedział mi: „Jeżeli zjawiska staną się twoimi towarzyszami, obrócą się w ogień i spalą cię. Ich dobro przemienia się w zasłonę i płonie ogniem zasłony; ich zło przemienia się w karę i płonie ogniem kary”.

I powiedział mi: „Pragnę ukazać Moje stworzenie, ujawnić w nim to, co zechcę, i odmieniać z niego to, co zechcę. Ty zaś ujrzałeś Mnie, zanim je ukazałem, i byłeś świadkiem, jak stałeś dzięki Mnie, zanim je wyprowadziłem. Zobowiązałem cię przymierzem Mego objawienia, abyś nie opuszczał Mojej stacji, gdy je ukażę. Ono będzie przywoływać ku sobie i przesłaniać Mnie; będzie obecne własnym znaczeniem, a nieobecne przy Moim Zatrzymaniu. Gdy cię wezwie, nie słuchaj — nawet jeśli wezwie przez Mój znak. Gdy stanie przed tobą, nie zwracaj się ku niemu — nawet jeśli stanie przed tobą przez Mój znak”. Następnie postawił mnie, ukazał zjawiska, przemówił do mnie ich językami i przemówił do nich o Mnie moim językiem. Wówczas ukazał Pióro.

I powiedział mi: „Przyszło do ciebie Pióro”. Pióro rzekło: „Zapisałem wiedzę i wykreśliłem linię tajemnicy. Słuchaj, bo mnie nie przekroczysz; poddaj się, bo mnie nie ogarniesz”.

I powiedział mi: „Powiedz Pióru ode Mnie: «Pióro, objawił mnie Ten, który ciebie objawił, i wprawił mnie w ruch Ten, który wprawił ciebie. Zobowiązał mnie przymierzem, abym słuchał Jego, nie ciebie, i poddawał się Jemu, nie tobie. Jeśli słucham ciebie, otrzymuję zasłonę; jeśli się tobie poddaję, otrzymuję bezsilność. Od Niego słucham, tak jak uczynił mnie świadkiem, a nie od ciebie; Jemu się poddaję, jak mnie postawił, a nie tobie. Jeśli sprawi, że usłyszę poprzez ciebie, będziesz dla mnie samym słyszeniem, nie zaś tym, kogo mam słuchać»”.

Strona PDF 134

I powiedział mi: „Przyszedł do ciebie Tron i przyszli jego nosiciele. Dźwigali go dzięki Mojej trwałej mocy; ich języki wysławiały Mnie przez nieustające wspominanie Mojej świętości, a jego cienie rozpostarły się w majestacie Mojego miłosiernego współczucia”.

I powiedział mi: „Powiedz Tronowi ode Mnie: «Tronie, On ukazał cię dla blasku wieczystego panowania, uczynił miejscem świętym bliskości i wielkości i otoczył tymi, którzy Go wysławiają. Jego potęga jest większa niż twoja wielkość, Jego blask piękniejszy niż twoja ozdoba, a Jego bliskość bliższa ci niż ty sam sobie. Trwasz w cieniu Jego podtrzymywania, a twój cień trwa dzięki temu, że cię wybrał. Obchodzą cię tacy, którzy ujrzeli Go, nim ujrzeli ciebie; trwają w Jego cieniu i wysławiają Go: dla nich jesteś stroną odsłonięcia. Obchodzą cię również tacy, którzy wiedzą o Nim, lecz Go nie widzieli, słyszeli o Nim, lecz Go nie doświadczyli; wychwalają Go twoimi hymnami: dla nich jesteś stroną ocalenia. Obchodzą cię także stworzeni do wysławiania wielkości i majestatu; trwają w świadectwie Boskiej potęgi: dla nich jesteś stroną przybliżenia»”.

I powiedział mi: „Jesteś w Mojej wiedzy i nie widzisz nikogo poza Mną; jesteś pod Moją osłoną i nie widzisz nikogo poza Mną; jesteś przed Moim spojrzeniem i nie widzisz nikogo poza Mną”.

I powiedział mi: „Strzeż się, abym nie spojrzał w serca i nie zobaczył ciebie w nich przez twoje znaczenie — oto sposób, w jaki ci się objawiam — albo przez twoje działanie — oto sposób, w jaki tobą obracam”.

Strona PDF 135

57. Serc Poznających

Postawił mnie w Sercach Poznających i powiedział do nich: „Jeśli powrócicie, aby pytać Mnie o poznanie Mnie, nie poznaliście Mnie; jeśli zgodzicie się poprzestać na tym, co poznaliście, nie należycie do Mnie”.

I powiedział mi: „Pierwszą rzeczą, którą dziedziczy i przejmuje Moje poznanie od poznającego, jest jego mowa”.

I powiedział mi: „Znakiem poznania Mnie jest to, że nie pytasz Mnie ani o Mnie, ani o poznanie Mnie”.

I powiedział mi: „Jeśli oswoisz poznanie Mnie tak, że stanie między tobą a wiedzą, imieniem, literą lub kolejnym poznaniem, i będziesz przy tym odczuwał i znajdował spoczynek, będzie przy tobie tylko wiedza o poznaniu — a nie samo poznanie”.

I powiedział mi: „Człowiek poznania trwa w nim i nie opowiada o nim. Człowiek poznania, jeśli mówi, mówi w jego obrębie słowami Mojego objawiania się i tym, co Ja objawiłem o Sobie”.

I powiedział mi: „Należysz do tego, o czym milczysz; jeśli o tym przemówisz, wychodzisz ze stacji. A gdy ze stacji wyjdziesz, nie jesteś już jednym z jej mieszkańców: pozostajesz tylko kimś, kto o niej wie, i jej gościem”.

I powiedział mi: „Nakaz jest dwojaki: taki, który twój rozum potrafi utrzymać, i taki, którego nie potrafi. Ten, który potrafi, ma stronę jawną i ukrytą; ten, którego nie potrafi, również ma stronę jawną i ukrytą”.

I powiedział mi: „Nie wytrwasz przy czynie, póki go nie uporządkujesz i nie uzupełnisz tego, czego w nim zabraknie. Jeśli tego nie zrobisz, ani nie wykonasz czynu, ani w nim nie wytrwasz”.

I powiedział mi: „Jak serca poznających miałyby się nie smucić, skoro widzą, że spoglądam na czyn i mówię do złego: «Stań się postacią, w której spotkasz swego sprawcę», a do dobrego mówię: «Stań się postacią, w której spotkasz swego sprawcę»?”.

I powiedział mi: „Serca poznających wychodzą ku naukom przez siłę pojmowania. To jest ich pycha — i właśnie od niej zostały odwiedzione”.

Strona PDF 136

I powiedział mi: „Poznający przywiązuje się do poznania i twierdzi, że przywiązał się do Mnie. Gdyby naprawdę przywiązał się do Mnie, uciekałby od ognia tak, jak ucieka od nieznajomości”.

I powiedział mi: „Powiedz sercom poznających: słuchajcie Go — nie po to, by poznać; milczcie dla Niego — aby poznać. On ukaże się wam według tego, jak przy Nim trwacie”..

I powiedział mi: „Powiedz sercom poznających: uznałeś swoje poznanie Mnie za najwyższe z poznań, stanąłeś więc na wysokości — i zarazem w Mojej zasłonie. Ukazałem dojście do Mnie wśród Moich sług, a ty w zasłonie Mnie wzywasz, podczas gdy oni, także w zasłonie, Mnie nie wzywają”.

I powiedział mi: „Serca poznających, poznajcie swój stan wobec Niego. Jeśli każe wam ukazywać się sługom, ukażcie się im; w tym stanie jesteście bliżej ich serc. Nie ma dla was ratunku poza Nim”.

I powiedział mi do serc poznających: „Nie wychodźcie ze swojego stanu nawet wtedy, gdy prowadzicie ku Mnie zbłąkanego. Czy same możecie zbłądzić z dala ode Mnie, pragnąc prowadzić innych ku Mnie?”.

I powiedział mi: „Waga twojego poznania równa jest wadze twojej skruchy”.

I powiedział mi: „Serca poznających widzą wieczność, ich oczy zaś widzą wyznaczone chwile”.

I powiedział mi: „Moi towarzysze pozostają wolni od tego, co się ukazało; Moi umiłowani są poza dzisiaj i jutrem”.

I powiedział mi: „Dla każdej rzeczy ustanowiłem Godzinę, więc każda jej oczekuje; na każdą rzecz Godzina nadejdzie, więc każda się jej lęka”.

I powiedział mi: „Powiedz poznającym: bądźcie poza wyznaczonymi losami; jeśli nie potraficie, bądźcie przynajmniej poza myślami”.

I powiedział mi: „Powiedz poznającym i sercom poznających: zatrzymajcie się dla Mnie, nie dla poznania. Ukażę się wam poprzez takie poznanie, jakie zechcę, i utrwalę w was z poznania to, co zechcę. Jeśli zatrzymacie się dla Mnie, udźwigniecie poznanie wszystkiego. Jeśli się dla Mnie nie zatrzymacie, poznanie wszystkiego was pokona i nie uniesiecie poznania żadnej rzeczy”..

Strona PDF 137

I powiedział mi: „Powiedz sercom poznających: nie zastygajcie w jednej właściwości [lub zażyłości], bo jedna właściwość przerzuci was ku następnej”.

I powiedział mi: „Jedzenie i sen liczone są według stanu, w którym się zdarzają. Jeśli zdarzają się w wiedzy, do niej należą; jeśli w poznaniu — do poznania”.

I powiedział mi: „Powiedz sercom poznających: kto jadł i spał, pozostając w poznaniu, trwa w tym, co poznał”.

I powiedział mi: „Powiedz sercom poznających: kto podczas jedzenia wyszedł z poznania, nie powróci z niego do swojej stacji”.

I powiedział mi: „Ty jesteś tym, kogo Ja poszukuję, a mądrość jest tym, czego ty poszukujesz”.

I powiedział mi: „Mądrość jest twoim poszukiwaniem. Gdy jesteś sługą, pozostajesz tylko sługą; gdy uczynię cię sługą-przyjacielem, Ja sam stanę się twoim poszukiwaniem”.

I powiedział mi: „Zbieraj mądrość z ust tych, którzy jej nie zauważają, tak samo jak z ust tych, którzy celowo jej szukają. Zobaczysz Mnie samego w mądrości nieuważnych, a nie w mądrości zamierzających”.

I powiedział mi: „Zapisuj mądrość niewiedzącego tak samo jak mądrość uczonego”.

I powiedział mi: „Jestem biegiem mądrości. Komu zechcę, ukazuję, że to Ja nadałem jej bieg; ten jest jej mędrcem. Komu nie zechcę tego ukazać, ten pozostaje niewiedzącym o niej. Ty zaś, który byłeś świadkiem, zapisuj”.

I powiedział mi: „Serca nie wdzierają się do Mnie ani do tych, którzy są przy Mnie”.

I powiedział mi: „Jeżeli Ja wtargnę do twojego serca, a ono nie wtargnie do Mnie, należysz do poznających”.

I powiedział mi: „Czym jest prośba wobec Mojej hojności, by miała z nią rozmawiać? Tak właśnie Mnie wzywaj i mów: «Panie, proszę Cię przez Ciebie: jakąż wartość ma prośba, by mogła rozmawiać z Twoją hojnością?»”.

Strona PDF 138

I powiedział mi: „Zwątpienie jest jednym z Moich więzień. Zamykam je w sercach tych, którzy nie utwierdzili się w poznawaniu Mnie”.

Strona PDF 139

58. Jego Widzenia

Postawił mnie w Jego Widzeniu i powiedział mi: „Poznaj Mnie poznaniem odsłoniętej pewności; rozpoznawaj swego Pana poprzez pewność, z której zdjęto zasłonę”.

I powiedział mi: „Zapisz, jak objawiłem ci się przez poznanie odsłoniętej pewności. Zapisz, jak uczyniłem cię świadkiem i jak ty świadczyłeś, aby pozostało to wspomnieniem dla ciebie i umocnieniem twojego serca”. Zapisałem więc językiem tego, co pozwolił mi ujrzeć, aby było przypomnieniem dla mnie i dla tych spośród Jego przyjaciół, którym mój Pan zechce się objawić i których zapragnie utwierdzić w poznaniu, chroniąc ich serca przed próbą. Zapisałem: Mój Pan objawił mi się tak, że stałem się świadkiem wyłaniania się wszystkich rzeczy od Niego. Gdy zobaczyłem, że początek wszystkiego pochodzi od Niego, zatrzymałem się w tym widzeniu — widzeniu pochodzenia rzeczy od Niego. Nie potrafiłem jednak trwale utrzymać widzenia samego pochodzenia od Niego. Pozostało mi widzenie pojawiania się rzeczy oraz wiedza, że pochodzą od Niego, lecz już nie bezpośrednie oglądanie tego, że od Niego pochodzą. Wówczas przyszła niewiedza ze wszystkim, co do niej należy, i stanęła przede mną przez tę wiedzę. Mój Pan przywrócił mnie do swego widzenia, a moja wiedza pozostała w obrębie owego widzenia, aż nie zostało mi żadne poznanie przedmiotu. W widzeniu pokazał mi jednak, że także ta wiedza była Jego objawieniem, że On uczynił ją wiedzą i ustanowił dla mnie to, co poznawane. Postawił mnie w słowie „On” (huwa) i objawił mi się poprzez „On”, które jest Nim samym, a nie poprzez „on” jako zwykłe słowo. Słowne „on” wskazuje bowiem, odsyła ku początkowi, ku wiedzy, ku zasłonie i ku relacji „przy” — podczas gdy tamto „On” jest samym Nim. Poznałem objawienie poprzez „On”, które jest Nim; ujrzałem „On”, a wtedy stało się jasne, że nikt nie jest „On”, prócz Niego, i nic poza Nim nie może stać się Nim. Ujrzałem, że objawienie nie pochodzi od niczego poza Nim i że żadne „poza Nim” nie objawia się mojemu sercu. Wtedy powiedział mi: „Jeśli twoje serce napotka przeszkodę inną niż Ja, nie szukaj dowodu w rzeczach ani w przewadze jednych rzeczy nad drugimi. Rzeczy będą przywoływać cię z powrotem ku przeszkodzie, a to, co stoi za rzeczami, będzie przywoływać cię ku podszeptom.

Strona PDF 140

Szukaj dowodu we Mnie przez Mój znak, który jest samym Moim objawieniem tobie. Wtedy zobaczysz, że żadna rzecz nie ma objawienia innego niż Moje, choć same rzeczy są widziane oczami. Zobaczysz, że objawienie należy wyłącznie do Mnie — a Mnie nie ogląda się tak, jak widzialne przedmioty”.

I powiedział mi: „Mój znak jest każdą rzeczą i Mój znak znajduje się w każdej rzeczy. Znaki wszystkich rzeczy biegną przez serce tak, jak biegną same rzeczy: raz się ukazują, raz zasłaniają. Różnią się, ponieważ rzeczy są różne; rzeczy i ich znaki są odmienne, ponieważ rzeczy są w nieustannym ruchu, a wraz z nimi poruszają się ich znaki. Ty również ulegasz zmianie, gdyż zmienność jest twoją cechą. O ty, który się zmieniasz — nie opieraj dowodu na tym, co zmienne. Gdy coś zmiennego cię prowadzi, z jednej strony zbierasz się w całość wokół siebie; gdy nie prowadzi, rozpraszasz się przez swoją własną zmienność na wszystkie strony”.

Strony PDF 141–150

Strona PDF 141

59. Prawda Poznania

Postawił mnie w Prawdzie Poznania i powiedział: „Teraz istnieje to, co ponad, i to, co poniżej. Wszystko, co się ukazało, należy do świata doczesnego. Wszystko to i wszystko, co w nim jest, oczekuje Godziny. Na wszystkim i na wszystkim, co w nim jest, zapisałem wiarę. A prawdą wiary jest: «Nic nie jest do Niego podobne»”.

I powiedział mi: „Spójrz na Gabriela i Michała, na Tron i niosących Tron, na każdego anioła i każdego obdarzonego poznaniem. Zobaczysz, jak prawdy ich wiary głoszą i poświadczają, że nic nie jest do Niego podobne. Zobaczysz, że ich wiedza o tym jest ich odnalezieniem [tego], a ich odnalezienie jest ich wiedzą; zobaczysz, że to kres ich poznania, że jest to prawda rzeczywistości i prawdziwa wiedza o widzeniu — lecz nie samo widzenie. Spójrz, jak wszyscy oczekują Godziny. Oczekują jedynie odsłonięcia tego, co okrywa zasłona, i zdjęcia z tego przykrycia. A skoro rzeczywistości zza zasłony niepodobna udźwignąć inaczej niż dzięki Niemu, cóż będzie, gdy zasłona zostanie rozdarta?”.

I powiedział mi: „Zasłona zostanie rozdarta, a w jej rozdarciu jest taka potęga, której nie zniosą natury istot powołanych do istnienia”.

I powiedział mi: „Gdyby zasłonę jedynie uniesiono, nie rozdzierając jej, ci, którzy pozostają pod nią, mogliby trwać spokojnie. Lecz ona zostanie rozdarta. Wówczas poznanie poznających popadnie w osłupienie, a osłupienie przyodzieje je światłem, dzięki któremu udźwignie to, co ukaże się po rozdarciu zasłony. Wiedzą należącą do czasu zasłony nie zdołałoby bowiem udźwignąć tego, co ukaże się po jej rozdarciu”.

Strona PDF 142

60. Jego Przymierze

Postawił mnie w Jego Przymierzu i powiedział: „Strzeż swojej stacji; w przeciwnym razie każda rzecz tobą zachwieje”.

I powiedział mi: „Niech [przymierze] cię nie opuszcza, kiedy je zapiszesz; abyś szedł naprzód, gdy idziesz dzięki niemu, i cofał się, gdy cofasz się dzięki niemu”.

I powiedział mi: „Twoją stacją jest widzenie: to, co ujrzałeś w nadejściu nocy i dnia, i to, co ujrzałeś w sposobie ich nadejścia. Ja posyłam jedno jako posłańca z Mojej Obecności i drugie jako posłańca z Mojej Obecności. [Ujrzałeś] jak rozpostarłem wieczność, jak posyłam dzień i jak posyłam noc. Ujrzałeś więc wieczność — a dla wieczności nie ma wypowiedzi”.

I powiedział mi: „Wieczność wysławiała Mnie, a jest ona jednym z Moich przymiotów. Z jej wysławiania stworzyłem noc i dzień, czyniąc z nich dwie zasłony rozpostarte nad spojrzeniami i myślami, nad sercami i tajemnicami”.

I powiedział mi: „Noc i dzień są dwiema zasłonami rozpostartymi nad wszystkimi, których stworzyłem. Ciebie wybrałem i uniosłem obie zasłony, abyś Mnie ujrzał. Skoro Mnie ujrzałeś, trwaj na swojej stacji przede Mną; trwaj przy widzeniu Mnie, bo inaczej porwie cię każde istnienie”.

I powiedział mi: „Uniósłem obie zasłony tylko po to, abyś Mnie zobaczył, a przez to zyskał moc, by ujrzeć, jak rozstępuje się niebo, i jak zstępuje z niego to, co ma zstąpić; abyś zobaczył, jak to przychodzi ode Mnie, podobnie jak przychodzą noc i dzień. Trwaj więc i oddaj Mi wszystko, co przed tobą ukażę”.

I powiedział mi: „Jeśli wybierzesz sobie brata, bądź z nim w tym, co ujawnia, lecz nie w tym, co zachowuje w tajemnicy: to jego sekret, który nie należy do ciebie. [Dalsza formuła:] jeśli ujawni, jeśli wskaże na sekret, jeśli wypowie go jawnie”.

I powiedział mi: „Moje Imię i Moje Imiona są depozytem powierzonym tobie. Nie wynoś ich [z siebie], bo wtedy Ja opuszczę twoje serce”.

Strona PDF 143

I powiedział mi: „Jeżeli opuszczę twoje serce, serce to zacznie czcić kogoś innego niż Mnie”.

I powiedział mi: „Jeżeli opuszczę twoje serce, zaprzeczysz Mi po poznaniu i odrzucisz Mnie po wyznaniu”.

I powiedział mi: „Nie opowiadaj o Moim Imieniu ani o opowieściach dotyczących Mego Imienia, ani o naukach Mego Imienia. Nie opowiadaj też o kimś, kto zna Moje Imię, ani o tym, że widziałeś kogoś, kto je zna. Jeśli ktoś będzie ci mówił o Moim Imieniu, wysłuchaj go; sam jednak mu o nim nie opowiadaj”.

I powiedział mi: „Jeśli zechcę dla ciebie towarzysza, tak jak zechciałem innych [rzeczy] poprzez ciebie, uczynię to dla ciebie zobowiązaniem w twojej skrytości, we śnie i na jawie. Rozpoznasz je i nie zaprzeczysz mu, ujrzysz Mnie w nim, a Ja nie będę się przed tobą w nim ukrywał. [Dalszy fragment o tym, by nie mówić towarzyszowi «ustanę dla ciebie», i oczyszczeniu serca, pozostaje składniowo niepewny]”.

I powiedział mi: „Ujrzałeś Mnie. Dlatego sprawa rozgrywa się między Mną a tobą; nie między tobą a wiedzą, nie między tobą a poznaniem, nie między tobą a Gabrielem czy Israfilem, nie między tobą a literami ani Imionami, ani żadną inną rzeczą”.

I powiedział mi: „Jeśli Mnie pragniesz, odrzuć samego siebie. W Moich Imionach nie ma «ja», nie ma królestwa «ja» ani nauk «ja»”.

Strona PDF 144

61. Postawa Przyjaciół Boga

Postawił mnie w Postawie Przyjaciół Boga i powiedział: „Mojego bliskiego nie pomieści żadna litera ani odmiana litery; nie pomieści go nikt prócz Mnie, ponieważ dałem mu poznanie Mnie sięgające poza wszelkie stworzenie”.

I powiedział mi: „Właściwą postawą Moich bliskich jest to, by nie obejmowali niczego w posiadanie przez swoje troski, nawet jeśli obejmą to swoim rozumem”.

I powiedział mi: „Stacja Mego bliskiego znajduje się między Mną a każdą rzeczą; między Mną a nim nie ma zasłony”.

I powiedział mi: „Nazwałem Mego bliskiego bliskim, ponieważ jego serce jest przy Mnie bardziej niż przy czymkolwiek innym. Ono jest Moim domem, w którym przemawiam”.

I powiedział mi: „Poznałeś Mnie i poznałeś Mój znak. Kto poznał Mój znak, temu odebrano możliwość usprawiedliwiania się. Kiedy więc zasiądziesz, niech Mój znak cię otacza; nie wychodź poza niego, abyś nie opuścił Mojej twierdzy”.

I powiedział mi: „Albo ty Mnie wezwiesz, a Ja przyjdę do ciebie; albo Ja wezwę ciebie, a ty przyjdziesz do Mnie”.

I powiedział mi: „Powiedz Moim bliskim: «Przemówił do was, zanim otrzymaliście ciała z gliny, a wy Go ujrzeliście. Powiedział wam: ‘Oto taki a taki świat — spójrzcie na niego’, i: ‘Oto inny świat — spójrzcie na niego’. Ujrzeliście każde istnienie, jakie ukazał, wprost, na własne oczy; tak też ujrzycie je teraz. Potem rozpostarł ziemię i powiedział: ‘Spójrzcie, jak rozpostarłem ziemię’, a wy zobaczyliście, jak ją rozpostarł. I powiedział wam: ‘Pragnę ukazać was Memu królestwu i Memu światu duchowemu; pragnę ukazać was Moim stworzeniom i aniołom. Z tej ziemi stworzę dla was ciała i ukażę was w nich jako nakazujących i zakazujących, wysuwających naprzód i odsuwających’»”.

Strona PDF 145

62. Noc

Postawił mnie w Nocy i powiedział: „Kiedy nadejdzie do ciebie noc, stań przede Mną. Weź w dłoń niewiedzę i za jej pomocą oddal ode Mnie wiedzę o niebiosach i ziemi. Gdy ją oddalisz, ujrzysz Moje zstąpienie”.

I powiedział mi: „Niewiedza jest zasłoną zasłon i strażniczką zasłony. Poza niewiedzą nie ma już zasłony ani jej strażnika. Niewiedza stoi przed Panem, a kiedy Pan przychodzi, Jego zasłoną jest niewiedza. Nie pozostaje wówczas nic poznawalnego prócz niewiedzy; z wiedzy zachowuje się jedynie to, że jest zajęta [tym, co jest] — i tu mowa nie rozstrzyga jednoznacznie, czym jest to, co poznane, a czym to, co nieznane. Wszystko więc, czego nauczyłeś się ode Mnie, przeze Mnie i dla Mnie, oraz to, czego nauczyłeś się od każdej rzeczy, odsuń przez niewiedzę. Jeśli usłyszysz, że [ta wiedza] Mnie wysławia i wzywa ku Mnie, zamknij uszy; jeśli ukaże ci się przed oczami, zasłoń oczy. Tego, czego nie wiesz, nie dociekaj i nie ucz się. Jesteś u Mnie, a znakiem twojego przebywania u Mnie jest to, że przez niewiedzę zostajesz zasłonięty przed wiedzą i tym, co poznawalne, tak jak Ja pozostaję zakryty. Gdy jednak nadejdzie dzień, Pan przyjdzie do Swego Tronu i nastanie próba: wypuść wtedy niewiedzę z dłoni, weź wiedzę i dzięki niej oddal od siebie próbę. Trwaj przy wiedzy, inaczej próba cię pochwyci”.

I powiedział mi: „Zasłoń się przed wiedzą niewiedzą, inaczej nie ujrzysz Mnie ani Mego zgromadzenia. Przed próbą zaś zasłoń się wiedzą, inaczej nie ujrzysz Mego światła ani Mego wyraźnego dowodu”.

I powiedział mi: „Spójrz na wszystko, co widzi twoje serce i twoje oko: powiedziałem temu «Bądź!» — i zaistniało. Następnie spójrz na niewiedzę, którą rozpostarłem między Mną a tym wszystkim. Gdybym nie umieścił jej między Mną a tym, co istnieje, nie mogłoby ono ostać się wobec Mego światła”.

I powiedział mi: „Niewiedza przed Panem — to jeden z przymiotów objawienia Jego widzenia. Pan przed niewiedzą — to jeden z przymiotów objawienia Istoty”.

Strona PDF 146

63. Przed Mówiącą Obecnością Świętości

Postawił mnie przed Sobą i powiedział: „Jesteś w Mówiącej Obecności Świętości”.

I powiedział mi: „Poznaj Moją Obecność i poznaj postawę właściwą temu, kto do niej wchodzi”.

I powiedział mi: „Nie nadaje się do [tej] Obecności poznający, którego tajemne wnętrze wybudowało pałace w jego własnym poznaniu. Jest on jak król, który nie chce ustąpić ze swego królestwa”.

I powiedział mi: „Nie nadaje się do Mojej Obecności nawet uczony poświęcony Bogu, jeżeli jego serce trwa jedynie tam, gdzie go utwierdzę lub przypiszę mu określone miejsce. Gdy go nie przypiszę, błądzi; gdy go nie utwierdzę, chwieje się. Nie trwa bowiem inaczej niż dzięki Imieniu lub wiedzy o Imieniu”.

I powiedział mi: „Jeśli przyniosę ci jedno z Moich Imion i twoje serce przemówi do Mnie przez nie, ustanowię je dzięki Sobie, nie dzięki tobie. Wtedy przemówisz do Mnie przez to, czym przemówiłem do ciebie z ciebie samego”.

I powiedział mi: „Niech przemawia do Mnie z ciebie to, do czego Ja przemówiłem; niech zaś strzeże się przemawiania do Mnie ta część ciebie, do której nie przemówiłem”.

I powiedział mi: „Jeżeli Mnie ujrzałeś i należysz do Moich bliskich i do bliskich Mojego Imienia, a Ja rozmawiałem z tobą — jest to wiedza. Jeżeli objawiłem ci siebie — to również jest wiedza. Pomiędzy Mną a tobą powstaje więc wiedza, pomiędzy tobą a wiedzą zaś pewność”.

I powiedział mi: „Jeżeli Mnie ujrzałeś, zapragnąłeś Mnie i znalazłeś w Mnie pewność rzeczywistości, rozmowa staje się dla ciebie podszeptem, a samoobjawienie — podszeptem”.

I powiedział mi: „Połączyłem każdą parę liter jednym z Moich przymiotów. Istnienia powstały przez zespolenie tych przymiotów w nich; przymiotu zaś [tekst niejasny w formule o działaniu] — przez niego trwają znaczenia, a na znaczeniach osadziłem Imiona”.

I powiedział mi: „Kiedy nadejdą do ciebie pobudki twojej duszy, a nie ujrzysz Mnie, przyjdzie do ciebie jeden z języków Mego ognia.

Strona PDF 147

Postąp wtedy tak, jak postępują Moi bliscy, a Ja postąpię z tobą tak, jak postąpiłem z nimi”.

I powiedział mi: „Pozwoliłem ci wśród twoich towarzyszy [posługiwać się słowami] «Postawił mnie» i pozwoliłem ci wśród twoich towarzyszy [mówić] «O mój sługo»; nie pozwoliłem jednak odsłaniać Mnie ani opowiadać, w jaki sposób Mnie widzisz”.

I powiedział mi: „Oto Moje przymierze z tobą. Strzeż go dzięki Mnie. Ja strzegę go nad tobą, Ja strzegę ciebie w nim i Ja prowadzę cię w nim właściwą drogą”.

Strona PDF 148

64. Odsłonięcie i Osłupienie

Postawił mnie w Odsłonięciu i Osłupieniu i powiedział: „Spójrz na zasłony”. Spojrzałem i zobaczyłem, że zasłonami jest wszystko, co się ukazało, oraz wszystko, co ukazuje się pośród tego, co się ukazało. Powiedział: „Przypatrz się zasłonom i temu, co do nich należy”.

I powiedział mi: „Zasłon jest pięć: zasłona bytów, zasłona nauk, zasłona liter, zasłona Imion i zasłona niewiedzy”.

I powiedział mi: „Świat doczesny i świat przyszły, a także stworzenia i zasłony w nich zawarte, należą do zasłony bytów. Każda istniejąca rzecz jest zasłoną samej siebie i zasłoną czegoś innego”.

I powiedział mi: „Wszystkie nauki są zasłonami. Każda nauka jest częścią zasłony własnej i zasłony innych nauk”.

I powiedział mi: „Zasłona nauk odsyła do zasłony bytów przez wypowiedzi i ich znaczenia; zasłona bytów odsyła do zasłony nauk przez znaczenia rzeczy i tajemnice tego, co w rzeczach niepoznane”.

I powiedział mi: „Zasłona bytów została ustawiona wewnątrz zasłony nauk, a zasłona nauk wewnątrz zasłony bytów”.

I powiedział mi: „Zasłona liter jest zasłoną rozstrzygnięcia [lub: władzy ustanawiania]; zasłona rozstrzygnięcia znajduje się poza naukami”.

I powiedział mi: „Zasłona nauk ma stronę zewnętrzną, którą jest wiedza o literach, i stronę wewnętrzną, którą jest rozstrzygnięcie liter”.

I powiedział mi: „Mój sługo, naprawdę Moim sługą jest tylko ten, kto stał się wolny od wszystkiego poza Mną. A nie będzie wolny od wszystkiego poza Mną, dopóki nie udzielę mu czegoś z każdej rzeczy. Gdy mu tego udzielę, sięgnie ku temu ręką, którą kazałem mu sięgać, i odda to Mnie ręką, którą kazałem mu oddawać”.

I powiedział mi: „Jeżeli nie udzielę Memu słudze czegoś z każdej rzeczy, nie będzie sługą wolnym od wszystkiego, nawet jeśli wyzwoli się z tego, co już mu dałem. Między Mną a nim pozostanie bowiem to, czego mu jeszcze nie udzieliłem. Wolny od wszystkiego poza Mną jest sługa, któremu dałem z każdej rzeczy przyczynę, wiedzę o niej i jej rozstrzygnięcie.

Strona PDF 149

Ujrzał rozstrzygnięcie otwarcie, a następnie uwolnił się od wiedzy i od rozstrzygnięcia, oddając Mi oba. Oto Mój sługa wolny od wszystkiego poza Mną”.

I powiedział mi: „Bliskość Boga nie ukazuje się słudze inaczej niż po owym uwolnieniu”.

I powiedział mi: „Czy wiesz, czym jest serce Mego wolnego sługi? Jego serce pozostaje między Mną a Imionami. To jego pierwsza stacja — miejsce schronienia, w którym ma swój znak. Potem przenoszę go stamtąd ku widzeniu Mnie. Wówczas widzi Mnie, a Imię i Imiona widzi przede Mną, tak jak widzi przede Mną każdą rzecz. Widzi też, że Imię nie ma żadnej władzy niezależnie ode Mnie. Oto stacja serca Mego wolnego sługi. Jest to stacja osłupienia; przed Moim obliczem w osłupieniu serca docierają do kresu swego zatrzymania”.

I powiedział mi: „Osłupienie jest jednym z przymiotów Boskiej potęgi”.

I powiedział mi: „Kto stoi w Mojej Obecności, widzi poznanie podzielone na rodzaje, a wiedzę — jak strzały do losowania. Stoi bowiem przede Mną, nie przed naukami. Widzi wiedzę stojącą przede Mną: zaszczepiam w niej serce tego, kogo zechcę, i wyprowadzam z niej serce tego, kogo zechcę. Tak postępuję z sercami, poza sercami, które zbudowałem dla Mego widzenia, nie dla wieści o Mnie, i poza sercami, które uczyniłem dla Mojej Obecności, nie tylko dla Mego nakazu. To serca, których ciała poruszają się w Moim nakazie”.

I powiedział mi: „W obrębie nauk jest dom, z którego rozmawiam z uczonymi. W obrębie poznań mam zaś dom, z którego rozmawiam z tymi, którzy rozumieją”.

I powiedział mi: „Domy są zasłonami, za zasłonami zaś znajdują się kolejne przesłony. Każda z nich ma własną stację. Gdy ujawniam się sercu z któregoś z tych domów, nie ma ono innego poznania niż to, które mu ukażę”.

I powiedział mi: „W Mojej Obecności nie ma domów i ci, którzy do niej należą, nie mają domów. Najsłabszy z nich to ten, komu przychodzi na myśl Imię, choćby je odrzucał; najbardziej bezsilny to ten, komu przychodzi na myśl wspominanie, choćby je odrzucał”.

Strona PDF 150

I powiedział mi: „Gdy odrzucisz Imię i wspominanie, możesz dojść. Gdy zaś ani Imię, ani wspominanie nie powstają w tobie jako myśl, osiągasz połączenie. A kiedy osiągasz połączenie i pragniesz — staje się”.

I powiedział mi: „Jeśli pragniesz, aby Imię i wspominanie nie pojawiały się w twojej myśli, trwaj przy negacji, aż samo się usunie. Negacja bowiem dokonuje się przeze Mnie, nie przez ciebie. Kiedy ona ustąpi, Ja cię utwierdzę, a ty będziesz trwał; utwierdzenie także dokonuje się przeze Mnie, nie przez ciebie”.

I powiedział mi: „Kiedy stoisz w Mojej Obecności, nie zatrzymuj się wraz z uczonym poświęconym Bogu, bo zasłoni cię swoją zasłoną i będziesz zarazem w odsłonięciu i w zasłonie. Kiedy zaś ujrzysz wiedzę i uczonych w Mojej Obecności, pozostań w niej i tam do nich przemawiaj. Jeśli uczony nie pójdzie za tobą, nie opuszczaj Mojej Obecności; wtedy wydobędzie się on aż do kresu własnej wiedzy i będzie wiedział, że wyszedł. Jeżeli za tobą pójdzie, zatrzymaj go przy tym, co uznał za prawdziwe, lecz nie prowadź go dalej ze sobą. Musi bowiem kiedyś wyjść ku własnej stacji. Jeśli wróci sam, zbłądzi; jeśli ty wrócisz z nim, opuścisz Moją Obecność i sam zbłądzisz”.

I powiedział mi: „Wszystko, czym przemawiają wiedza i uczeni, jest zapisane na granicy wiedzy uczonego. On pragnie ją przekroczyć i przekracza ją, a ty pragniesz przy niej trwać. On nie trwa, ponieważ granicą jego jest wypowiedź i przekraczanie; ty natomiast nie przekraczasz jej, ponieważ jest twoją stacją”.

Strony PDF 151–160

Strona PDF 151

65. Służebnego Oddania

Postawił mnie w służebnym oddaniu i powiedział: „Czy wiesz, kiedy będziesz Moim sługą? Gdy ujrzysz siebie jako Mojego sługę, określanego przed Moim obliczem przeze Mnie — nie przez to, co pochodzi ode Mnie, ani przez to, co jest ze Mną związane. Dopiero tam będziesz Moim sługą. Jeśli będziesz takim sługą, staniesz się sługą Boga; a gdy będziesz sługą Boga, Bóg nie będzie przed tobą ukryty. Jeśli zaś będziesz określany przez coś innego niż Bóg, Bóg będzie przed tobą ukryty. Gdy wyjdziesz poza określenie, ujrzysz Boga; jeśli przy nim pozostaniesz, nie ujrzysz Boga”.

I powiedział mi: „Służebne oddanie polega na tym, że jesteś sługą bez przypisywanego ci określenia. Jeśli masz określenie, twoja służba wiąże się z nim, a nie ze Mną. Jeśli zaś wiąże się z nim, a nie ze Mną, jesteś sługą własnego określenia, nie Moim sługą”.

I powiedział mi: „Sługa pełen lęku czerpie swoją służbę z lęku; sługa żywiący nadzieję — z nadziei; sługa miłujący — z miłości; sługa szczery w oddaniu — ze szczerości swego oddania”.

I powiedział mi: „Jeśli sługa czerpie od kogoś innego niż jego Pan, to, z czego czerpie, staje się jego panem zamiast jego Pana. Jeśli nie czerpie od swego Pana, pozostaje oddalony od Niego [odczyt składniowy niepewny]. A gdy czerpie od swego Pana, śmiało występuje ku swemu Panu. Stój więc dla Mnie, abyś czerpał ode Mnie: nie z Mojej wiedzy i nie z samego siebie. Wtedy będziesz Moim sługą, będziesz przy Mnie i ode Mnie otrzymasz rozumienie”..

I powiedział mi: „Nie żądałem od ciebie służby królewskiej władzy — służba królewskiej władzy należy do Mnie. Żądałem od ciebie służby polegającej na staniu przede Mną”.

I powiedział mi: „Powiedz swej najskrytszej istocie: «Stań przede Mną bez jakiejkolwiek rzeczy i nie dla jakiejkolwiek rzeczy». Umieszczę wówczas większe królestwo niewidzialne za tobą, a największą władzę królewską pod twoimi stopami”..

Strona PDF 152

I powiedział mi: „Nie cofaj się z tej stacji. Do niej zwracają się stworzenia w utrapieniach tego świata i przyszłego; ku niej kieruje się ten, kto Mnie ujrzał, i ten, kto Mnie nie ujrzał, ten, kto Mnie poznał, i ten, kto Mnie nie poznał. Stojących na niej już na tym świecie rozpoznają strażnicy jej bram. Gdy tam przybędą, [następuje w transkrypcji niepewny ciąg o tym, co staje pomiędzy nimi a stacją, oraz o bramach, przy których strażnicy ich zatrzymują stosownie do tego, od czego powstrzymali się za życia]”..

I powiedział mi: „Przyjdzie do ciebie litera wraz z tym, co w niej zawarte, i wszystkim, co się w niej ukazuje. Poprzez nią przyjdą do ciebie Moje Imię i Imiona, a w Moim Imieniu i Imionach — Mój sekret i sekret Mego ujawniania. Poprzez nią przyjdzie do ciebie wiedza, a w wiedzy — Moje przymierza z tobą i Moje wskazania. Poprzez nią przyjdzie do ciebie tajemnica, a w tajemnicy — Moja rozmowa z tobą i Moja [forma związana ze słowem īmān, odczyt niepewny]. Będą cię od tego odpychać; odsuń ich więc od siebie”..

I powiedział mi: „Ja posyłam ich do ciebie jako próbę. Ja oznajmiam ci, że ich posłałem — jako znak wybrania. I Ja uczę cię, co masz czynić, gdy przyjdą — jako znak szczególnego wybraństwa”.

I powiedział mi: „Nie odsuwaj ich samym przebywaniem obok [nich]; nie zdołasz bowiem wejść w prawdziwy dialog [fraza niepewna]. Odsuniesz ich jedynie wtedy, gdy ich samych i to, co przynieśli, zwrócisz do Mnie, a serce uwolnisz od nich i od ich darów. Nie usuwaj tego, co przynieśli, ze swego serca, dopóki nie staniesz przede Mną, nie przed nimi. Wówczas ty ich obejmiesz, a oni nie obejmą ciebie; ty ich pomieścisz, oni zaś nie pomieszczą ciebie”..

I powiedział mi: „Pan obecny, serce opróżnione, świat nieobecny —
oto
cecha
człowieka,
przed
którym
zachowuję
szczególną
powściągliwość [dosł. «wstydzę się przed nim»]”.

I powiedział mi: „Niechaj twoje oko zazna ukojenia przez to, co ukazałem ci z ognia. Ukazałem ci, jak [ogień] Mnie wysławia, wspomina Mnie i poznaje Mnie, a zarazem [jak] pustoszeje ode Mnie.

Strona PDF 153

[Dalsza sekwencja o wzajemnym ukazaniu winy, wspomnienia i spojrzenia jest w tej transkrypcji uszkodzona]. Nie połączyłbym Mojego wspominania i Mojego spojrzenia w Mojej odpłacie”..

Strona PDF 154

66. : Stój

Postawił mnie w stacji „Stój” i powiedział: „Gdy mówię ci: «Stój», stój dla Mnie, a nie dla siebie. Nie po to, abym do ciebie przemówił, ani żebym ci rozkazał; nie po to, żebyś Mnie słyszał, ani z powodu tego, co o Mnie wiesz lub czego nie wiesz. [Dalsze krótkie zestawienie jest w transkrypcji niejasne]. Stój — nie po to, bym Ja do ciebie przemawiał ani byś ty przemawiał do Mnie, lecz bym patrzył na ciebie, a ty na Mnie. Nie opuszczaj tej stacji, dopóki ci się nie objawię, nie przemówię do ciebie i nie wydam ci polecenia. A gdy do ciebie przemówię i będę z tobą rozmawiał, płacz, jeśli zechcesz: płacz nade Mną [odczyt niepewny] albo nad tym, co utraciłeś przez to, że przemówiłem do ciebie i nawiązałem z tobą rozmowę”..

I powiedział mi: „Gdy powiem ci «Stój», a ty staniesz nie ze względu na Moją mowę, poznasz, czym jest stanie przede Mną. Kiedy je poznasz, uczynię cię niedostępnym dla wszystkiego poza Mną. A gdy tak cię ochronię przed wszystkim poza Mną, znajdziesz się wśród tych, których strzegę”.

I powiedział mi: „Gdy nauczysz się, jak odpowiadać, kiedy mówię: «Stój dla Mnie», otworzę przed tobą drzwi prowadzące ku Mnie i nigdy ich przed tobą nie zamknę. Pozwolę ci wejść i nie odmówię ci wejścia. Jeśli więc pragniesz stanąć dla Mnie, zachowaj należną postawę. Wolno ci wejść, kiedy chcesz, lecz nie wolno ci wyjść, kiedy chcesz. Kiedy wejdziesz, stój; wyjdź dopiero dzięki Mojej rozmowie z tobą i temu, że ci się ukażę. Dopóki nie rozmawiam z tobą i nie daję się poznać, trwasz w stacji Boga; kiedy ci się objawię, znajdziesz się w stacji poznania”.

I powiedział mi: „Jeżeli mówię ci «Stój dla Mnie» i poznałeś, jak dla Mnie stać, nie opuszczaj swej stacji, choćbym zburzył wszystko, co istnieje pomiędzy Mną a tobą, i choćby zniszczenie ogarnęło także ciebie. Uświadom sobie to, zanim staniesz dla Mnie. Potem stój i nie odchodź, dopóki nie ukażę ci się poprzez to, co dzięki Mnie poznajesz”..

Strona PDF 155

I powiedział mi: „Gdyby podczas widzenia Mnie przyszło do ciebie zburzenie nieba i ziemi, nie poruszyłbyś się. Lecz gdyby podczas Mojej nieobecności zadrgał w twoim wnętrzu choćby ptak [obraz niepewny], nie utrzymałbyś się. Tak poznasz, że to Ja podtrzymuję twoje istnienie i mam nad tobą władzę”.

I powiedział mi: „O co Mnie prosisz: o widzenie, które nie wyrasta z samego pytania, czy o nieobecność, w której zatrzymujesz się przy pytaniu? Nieobecność stanowi zasadę tego, co pomiędzy Mną a tobą, kiedy cię ukazuję”..

I powiedział mi: „Dlaczego nie przylgniesz do Mnie, kiedy przychodzi to, co cię nawiedza, tak samo jak przylegasz do Mnie, kiedy to oddalam?”.

I powiedział mi: „Pierwsze przylgnięcie jest ze względu na Mnie, drugie — ze względu na ciebie”.

I powiedział mi: „Przylgnięcie do Mnie w tym, co nadchodzi, nie ma go oddalić: nie po to, by je zatwierdzić, nie po to, by je zatrzymać ani po to, by doprowadzić do jego ustąpienia”.

I powiedział mi: „Powiedz: «O Ty, który to sprowadzasz, ukaż mi królestwo Twego dobra w pamiętaniu o Tobie i pozwól mi zakosztować czułości wspominania Ciebie w tym, co mi ukazujesz. Daj mi ujrzeć Ciebie jako Tego, który trwa niewzruszenie, aby moje widzenie Ciebie oparło się na Twoim utwierdzeniu. Ukryj przede mną to, co wiąże się z utwierdzeniem pochodzącym ode mnie i od niego. Przemawiaj do mnie spoza tego, czego mnie nauczyłeś, abym dzięki Tobie trwał w tym, co mi objawiłeś. Prowadź mnie ku Sobie poza miejscem, w którym moje określenie zastyga w samym sobie. I zawołaj do mnie: O sługo! Poznanie wszystkiego poza Mną odpadło; cóż ci może zaszkodzić? Utrwalone objawienie się Mnie tobie — ono ci wystarczy»”..

Strona PDF 156

67. Obecności i Litery

Postawił mnie w miejscu stawienia się przed Obecnością i powiedział: „Litera jest zasłoną, a zasłona jest literą”.

I powiedział mi: „Stań przy Tronie”. Ujrzałem święty obszar, do którego nie dociera mowa ani nie wchodzą troski. Ujrzałem w nim bramy wszystkich rzeczy, a wszystkie te bramy były ogniem. Ogień ma własny obszar święty, do którego wchodzi tylko czyn czysty. Kiedy tam wejdzie, dociera do bramy; a kiedy dociera do bramy, zostaje poddany rachunkowi. Ujrzałem, jak rozliczenie oddziela to, co uczyniono ze względu na Boga, od tego, co uczyniono ze względu na kogokolwiek innego. Ujrzałem zapłatę [lub odpłatę] jako coś innego niż On. Ujrzałem też, że to, co czyste i uczynione dla Niego, zostaje podniesione od bramy ku najwyższemu widokowi. Kiedy tam wzniesione zostanie, na bramie zapisuje się: «Przeszedł rozliczenie»”..

I powiedział mi: „Jeśli nie będziesz jadł z Mojej ręki i pił z Mojej ręki, nie osiągniesz trwałości w posłuszeństwie wobec Mnie”.

I powiedział mi: „Jeśli nie będziesz Mi posłuszny dla Mnie samego, nie osiągniesz trwałości w czci oddawanej Mi”.

I powiedział mi: „Odrzuć swój grzech, a odrzucisz swoją niewiedzę”.

I powiedział mi: „Jeśli wspominasz swój grzech, nie wspominasz swego Pana”.

I powiedział mi: „W Raju jest wszystko, co myśl potrafi pomieścić, a poza tym coś jeszcze większego. W Ogniu również jest wszystko, co myśl potrafi pomieścić, a poza tym coś jeszcze większego”.

I powiedział mi: „To, co odgradza cię ode Mnie na tym świecie, będzie odgradzało cię ode Mnie także w życiu przyszłym”.

I powiedział mi: „Postawiłem literę przed światem, rozum przed literą, poznanie przed rozumem, a szczerość oddania przed poznaniem”..

I powiedział mi: „Litera Mnie nie zna. Nie zna Mnie to, co z litery pochodzi, ani to, co jest w niej zawarte”.

I powiedział mi: „Przemówiłem do litery jedynie językiem litery. Lecz język Mnie nie oglądał, a litera Mnie nie poznała”.

Strona PDF 157

I powiedział mi: „Wszelka szczęśliwość Mnie nie zna i wszelka męka Mnie nie zna”.

I powiedział mi: „Gdyby szczęśliwość Mnie poznała, samo poznanie Mnie odłączyłoby ją od udzielania szczęśliwości. Gdyby męka Mnie poznała, poznanie Mnie przerwałoby zadawanie męki”..

I powiedział mi: „Posłaniec miłosierdzia nie obejmuje Mego poznania, podobnie jak posłaniec kary nie obejmuje Mego poznania”.

I powiedział mi: „To, co się w tobie ukazuje, pochodzi z rodzaju tego, na czym się utrwala”..

I powiedział mi: „Wiedza, która zastygła w bezruchu, jest niewiedzą, która zastygła w bezruchu”..

I powiedział mi: „Podszepty powstają w niewiedzy i właśnie w niewiedzy pojawiają się myśli przychodzące do głowy”.

I powiedział mi: „Mój wróg, który jest także twoim wrogiem, próbuje jedynie wyprowadzić cię z niewiedzy, nie z wiedzy”..

I powiedział mi: „Jeśli odciąga cię od wiedzy, czyni to po to, by odciągnąć cię od niewiedzy”..

I powiedział mi: „Ci, którzy są przy Mnie, nie rozumieją poprzez literę, choć do nich przemawia, ani w obrębie litery, choć jest ich miejscem, ani poprzez nią, choć jest ich wiedzą. Ukazałem im, jak podtrzymuję literę; ujrzeli Mnie jako Podtrzymującego, a ją jako kierunek. Usłyszeli ode Mnie, a w niej rozpoznali narzędzie”..

I powiedział mi: „Przyjdź do Mnie, niosąc ze sobą wszystko, co poznałeś i czemu zaprzeczyłeś, co przyjąłeś i co porzuciłeś. Zapytam cię wtedy ze względu na Mnie; Moja racja przeważy, a Ja przebaczę z miłosierdzia”..

I powiedział mi: „Litera jest ich miejscem przez to, co w niej się ukazało; litera jest ich wiedzą przez to, co z niej się ukazało; litera jest ich stacją przez to, dla czego się ukazała”..

I powiedział mi: „Poznający wyprowadza kres swego dążenia poza literę; tam leży jego kres, choć litery pozostają zasłoną”.

Strona PDF 158

I powiedział mi: „Kres, do którego dociera poznający, jest jego miejscem spoczynku. A jego miejscem spoczynku jest to, bez czego nie mógłby zaznać spoczynku”.

I powiedział mi: „Litera nie wkracza w niewiedzę i nie jest do tego zdolna”.

I powiedział mi: „Litera jest znakiem prowadzącym do wiedzy, a wiedza jest złożem litery”.

I powiedział mi: „Ludzie liter pozostają zasłonięci przed odsłonięciami; stoją ze swoimi znaczeniami pośród szeregów”.

I powiedział mi: „Litera jest przełęczą Iblisa”..

I
powiedział
mi:
„Dopóki
pozostaje
wiedza,
pozostaje
niebezpieczeństwo.
Dopóki
pozostaje
serce,
pozostaje
niebezpieczeństwo; dopóki pozostaje rozum — niebezpieczeństwo;
dopóki pozostaje troska — niebezpieczeństwo”.

I powiedział mi: „Twoja wewnętrzna istota jest potężniejsza niż niebo i ziemia”..

I powiedział mi: „Twoja wewnętrzna istota widzi bez spojrzenia oczu i słyszy bez słuchu”.

I powiedział mi: „Twoja wewnętrzna istota nie zamieszkuje domostw i nie żywi się owocami”.

I powiedział mi: „Twojej wewnętrznej istoty nie okrywa noc ani nie wypuszcza na swobodę dzień”.

I powiedział mi: „Twojej wewnętrznej istoty nie obejmują rozumy i nie przywierają do niej przyczyny”.

I powiedział mi: „Oto twoja wewnętrzna istota: Ja ją stworzyłem. Oto jej przymioty: Ja je ustanowiłem. Oto jej postać: Ja ją utwierdziłem. Oto jej granica: Ja pozwoliłem jej ją przekroczyć”..

I powiedział mi: „Ja jestem poza nią i poza tym, co o niej poznałeś. Jej nauki nie dają wiedzy o Mnie i jej świadectwa nie pozwalają Mnie oglądać”.

I powiedział mi: „Jeśli nie odniosę przez ciebie zwycięstwa, nie zdołasz się utrzymać. A jeśli się nie utrzymasz, nie dam ci się poznać”..

Strona PDF 159

I powiedział mi: „Wspominaj Mnie, a dasz Mi się poznać; wesprzyj Mnie, a ujrzysz Mnie”..

I powiedział mi: „Jestem Bliski, lecz nie ma słów, które objaśnią bliskość. Jestem Daleki, lecz nie ma słów, które objaśnią oddalenie”.

I powiedział mi: „Jestem Jawny, lecz inaczej niż wszystko, co się jawi; jestem Ukryty, lecz inaczej niż wszystko, co pozostaje ukryte”.

I powiedział mi: „Powiedz: Ochroń mnie przed Twoim własnym udzieleniem ochrony, jeżeli miałoby mnie od Ciebie oddzielić. Postaw przeszkodę między mną a wszystkim, co odgradza mnie od Ciebie. Nie pozostawiaj mnie rozproszonym pomiędzy przesiewaczami liter w poznawaniu Ciebie. Nie każ mi nigdy stawać inaczej niż dzięki Tobie”..

I powiedział mi: „Ucz się wiedzy ze względu na Moje Oblicze, a znajdziesz prawdę przy Mnie”.

I powiedział mi: „Kiedy odnajdziesz prawdę przy Mnie, pochwalę cię pochwałą, którą sam Siebie wychwalam”.

I powiedział mi: „Komu dałem się poznać, tego szczęśliwością Sam się zajmuję i jego męką Sam się zajmuję. Wtedy wzmacniam szczęśliwość z jego szczęśliwości i mękę z jego męki”..

I powiedział mi: „Imię jest alifem zagiętym [lub: skierowanym ku czemuś]”..

I powiedział mi: „Wiedza znajduje się poza literami”.

I powiedział mi: „Miejsce stawienia się jest szczególne, lecz każdemu temu, co szczególne, odpowiada to, co ogólne”.

I powiedział mi: „Obecność spala literę, a w literze mieszczą się niewiedza i wiedza. W wiedzy mieści się ten świat i przyszły; w niewiedzy — punkt, z którego oba się odsłaniają. Ów punkt odsłonięcia jest kresem wszystkiego, co jawne i ukryte; a kres jest wymazaniem pośród przejawiających się obszarów Obecności”..

I powiedział mi: „Litera nie wchodzi do Obecności. Ludzie Obecności przechodzą przez literę, lecz się przy niej nie zatrzymują”.

I powiedział mi: „Pod ziemią będziesz czuł się obco wobec tego samego, co budzi w tobie obcość ponad ziemią”.

Strona PDF 160

I powiedział mi: „Ludzie Obecności odrzucają literę wraz z tym, co się w niej zawiera, odrzucając zarazem przychodzące myśli”.

I powiedział mi: „Jeśli nie należysz do ludzi Obecności, nawiedzi cię myśl, a wszystko poza Mną jest taką myślą. Odsunąć ją może jedynie wiedza, lecz wiedza ma swoich przeciwników. Nie wyzwolisz się bez zmagania”.

I powiedział mi: „Nie ma zmagania inaczej niż przeze Mnie i nie ma wiedzy inaczej niż przeze Mnie. Jeśli więc staniesz dzięki Mnie, będziesz należał do ludzi Mojej Obecności”.

I powiedział mi: „Spójrz na swój grób. Jeśli wejdzie tam z tobą wiedza, wejdzie wraz z nią niewiedza; jeśli wejdzie z tobą czyn, wraz z nim wejdzie rozliczenie; jeśli wejdzie z tobą to, co poza Mną, wejdzie też przeciwieństwo tego, co poza Mną”..

I powiedział mi: „Wejdź do swego grobu sam, a ujrzysz Mnie samego. Nie ostaniesz się przy Mnie razem z czymkolwiek poza Mną”.

I powiedział mi: „Gdy dam ci się poznać, miej się przede Mną na baczności: [bym nie umieścił] męki wraz z tym, co w niej jest, w jednym z członków twego ciała. Pokładaj nadzieję w Mojej łasce, która zwielokrotni to w twoim uhonorowaniu”..

I powiedział mi: „Ludzie Obecności to ci, którzy są przy Mnie”.

I powiedział mi: „Ci, którzy wyszli poza literę, są ludźmi Obecności”.

I powiedział mi: „Ci, którzy wyszli poza siebie, są tymi, którzy wyszli poza literę”.

I powiedział mi: „Wyjdź poza wiedzę, a wyjdziesz poza niewiedzę. Wyjdź poza czyn, a wyjdziesz poza rozliczenie. Wyjdź poza szczerość oddania, a wyjdziesz poza przypisywanie Bogu wspólników. Wyjdź poza zjednoczenie ku Jedynemu. Wyjdź poza jedność, a wyjdziesz poza osamotnienie. Wyjdź poza wspominanie, a wyjdziesz poza zapomnienie. Wyjdź poza dziękczynienie, a wyjdziesz poza niewdzięczność”.

I powiedział mi: „Wyjdź poza to, co inne, a wyjdziesz poza zasłonę. Wyjdź poza zasłonę, a wyjdziesz poza oddalenie. Wyjdź poza oddalenie, a wyjdziesz poza bliskość. Wyjdź poza bliskość, a ujrzysz Boga”.

Strony PDF 161–170

Strona PDF 161

I powiedział mi: „Gdybym dał ci się poznać poprzez poznania Mojego przemożnego panowania, utraciłbyś wiedzę i zmysłowe czucie”.

I powiedział mi: „Miejsce stawienia się ma tyle bram, ile jest rzeczy na niebie i ziemi, a samo jest jedną z bram Obecności”.

I powiedział mi: „Pierwszą bramą Obecności jest stacja pytania. Zatrzymuję cię i pytam; daję ci wiedzę, a ty odpowiadasz. Trwasz dzięki temu, że daję ci się poznać; rozpoznajesz, iż twoje poznania pochodzą ode Mnie, i opowiadasz o Mnie”.

I zapytał mnie: „Czym jest Ogień?”. Odpowiedziałem: „Światłem spośród świateł przemożnego panowania”. Zapytał: „Czym jest przemożne panowanie?”. Odpowiedziałem: „Przymiotem potęgi”. Zapytał: „Czym jest potęga?”. Odpowiedziałem: „Przymiotem wszechwładzy”. Zapytał: „Czym jest wszechwładza?”. Odpowiedziałem: „Przymiotem wielkości”. Zapytał: „Czym jest wielkość?”. Odpowiedziałem: „Przymiotem panowania”. [Dalszy dialog w transkrypcji ma zaburzoną kolejność pytającego i odpowiadającego.] „Czym jest panowanie?” — „Przymiotem majestatu”. „Czym jest majestat?” — „Przymiotem Istoty”. „Czym jest Istota?” — „Ty jesteś Bogiem; nie ma bóstwa oprócz Ciebie”. Powiedział: „Powiedziałeś prawdę”. Odrzekłem: „To Ty sprawiłeś, że to powiedziałem”. Powiedział: „Abyś ujrzał Mój dowód”..

I powiedział mi: „Pierwsza warstwa podlega męce przemożnego panowania; druga — potęgi; trzecia — wszechwładzy; czwarta — wielkości; piąta — panowania; szósta — majestatu; siódma — Istoty”..

I powiedział mi: „Do ludzi Ognia męka przychodzi od dołu; na ludzi Ogrodu szczęśliwość zstępuje z góry”.

I zapytał mnie: „Czym jest Ogród?”. Odpowiedziałem: „Przymiotem
udzielania
szczęśliwości”.
Zapytał:
„Czym
jest
udzielanie
szczęśliwości?”. Odpowiedziałem: „Przymiotem łagodnej życzliwości”. „A
życzliwość?” — „Przymiotem miłosierdzia”. „A miłosierdzie?” —
„Przymiotem szczodrości”. „A szczodrość?” — „Przymiotem czułej
troski”. „A troska?” — „Przymiotem serdecznej miłości”. „A serdeczna
miłość?” — „Przymiotem miłości”. „A miłość?” — „Przymiotem
zadowolenia”. „A zadowolenie?” — „Przymiotem wybrania”.

Strona PDF 162

„A wybranie?” — „Przymiotem spojrzenia”. „A spojrzenie?” — „Przymiotem Istoty”. „A czym jest Istota?” — „Ty jesteś Bogiem”. Powiedział: „Powiedziałeś prawdę”. Odrzekłem: „To Ty sprawiłeś, że to powiedziałem”. Powiedział: „Abyś ujrzał Moją łaskę”..

I powiedział mi: „Pierwsza warstwa zażywa szczęśliwości przez udzielanie szczęśliwości; druga przez szczodrość; trzecia przez czułą troskę; czwarta przez serdeczną miłość; piąta przez miłość; szósta przez zadowolenie; siódma przez wybranie; ósma przez spojrzenie”.

I powiedział mi: „Zobaczyłeś już, jak rozchodzi się męka i jak rozchodzi się szczęśliwość. A cała sprawa powraca do Mnie. Stań zatem przy Mnie, a staniesz poza każdym przymiotem”.

I powiedział mi: „Jeśli nie staniesz poza przymiotem, przymiot cię pochwyci”.

I powiedział mi: „Jeśli pochwyci cię przymiot wyższy, pochwyci cię również przymiot niższy”.

I powiedział mi: „A jeżeli pochwyci cię przymiot niższy, nie będziesz ani ze Mnie, ani z Mojego poznania”.

I powiedział mi: „Uczciłem cię, więc ustanowiłem cię następcą;
wywyższyłem
cię,
więc
uczyniłem
cię
sługą;
obdarzyłem
cię
szlachetnością, więc ujrzałem cię bezpośrednio; umiłowałem cię, więc
poddałem cię próbie”..

I powiedział mi: „Spojrzałem na ciebie, więc przemówiłem do ciebie poufnie; zwróciłem się ku tobie, więc dałem ci nakaz; byłem o ciebie zazdrosny, więc zabroniłem ci; przeznaczyłem cię wyłącznie dla Mojej miłości, więc dałem ci się poznać”.

I powiedział mi: „Koran buduje, a myśli zasadzają”.

I powiedział mi: „Litera podąża tam, dokąd zmierza intencja: dżīm — Ogród, dżīm — Ogień”..

I powiedział mi: „Kiedy dociera do Mnie mowa mówiących, utwierdzam ją w tym, przy czym odnajdują uspokojenie”..

I powiedział mi: „Jeżeli pociągnę cię do odpowiedzialności za jeden grzech, pociągnę cię za każdy grzech — aż zapytam cię o powrót twego spojrzenia i o tajemnicę twego serca”.

Strona PDF 163

I powiedział mi: „Jeśli przyjmę jeden dobry czyn, przemienię wszystkie złe czyny w dobre”.

I zapytał: „Kim są ludzie Ognia?”. Odpowiedziałem: „Ludźmi litery zewnętrznej”. Zapytał: „Kim są ludzie Ogrodu?”. Odpowiedziałem: „Ludźmi litery wewnętrznej”. Zapytał: „Czym jest litera zewnętrzna?”. Odpowiedziałem: „Wiedzą, która nie prowadzi do czynu”. „Czym jest litera wewnętrzna?” — „Wiedzą, która prowadzi do prawdy”. „Czym jest czyn?” — „Szczerością oddania”. „Czym jest prawda?” — „Tym, przez co pozwoliłeś się poznać”. „Czym jest szczerość oddania?” — „Działaniem dla Twojego Oblicza”. „Czym jest objawienie się w poznaniu?” — „Tym, co składasz w sercach swoich bliskich”..

I powiedział mi: „Słowo czyste zależy od czynu; czyn zależy od celu; cel zależy od spokojnej pewności, a spokojna pewność zależy od nieprzerwanego trwania”..

Strona PDF 164

68. Napomnienia

Postawił mnie w napomnieniu i powiedział: „Strzeż się takiego poznania, które domaga się od ciebie, byś odrzucił Moje sposoby objawiania się; odmieni ono twoje wewnętrzne odnalezienie [Mnie], a Ja opieczętuję nim twoje serce”..

I powiedział mi: „Strzeż się poznania, które wysuwa argumenty, lecz nie dopuszcza; które nakłada obowiązek, lecz nie dźwiga jego ciężaru; które zobowiązuje, lecz nie ułatwia. Wtedy Sędzia pociągnie cię przez nie do odpowiedzialności — a On jest sprawiedliwy — i spełni się nad tobą Słowo, które rozstrzyga”.

I powiedział mi: „Poznanie nie domaga się odrzucenia poznania dlatego, że nie może odzyskać tego, co oddano. Ustanawia się raczej dla tego, w kim od dawna zamieszkały zaprzeczanie i spór”..

I powiedział mi: „Zwróć się ku Mnie w skrusze, nawet jeśli nie jesteś [jeszcze] człowiekiem skruszonym — albo okaż się Mi jawnie. Okaż się Mi jawnie, nawet jeśli nie umiesz [jeszcze] tego uczynić — albo wytrwaj. Wytrwaj dla Mnie, nawet jeśli nie jesteś [jeszcze] człowiekiem cierpliwym — albo przedłóż [Mnie ponad inne rzeczy]”..

I powiedział mi: „Ogłoś swoją skruchę wobec każdej rzeczy, a każda rzecz będzie prosić o przebaczenie dla ciebie”.

I powiedział mi: „Zwróć się ku Mnie ze wszystkich miejsc, w których skupia się twoja wiedza, i zbierz się przy Mnie aż po najdalszy kres swojej troski”.

I powiedział mi: „Umieść Moje napomnienie pomiędzy skórą a kością, pomiędzy snem a czuwaniem”.

I powiedział mi: „Połóż Moje przypomnienie na chorobach twoich chorób”..

I powiedział mi: „W dzień okaż swoją skruchę postem; nocą okaż skruchę nocnym staniem na modlitwie”.

I powiedział mi: „Powstań, skruszony, ku swemu ukazaniu się [lekcja niepewna], a otworzę ci drzwi ku radości. Powstań, skruszony, ku swojemu Koranowi, a otworzę ci drzwi ku bezpieczeństwu”..

Strona PDF 165

„Powstań, skruszony, ku swojej modlitwie błagalnej, a otworzę ci drzwi do odsłonięcia twej zasłony”.

I powiedział mi: „Powstań, skruszony, ku miejscu swego schronienia, a otworzę ci w twoim azylu bramę odpuszczenia”..

I powiedział mi: „Ukaż Mnie na swoim języku tak, jak ukazałem się twemu sercu; inaczej zakryję się przed tobą tobą samym”.

I powiedział mi: „Jeżeli zakryję się przed tobą tobą samym, będziesz Mi nieposłuszny w każdym stanie i będziesz Mi zaprzeczał przy każdej wróżbie [lub: każdym znaku]”..

I powiedział mi: „Jeśli nie ukażesz Mnie na swoim języku, nie wspomogę cię przeciw twojemu wrogowi”.

I powiedział mi: „Nie przywołuj swojej wymówki, bo przywołasz również to, z czego się zrodziła. Nie przywołuj zaś tego, z czego się zrodziła, bo zaczniesz do tego wracać i od tego wychodzić”..

Strona PDF 166

69. Przebaczenia i Szczodrości

Postawił mnie w przebaczeniu i szczodrości i powiedział: „Ja jestem Panem dobrodziejstw i łask”.

I powiedział mi: „Dałem się poznać Pióru poprzez jeden ze sposobów poznania utwierdzenia, a Tablicy dałem się poznać poprzez jeden ze sposobów poznania smutku”..

I powiedział mi: „Przylgnij do Mnie. Pierwszą rzeczą, która stanie ci na drodze, będą dobre uczynki. Jeśli na nie odpowiesz [zatrzymując się przy nich], naprzeciw ciebie wystąpią złe uczynki”.

I
powiedział
mi:
„Dobre
uczynki
są
miejscami
zatrzymania
[prowadzącymi ku] Rajowi, a złe uczynki — miejscami zatrzymania
[prowadzącymi ku] Ogniowi”..

I powiedział mi: „Idź za Mną i nie oglądaj się w prawo ku dobrym uczynkom. Idź za Mną i nie oglądaj się w lewo ku złym uczynkom”.

I powiedział mi: „Twój dobry uczynek nie jest wierzchowcem, który mógłby Mnie nieść; twój zły uczynek nie zachwyci Mnie tak, by Mnie od ciebie odwrócić. Jestem bliższy dobrym uczynkom niż myśl o ich spełnieniu i bliższy złym uczynkom niż myśl o ich popełnieniu”..

I powiedział mi: „Jestem bliżej zatroskanego serca niż sama troska, która je zajmuje”.

I powiedział mi: „Rozstrzygnięcie jest jednym z przełożonych wiedzy, a wspominanie — jednym z zasobów Raju i jedną z bram przybliżenia [do Boga]”..

Strona PDF 167

70. Mocy

Postawił mnie w mocy i powiedział: „Jest ona jednym z przymiotów podtrzymywania istnienia”.

I powiedział mi: „Podtrzymywanie istnienia obejmuje wszystko, co istnieje”.

I powiedział mi: „Istnieje różnica między tym, co trwa dzięki mocy, a tym, co trwa dzięki podtrzymywaniu istnienia”.

I powiedział mi: „Przymiot mocy przenika wszystko i dzięki niemu każda rzecz trwa na właściwy sobie, odmienny sposób. Gdyby natomiast przeniknął ją przymiot podtrzymywania istnienia [w pełni], zniknęłyby te różnice i trwałaby w każdym stanie”..

I powiedział mi: „Podtrzymywanie istnienia obejmuje wszystko i nie można go naruszyć”.

I powiedział mi: „Moc utrzymuje, podtrzymywanie istnienia przemienia, a przemiana zarazem utrwala i wymazuje”.

I powiedział mi: „Siła silnego i słabość słabego należą do rozstrzygnięć przymiotu mocy”.

I powiedział mi: „Najpotężniejszą z postaci mocy jest niewiedza, która nie chwieje się. Kto w niej trwa, trwa w mocy; kto w niej się chwieje, chwieje się w mocy”..

I powiedział mi: „Im mocniejszy jesteś w niewiedzy, tym mocniejszy jesteś w wiedzy”.

I powiedział mi: „Jeżeli pragniesz Mego oblicza, dosiądź mocy”.

I powiedział mi: „Jeżeli dosiądziesz mocy, należysz do ludzi mocy. Jeśli jednak moc pochwyci cię z prawej i z lewej strony, odrzucisz ją za swoje plecy”..

I powiedział mi: „Jeżeli dosiądziesz mocy, będziesz patrzył mocą; jeżeli dosiądziesz mocy, będziesz słyszał mocą; jeżeli dosiądziesz mocy, będziesz działał mocą”.

I powiedział mi: „Kiedy będziesz działał mocą we wszystkim, w czym można działać, nie zachwiejesz się. Gdy się nie zachwiejesz, pozostaniesz prosty na swojej drodze.

Strona PDF 168

A kiedy wytrwasz w prostocie, powiedz: «Moim Panem jest Bóg». [Następuje przytoczenie koraniczne:] «Zaprawdę, do tych, którzy powiedzieli: Naszym Panem jest Bóg, a potem trwali prosto, zstępują aniołowie: Nie lękajcie się i nie smućcie; radujcie się Ogrodem, który wam obiecano»”..

I powiedział mi: „Nie dosiądziesz mocy, dopóki nie uwolnisz się dla Mnie od wszystkiego poza Mną”.

I powiedział mi: „Początkiem mocy jest oddać się Mnie bez reszty, a jej szczytem — pragnąć Mojego Oblicza poprzez własny czyn”.

I powiedział mi: „Moc jest wierzchowcem tych, którzy są obecni; obecność wraz z tym, co w niej zawarte, jest wierzchowcem odłączających się; a odłączenie wraz z tym, co w nim zawarte, jest wierzchowcem tych, którzy zostali zabrani”..

I powiedział mi: „Ci, którzy zostali zabrani, są towarzyszami Mądrości i wysłannikami Królestwa”.

I powiedział mi: „Każda rzecz ma swoje złoże, a złożem mocy jest unikanie tego, co zakazane”.

I powiedział mi: „Złoże jest miejscem osadzenia. Miejsce osadzenia ma bramy; bramy mają drogi; drogi — przełęcze; przełęcze — przewodników; przewodnicy — prowiant; prowiant zaś — swoje przyczyny”..

I powiedział mi: „Moje rozstrzygnięcie, które nieodparcie przenika wszystkie rzeczy, jest tym samym rozstrzygnięciem, które skłania cię ku Mnie dobrowolnie”.

I powiedział mi: „O ty, który zapisujesz moc: nie dzięki swemu znaczeniu zapisałeś ją i poznałeś, ani dzięki swemu znaczeniu poznałeś ją i uniosłeś”..

I powiedział mi: „Jeżeli staniesz, a ogień będzie po twojej prawicy, spojrzę na ciebie i go ugaszę. Jeżeli staniesz, a ogień będzie po twojej lewicy, spojrzę na ciebie i go ugaszę. Jeśli jednak staniesz z ogniem przed sobą, nie spojrzę na ciebie, gdyż nie spoglądam na tego, kto jest w ogniu”.

Strona PDF 169

I powiedział mi: „Nie spoglądam na ciebie, kiedy przed tobą jest Ogień, ani nie słucham cię, kiedy przed tobą jest Ogród”.

I powiedział mi: „Zwracasz się ku temu, co stoi przed tobą. Spójrz więc, ku czemu naprawdę się zwracasz: to będzie na ciebie spoglądało i ku temu ostatecznie podążysz”.

I powiedział mi: „Przysiągłem na Siebie, przez Siebie: nikt nie porzuci czegoś dla Mnie, abym nie przyniósł mu tego, co porzucił, albo czegoś czystszego od tego. Jeśli uzna za małe to, co mu dałem, taka jest odpłata szczerych; jeśli nie uzna tego za małe, dam mu to, co piękne, i jeszcze więcej. Ja wystarczam uczonym, którzy w swoich czynach zapominają o Mnie”..

I powiedział mi: „O zapisujący moc! Nie swoimi piórami nakreśliłeś ją tak, aby ją policzyć, ani nie na swoich kartach uchwyciłeś ją tak, aby ją objąć”.

I powiedział mi: „O zapisujący poznanie! Nie swoją umiejętnością
wyjaśniania wyjaśniłeś je i puściłeś w bieg; nie przez oznaczenie liter
punktami
rozróżniłeś
je
i
rozdzieliłeś;
nie
przez
rozdzielanie
uporządkowałeś je i złożyłeś w całość”..

I powiedział mi: „O zapisujący moc! Moc zapisuje się piórami mocy, poznanie piórami poznania, a każde pismo kreśli się jego własnymi piórami”.

I powiedział mi: „Gdy grzeszy ten, kto doświadcza Mnie, jego karą czynię to, że zgrzeszy i już Mnie nie odnajdzie”.

I powiedział mi: „Kiedy grzeszy, wciąż Mnie odnajdując, staje się obcy samemu sobie i przytacza argument przeciw sobie na Moją rzecz. Kiedy zaś grzeszy, nie odnajdując Mnie, pociesza się własną interpretacją i występuje z argumentem przeciw Mnie”.

I powiedział mi: „Kiedy w obrębie grzechu przeprowadzę cię między doświadczaniem Mnie a utratą tego doświadczenia i ukażę ci, jak przemawiasz na Moją rzecz, przebaczę początek i koniec, i daruję to, co wewnętrzne i zewnętrzne”.

I powiedział mi: „Ktokolwiek grzeszy, nie odnajdując Mnie, trwa w swoim grzechu; gdy Mnie odnajdzie, odstępuje od niego.

Strona PDF 170

Ktokolwiek grzeszy, wciąż Mnie odnajdując, zwraca się ze skruchą, a gdy [zostanie mu dane świadectwo], powraca do Mnie; nim powtórzy grzech, już mu przebaczyłem i go przyjąłem”..

I powiedział mi: „Jeśli nie będziesz przynależał do Mnie więzią, którą Ja ustanawiam, nie odłączysz się od więzi z tym, co poza Mną”.

I powiedział mi: „Moją więzią jest to, co przylgnęło do wspominania Mnie; Moją więzią jest to, co w tym wspominaniu przylgnęło do Mnie; Moją więzią jest to, co dla Mnie trwa w tym, co do Mnie przylgnęło; Moją więzią jest też to, co trwa dla Mnie ze względu na Mnie”..

I powiedział mi: „Więź z tym, co inne, istnieje ze względu na to, co inne”.

I powiedział mi: „Kto przychodzi do Mnie z powodu czegoś poza Mną, tego zatrzymam przy tym, co przyniósł, niezależnie od jego stopnia”.

I powiedział mi: „Przyczyna, dla której się działa, gromadzi stojących i rozdziela tych, którzy pozostają związani przyczynami”..

I powiedział mi: „Nie odłączysz się ku Mnie, dopóki nie odłączysz się dla Mnie; nie zabiorę cię ku Sobie, dopóki nie odłączysz się ode Mnie [lub: nie zerwiesz ze względu na Mnie]”..

I powiedział mi: „Kiedy karmisz się pokarmem pewnych ludzi, karmisz się ich sercami; kiedy karmisz się ich sercami, karmisz się ich czynami; kiedy karmisz się ich czynami, karmisz się ich ostatecznym losem”.

I powiedział mi: „Jeśli poznasz Mnie poznaniem odłączenia się ku Mnie, nie będziesz Mi zaprzeczał. A jeśli poznasz Mnie poznaniem przebywania przy Mnie, nie będziesz Mnie dręczył [albo: nie zbłądzisz względem Mnie]”..

I powiedział mi: „Jeśli nie odłączysz się ku Mnie, pozostaną dwie wagi: na jednej to, czego pragnąłeś dla Mnie, na drugiej to, czego pragnąłeś dla siebie”.

I powiedział mi: „Jeśli nie odłączysz się ku Mnie, należysz do ludzi wag”.

I powiedział mi: „Ludzie wag są ludźmi pobożnej ostrożności, choćby wielkie było to, co zważyli”.

Strony PDF 171–180

Strona PDF 171

71. Jego Zwrócenia się

Zatrzymał mnie w swoim zwróceniu się ku mnie i powiedział: „Każdy przyjaciel Boga ma bramę, przez którą wchodzi, i bramę, przez którą wychodzi”.

I powiedział mi: „Zgromadzę cię jedynie z tymi, którzy należą do twojego rodzaju, kimkolwiek byli i gdziekolwiek przebywali”.

I powiedział mi: „Twoimi współbraćmi według rodzaju są ci, którzy dzielą twoje pragnienie albo twoje wyrzeczenie; nie są nimi z samego tylko powodu wspólnych uczynków ani poznania”..

I powiedział mi: „Jeśli powiesz to, co Ja mówię, wypowiesz to, co sam masz do powiedzenia”.

I powiedział mi: „Pierwszym krokiem odpowiedzi jest to, że na słowo odpowiadasz własnym słowem”.

I powiedział mi: „Odpowiedzieć znaczy wypowiedzieć to, co mówię, i nie zwracać się w ukrytej myśli ku temu, jaki będzie skutek”.

I powiedział mi: „Czysta modlitwa błagalna jest jedną z form właściwego zachowania w spotkaniu”.

I powiedział mi: „Znakiem tego, że zwracam się ku tobie, jest Moje pragnienie, abyś Mnie pragnął. Abyś trwał w zwróceniu się ku Mnie, zapragnij Mnie i bądź świadkiem, że chcę, byś Mnie chciał; wtedy będziesz trwał przeze Mnie i odłączysz się od samego siebie”.

I powiedział mi: „Oddzieliłem niebiosa, ziemię i tych, którzy się w nich znajdują, od ognia udręki; oddzieliłem też ogień udręki od ognia zasłonięcia”..

I powiedział mi: „Ci, których rodzi twoja troska, tworzą zgromadzenie, lecz rozdzielają ich pożądania. Ci, których rodzi twoja wiedza, tworzą zgromadzenie, lecz rozdzielają ich pożądania. Także tych, których rodzą twoje uczynki, rozdzielają pożądania. Ci, których rodzi twoje pożądanie, tworzą zgromadzenie, lecz rozdziela ich wyrzeczenie. Wyrzekający się są dziećmi tego, ze względu na co się wyrzekli; ci zaś, którzy biorą — dziećmi tego, ze względu na co wzięli”.

I powiedział mi: „Jeśli twój czyn nie wzniesie się bramą, przez którą zeszła twoja wiedza, nie dotrze do Mnie”.

Strona PDF 172

I powiedział mi: „Jeśli w Moim nakazie nie będziesz jak ogień, wprowadzę cię w ogień”.

I powiedział mi: „Spójrz na ogień: należy do Mnie i nie zawraca. Bądź dla Mnie podobnie — nie zawracaj ani w słowie, ani w czynie”.

I powiedział mi: „Kara każdego grzeszącego przychodzi z tego, skąd czerpie swoją siłę. Zobacz więc, skąd czerpiesz: stamtąd nadejdą twoja nagroda i kara. Zobacz, skąd czerpiesz”.

I powiedział mi: „Modlitwy pozostają związane z wieczerzą życia przyszłego, dokądkolwiek z nimi pójdziesz”..

I powiedział mi: „Związałem mniemanie z czynem: staje się dobre, kiedy czyn jest dobry, i złe, kiedy czyn jest zły”.

Strona PDF 173

72. Pięknego Przebaczenia — druga

Zatrzymał mnie w pięknym przebaczeniu i powiedział: „To Ja uczyniłem usprawiedliwienie łatwym, to Ja przychodzę z darowaniem winy i przebaczeniem”.

I powiedział mi: „Jeśli umieścisz Mnie w swoim dobrym czynie, odnajdę się także w twoim złym czynie”..

I powiedział mi: „Jeśli umieścisz Mnie w dobrym czynie, uczynię z niego chlubę; jeśli uczynię go chlubą, zapiszę go w Moim blasku. A jeśli znajdę się w twoim złym czynie, wymażę go z twojej księgi i z twojego serca, abyś nie wracał do niego z uczuciem obcości ani nie oddawał mu swego czasu, rozdzielając się wewnętrznie”..

I powiedział mi: „Jeśli nie poznasz, jakim jesteś dla Mnie sługą, nie poznasz niczego ode Mnie. Jeśli nie rozpoznasz swego miejsca przy Mnie, nie wytrwasz w Moim nakazie. A jeśli nie wytrwasz, wyjdziesz z Mojego cienia”.

I powiedział mi: „Poznaj swoje miejsce wobec Mnie i w nim przy Mnie trwaj”. Ujrzałem wówczas cały kosmos jako cząstkę w cząstce: rzeczy połączone i rozdzielone. To, co połączone, nie może stać samo przez się ani dzięki temu, co oddzielone; to, co oddzielone, nie może istnieć samodzielnie ani dzięki temu, co połączone. Ujrzałem, że [Bóg] zakrył jedne i drugie, a zasłonę opieczętował swoją pieczęcią. Zasłoniętemu nie oznajmiono ani o pieczęci zasłony, ani o samej zasłonie; gdyby zaś mu to oznajmiono, oznajmienie stałoby się pewnym odsłonięciem, podlegającym prawu przemijania. Samo odsłonięcie stałoby się wówczas związanym z nim środkiem i przez poznanie wyszedłby spod pieczęci”..

I powiedział mi: „Wyjdź poza to, co połączone, i to, co rozdzielone. Wyjdź poza zasłonę, pieczęć i tego, kto pieczętuje. Zasłona jest cechą; pieczęć i pieczętujący także są cechą. Wyjdź zatem poza cechy i spójrz na Mnie. Nie pozwól, by cechy wydawały o Mnie sąd. Nie szturmuj tego, co opisane; nie przywiązuj się do Mnie poprzez rzeczy, do których się przywiera, i nie czerp ode Mnie w postaci zapożyczonych ujęć”..

Strona PDF 174

I powiedział mi: „Nie umieszczaj kosmosu nad sobą ani pod sobą, po prawicy ani po lewicy, w swojej wiedzy ani w swoim doświadczeniu, we wspomnieniu ani w myśli. Nie przywiązuj go do żadnej własnej cechy i nie wypowiadaj o nim sądu żadnym ze swoich języków. Spójrz raczej ku Temu, przed którym on stoi. Tam jest twoje miejsce; pozostań w nim i patrz na Mnie: jak powołałem do istnienia i jak powołuję, jak odmieniłem to, co powołałem, jak ukazałem i skryłem, jak władałem tym, co ukazałem, jak objąłem to, nad czym zapanowałem, jak zachowałem dla Siebie to, co objąłem, jak [oddaliłem] to, co zachowałem dla Siebie, jak zbliżyłem to, co oddaliłem, i oddaliłem to, co zbliżyłem, jak przybliżyłem to, co uczyniłem dalekim. Nie skłaniaj się z tym, co się skłania, i nie kołysz z tym, co się kołysze. Bądź jak cecha, która nie chwieje się i nie znika”..

I powiedział mi: „To stacja bezpieczeństwa i cienia; to stacja wiązania i rozwiązywania”.

I powiedział mi: „To stacja świętej bliskości i powierzonego depozytu”.

I powiedział mi: „To twoje miejsce. Zamieszkaj w nim, a będziesz uczestniczył w dobru każdego czyniącego dobro i w prośbie o przebaczenie każdego proszącego”.

I powiedział mi: „Gdy w tej stacji wytrwasz, twoja cecha obejmie wszystkie prawa cech posłusznych i oddzieli się od wszystkich praw cech nieposłusznych”.

I powiedział mi: „Gdy w tej stacji wytrwasz, powiem ci: «Mów». A gdy przemówisz, twoja mowa zaistnieje przez Moje słowo; wówczas jawnie zobaczysz powoływanie do istnienia”.

I powiedział mi: „Jeżeli skłonisz się ku Tronowi, zatrzymam cię przy nim i stanie się twoją zasłoną. A jeśli zatrzymam cię tam, inni będą oglądać cię w tym zatrzymaniu i przypiszą je szlachetności Tronu lub twojemu czynowi. Jeśli zaś odeślę cię ku tej szlachetności i ku własnemu czynowi, właśnie one staną się twoją zasłoną”..

I powiedział mi: „Poszukuj doświadczenia Obecności, w jakiejkolwiek postaci do ciebie przyjdzie. Jeśli cechy staną ci na drodze, wezwij je wraz z tym, czego są cechami, ku swojemu doświadczeniu.

Strona PDF 175

Gdy ci odpowiedzą, uciekaj ku tej cesze, w której w obrębie swojej stacji odnajdujesz Obecność. Jeśli nie uciekniesz, utracisz jej doświadczenie, a władzę nad tobą przejmą cechy zasłony i to, co one opisują”..

I powiedział mi: „Uczyń swój zły czyn rzeczą zapomnianą, całkowicie zapomnianą; a dobrego czynu nie przywołuj przed siebie, bo odrzucisz go przez negację”..

I powiedział mi: „Ogłosiłem ci już radosną wieść przebaczenia. Działaj więc w jego świetle, doświadczając Mnie; inaczej nie będzie to prawdziwe działanie”.

I powiedział mi: „Jeśli odejdziesz od doświadczenia przebaczenia, to, ku czemu odchodzisz, zaprowadzi cię ku nieposłuszeństwu. Kiedy wtedy poprosisz Mnie o przebaczenie, nie uznam za prawdziwe tego, co mówisz, i nie dam się poznać z miejsca, ku któremu zmierzasz”..

I powiedział mi: „Nie ma drogi do twojego miejsca w Mojej bliskości poza tym, że doświadczasz Mojego darowania winy i przebaczenia. Jeśli pozostaniesz w doświadczeniu tej dobrej nowiny, będziesz trwał na swoim miejscu przy Mnie. Jeśli wyjdziesz, to wyjdziesz; a gdy wyjdziesz, oddalisz się”.

I powiedział mi: „O przyjacielu Mojej świętości i wybrania przez Moją miłość!”.

I powiedział mi: „O przyjacielu Moich pochwał, w dniu, gdy zapisałem Moje pochwały!”.

I powiedział mi: „Stój na swoim miejscu. Płynie tam źródło wiedzy i nie przestaje płynąć. Kiedy płynie, spójrz na mądrość tego, w czym płynie, i na mądrość tego, co nawadnia. Nie podążaj jednak wraz z nim, bo odejdziesz od swojej stacji i od źródła, które się w niej znajduje”.

I powiedział mi: „Trwaj na swojej stacji, a napijesz się ze źródła życia i nie umrzesz ani w świecie doczesnym, ani w przyszłym”.

I powiedział mi: „Grzechem, który budzi Mój gniew, jest ten, którego karą czynię pragnienie tego świata. Pragnienie świata jest bramą ku zaprzeczeniu Mi; kto przez nią wejdzie, otrzyma udział w tym zaprzeczeniu stosownie do tego, jak głęboko wszedł”.

Strona PDF 176

I powiedział mi: „Ten, kto pragnie świata, pragnie go dla siebie; kto zaś pragnie go dla siebie, pozostaje nim zasłonięty przede Mną i zadowala się nim zamiast Mną”.

I powiedział mi: „Jeżeli nie wiesz, kim jesteś, wiedza nie przyniesie ci pożytku, a czyn nie stanie się twoim rzeczywistym nabytkiem”.

I powiedział mi: „Widziałeś już Moją stację i widziałeś kosmos. Ukazałem ci twoją świetlistość; dokądkolwiek z nią poszedłeś, zabrałeś ją ze sobą. Potem [zaszło poczęcie, ból rodzenia i narodziny], następnie nakłoniłem cię do służby, wzbudziłem lęk i posłużyłem się tobą”..

I powiedział mi: „Jeśli należysz do ludzi Koranu, twoją bramą jest recytacja; tylko przez nią dojdziesz”.

I powiedział mi: „Tak samo twoja brama znajduje się w tym, do czego naprawdę przynależysz”.

I powiedział mi: „Recytacja za dnia jest bramą do zapamiętywania; zapamiętywanie — bramą do nocnej recytacji; nocna recytacja — bramą do rozumienia; rozumienie zaś — bramą do przebaczenia”.

Strona PDF 177

73. Dreszczu Skóry

Zatrzymał mnie w drżeniu skóry i powiedział: „Jest ono jednym ze śladów Mojego spojrzenia i bramą do Miejsca Mojej Obecności”.

I powiedział mi: „Pochodzi z Mojego rozstrzygnięcia, nie z rozstrzygnięcia kogokolwiek innego; jest skutkiem tego, że Ja zwracam się ku tobie, nie tego, że ty zwracasz się ku Mnie”.

I powiedział mi: „To znak działania Mojego wspominania ciebie, nie znak twojego wspominania Mnie. To Mój znak i Moje wskazanie. Mierz nim każde przeżycie i każdą więź: gdzie trwa, tam jest prawda, a co opuszcza, jest fałszem”..

I powiedział mi: „To Moja waga — waż nią. To Moja miara — posługuj się nią. Jest znakiem pewności i znakiem urzeczywistnienia”.

I powiedział mi: „Bramy nadziei są w niej otwarte, a bramy zawierzenia Mi przynoszą dobrą nowinę”.

I powiedział mi: „Nie ma drogi ku Mnie poza jej jasno wytyczonym szlakiem ani wędrówki ku Mnie poza jej światłem”.

I powiedział mi: „Jest światłem pośród świateł połączenia i światłem pośród świateł spotkania twarzą w twarz; gdy rozbłyśnie, unicestwia wszystko poza sobą”.

Strona PDF 178

74. Czczenia Zwróconego ku Obliczu

Zatrzymał mnie przy czczeniu zwróconym ku Obliczu i powiedział: „To ono towarzyszy duchowi i wytchnieniu w chwili śmierci”..

I powiedział mi: „Czczenie zwrócone ku Obliczu jest drogą ludzi dopuszczonych blisko — ku cieniowi Tronu”.

I powiedział mi: „O ty, który oddajesz cześć zwrócony ku Obliczu! Przyjdzie do ciebie Ogród, ukaże się sercu i przybierze postać dla twej duszy. Przyjdzie też Ogień, ukaże się sercu i przybierze postać dla twej duszy. Ja zaś jestem Prawdą, która nie ukazuje się w takiej postaci i nie daje się wyobrazić. Jeśli spojrzysz ku Ogniowi, ogarnie cię lęk i nie udźwigniesz Mojej mądrości. Jeśli spojrzysz ku Ogrodowi, osiądziesz w spokoju i nie udźwigniesz właściwego sposobu poznania Mnie”.

I powiedział mi: „O ty, który oddajesz cześć zwrócony ku Obliczu! Skieruj swoją twarz ku Mnie; skieruj ku Mnie oblicze swojej troski, oblicze serca, oblicze słuchu i oblicze spoczynku”.

I powiedział mi: „O ty, który oddajesz cześć zwrócony ku Obliczu! Gdy przyjdą do ciebie Ogień i Ogród, ukażę ci w nich miejsca poznania; w miejscach poznania — ślady spojrzenia; w śladach spojrzenia — miejsca uwielbienia. Przechodź od jednego śladu ku dalszemu, aż oddalisz się od ozdób Ogrodu i od cierpienia Ognia”..

I powiedział mi: „Ukazywałem ci kolejne ślady tylko po to, by odwieść cię od Ogrodu i Ognia, gdyż ślady należą do rzeczy innych niż Ja”.

I powiedział mi: „Nie godzę się, abyś osiadł przy jakiejkolwiek rzeczy, nawet jeśli ona ciebie zadowala. Przy Mnie jest coś większego od niej. Pozostań więc przy Mnie, a nie przy niej”.

I powiedział mi: „Czy wiesz, co przygotowałem dla ludzi czczenia zwróconego ku Obliczu? Progi ich drzwi są wyższe od kopuł innych, a ich drzwi — od wysokości komnat innych”..

I powiedział mi: „Każdy przebywający w Ogrodzie przychodzi do Mnie i zatrzymuje się na swoim miejscu. Wyjątkiem są ludzie czczenia zwróconego ku Obliczu: przychodzą pośród wszystkich, a przecież ich znak odróżnia ich szczególnie”.

Strona PDF 179

I powiedział mi: „Wyższość mieszkania, do którego przychodzę, nad tym, do którego nie przychodzę, jest taka jak Moja wyższość nad wszystkim, co sam stwarzam”.

I powiedział mi: „Ludzie czczenia zwróconego ku Obliczu mają cierpliwość, która się nie starzeje, i rozumienie, które nie staje się bezpłodne”.

I powiedział mi: „Ku ludziom czczenia zwróconego ku Obliczu skierują się twarze wszystkich w Dniu Zmartwychwstania”..

I powiedział mi: „Ludzie czczenia zwróconego ku Obliczu należą do Mnie: to ludzie Mojej przyjaźni, wstawiennictwa u Mnie i odwiedzin u Mnie”.

I powiedział mi: „Jak umocnienie przychodzi do ciebie podczas nocnej modlitwy, tak przyjdzie w dniu, gdy stawisz się u [Mojego] źródła”..

I powiedział mi: „Kiedy staniesz przede Mną, w tej mierze, w jakiej dopuszczasz przelotną myśl, przychodzi do ciebie przerażenie; a w mierze, w jakiej ją odrzucasz, oddalają się od ciebie osąd i lęk”..

I powiedział mi: „Na swoich podporach jesteś tym, czym jesteś w staniu do modlitwy; w swoim miejscu odsłonięcia — tym, czym jesteś w pokłonie; tam, gdzie wspierasz czoło — tym, czym jesteś w prostracji”..

I powiedział mi: „O ty, który oddajesz cześć zwrócony ku Obliczu! Obliczem każdej rzeczy jest to, co ukażę ci jako związane ze Mną. Zobaczysz to, wykonasz zgodne z tym działanie i poznasz je. Nie da się tego wyrazić tak, byś mógł wyrazić, ani przełożyć na mowę tak, byś przełożył: należy to do wiedzy milczącej”..

I powiedział mi: „Kiedy zasłonię przed tobą oblicze każdej rzeczy, zobaczysz znaczenie, które ci wcześniej ukazałem jako związane ze Mną, i ono będzie cię wzywać, byś się go uchwycił”.

I powiedział mi: „Kiedy je przed tobą odsłonię, nie zasłonię go, chyba że ty je zasłonisz; kiedy je poznasz, nie zaprzeczę mu, chyba że ty mu zaprzeczysz”..

I powiedział mi: „O ty, który oddajesz cześć zwrócony ku Obliczu! Czy wiesz, jakie jest oblicze twojej troski, byś mógł zwrócić je ku Mnie?

Strona PDF 180

Czy znasz oblicze swojego serca, by je do Mnie skierować? Obliczem troski jest jej najdalszy kres, a obliczem serca — jego spoczynek”.

I powiedział mi: „Cała twoja troska jest obliczem — każda jej część. Całe twoje serce jest obliczem — całe serce. Tam, dokąd je odwrócisz, zwróci się; ku temu, ku czemu je skierujesz, zostanie skierowane”.

I powiedział mi: „Spoczynek twojego serca jest samym jego okiem — jest uspokojeniem. Najdalszy kres twojej troski jest jej okiem i miejscem celu”..

I powiedział mi: „Jeżeli nadałem ci imię, a ty nie działasz według tego nadania, nie masz u Mnie ani imienia, ani czynu”.

I powiedział mi: „Jeśli zaś nadałem ci imię i działasz zgodnie z nim, należysz do ludzi cienia”.

I powiedział mi: „Ludzie imion są ludźmi cienia”.

I powiedział mi: „Pod cieniem Mojego Tronu nie stanie nikt poza tym, kto został nazwany i postępował zgodnie ze swoim imieniem”.

I
powiedział
mi:
„Modlitwa
czuwającego
nocą
jest
ziarnem
podlewanym wodą czynu dokonanego za dnia”.

I powiedział mi: „Język podlewa to, co sam zasiał; członki ciała podlewają to, co same zasiały”.

I powiedział mi: „Jeśli pragniesz poświęcić się wyłącznie Mnie, pozwól, by Moje imię pojawiało się na twoim języku, i nawołuj do posłuszeństwa Mi w pouczeniach. Wtedy odsuną się ci, którzy zrywają więź, a ci, którzy ją zachowują, będą się z tobą łączyć”..

I powiedział mi: „O pisarzu pisma zwróconego ku Obliczu, o ty, który posługujesz się słowem Miłosiernego! Jeśli będziesz pisał dla kogoś poza Mną, wymażę cię ze swojej księgi; jeśli będziesz wyrażał się inaczej niż Moim językiem, usunę cię z Mojego przemawiania”.

I powiedział mi: „O pisarzu pisma Miłosiernego, o znawco mądrości Pana!”.

I powiedział mi: „O pisarzu Boskich dobrodziejstw, o posiadaczu poznania jedyności!”.

Strony PDF 181–190

Strona PDF 181

I powiedział mi: „O zapisujący świętość kreśloną piórami Pana na obliczach Jego pochwał! Jesteś pisarzem zarówno w tym świecie, jak i w przyszłym”.

I powiedział mi: „O zapisujący światło rozpostarte na zasłonach Wielkości! Zapisz na ich skrajach wysławianie tych, którzy wysławiali; a na tym wysławianiu — poznanie tych, którzy poznali”..

I powiedział mi: „Jesteś pisarzem wiedzy i jej znaków, pisarzem mądrości i rozstrzygnięć”.

I powiedział mi: „Jesteś pisarzem Miłosiernego w dniu odwiedzin i pisarzem Miłosiernego w Domu Trwałego Pobytu”.

I powiedział mi: „O pisarzu Majestatu w Domu Majestatu! Pisz piórami doskonałości na kartach zwrócenia się ku Mnie”.

I powiedział mi: „Jesteś pisarzem chwały Przesławnego i pochwały Godnego Pochwały”.

I powiedział mi: „Czytaj swoją księgę okiem przebaczenia i zamknij ją pieczęcią bliskości”.

I powiedział mi: „Jesteś pisarzem łask i dobroci, pisarzem wyjaśnienia i dowodu”.

I powiedział mi: „Jesteś pisarzem Obecności, która trwa zawsze, i pisarzem podtrzymującej wszystko Samoistności”..

I powiedział mi: „Ty jesteś pisarzem: pisz dla Mnie piórami swego poddania się Mnie i opieczętuj swoją księgę pieczęcią gorliwości o Mnie”.

I powiedział mi: „Kiedy cię nazwę, przyjmij nadane imię, ale nie nazywaj się nim sam przed sobą”.

I powiedział mi: „Twoja wiedza wraca do Mnie ze wszystkim, co objęła; twoja dusza wraca ku sobie z tym, co sama obejmuje. Jeśli nazwiesz siebie według wiedzy, twój Pan przywróci ją ku Mnie; jeśli zaś nazwiesz siebie według własnej duszy, wrócisz ku niej razem z tym, co w niej zawarte, i z samym sobą”..

Strona PDF 182

75. Wybrania

Zatrzymał mnie w wybraniu wybranych i powiedział: „Ja objawiam się tym, którzy wielbią i wysławiają; Ja odnawiam dobrodziejstwa dla tych, którzy wciąż do Mnie powracają”..

I powiedział mi: „Kiedy zechcę spotkać wychwalających Mnie, daję im znak, by przybyli do Mnie. Gdy ich dusze stają się dzięki temu pogodne i czyste, zabieram ich do Siebie w tym dobrym stanie”.

I powiedział mi: „Ręka, która nie prosi Mnie, zanim Ja pierwszy nie wyciągnę ręki, jest Moją ręką. Ręka, która nie bierze inaczej niż ode Mnie, jest Moją ręką. Ręka, która nie prosi nikogo poza Mną, jest Moją ręką”..

Strona PDF 183

76. Poddania Bogu

Zatrzymał mnie w islamie — poddaniu się Bogu — i powiedział: „To Moja religia. Nie szukaj innej, gdyż jej nie przyjmę”.

I powiedział mi: „Poddanie polega na tym, byś przyjął ode Mnie zarówno to, co rozstrzygam dla ciebie, jak i to, co rozstrzygam o tobie”. Zapytałem: „Jak mam się Tobie poddać?”. Odpowiedział: „Nie przeciwstawiaj Mi własnego osądu i nie żądaj dowodu Mojego prawa do ciebie, wyprowadzonego z samego siebie; twoja dusza sama z siebie nigdy nie wskaże ci Mojego prawa ani nie przyjmie go dobrowolnie”. Zapytałem: „Jak nie stawiać oporu?”. Powiedział: „Podążaj za wskazaniem, a nie ustanawiaj własnej nowości”. Zapytałem: „Jak nie szukać dowodu Twego prawa we mnie samym?”. Powiedział: „Gdy powiem ci: «To jest twoje», odpowiesz: «To moje». Gdy powiem: «To należy do Mnie», odpowiesz: «To Twoje». Wtedy Moje polecenie skierowane do ciebie będzie tym, co do ciebie przemawia; ono jest tym, co cię obowiązuje, i twoim dowodem. Na nim oprzesz poznanie tego polecenia i przez nie dotrzesz do Mnie”. Zapytałem: „Jak mam podążać?”. Odpowiedział: „Słuchaj Mojego słowa i idź Moją drogą”. Zapytałem: „Jak nie wprowadzać własnej nowości?”. Powiedział: „Nie słuchaj własnego słowa ani nie chodź własną drogą”. Zapytałem: „Czym jest Twoje słowo?”. Odpowiedział: „Moją mową”. Zapytałem: „Gdzie jest Twoja droga?”. Powiedział: „W Moich rozstrzygnięciach”. Zapytałem: „A czym jest moje słowo?”. Odpowiedział: „Twoim zagubieniem”. Zapytałem: „A moja droga?”. Powiedział: „Twoim samowolnym sądzeniem”. Zapytałem: „Co znaczy to samowolne sądzenie?”. Odpowiedział: „Twoje porównywanie według własnej miary”. Zapytałem: „Czym jest moje porównywanie?”. Odpowiedział: „Twoją bezradnością w obrębie własnej wiedzy”. Zapytałem: „Jak mogę być bezradny w swojej wiedzy?”. Powiedział: „We wszystkim, co ode Mnie ku tobie przychodzi, wystawiłem cię na próbę przez coś, co od ciebie kieruje się ku Mnie. Moją wiedzę zestawiłem z twoją wiedzą, by zobaczyć, za którą podążysz; Moje rozstrzygnięcie z twoim rozstrzygnięciem, by zobaczyć, którym będziesz sądził”. Zapytałem: „Jak podążam za własną wiedzą i działam według własnego sądu?”.

Strona PDF 184

Powiedział: „Odchodzisz od rozstrzygnięcia opartego na Mojej wiedzy do rozstrzygnięcia opartego na twojej”. Zapytałem: „Jak odchodzę od Twojej wiedzy do swojej?”. Odpowiedział: „Swoimi słowami uznajesz za dozwolone to, czego zakazałem Moją mową, i uznajesz za zakazane to, na co pozwoliłem; następnie przypisujesz Mi zgodę i powołujesz się na Mój nakaz”. Zapytałem: „Jak przypisuję Ci coś fałszywie?”. Odpowiedział: „Przychodzisz z czynem, którego ci nie nakazałem, i przyznajesz mu rangę czynu, który nakazałem. Przychodzisz ze słowem, którego ci nie nakazałem, i traktujesz je jak Moje nakazane słowo”. Powiedziałem: „Nie przyniosę czynu ani słowa, których mi nie nakazałeś”. Odpowiedział: „Jeśli spełnisz to zgodnie z Moim nakazem, będzie to Moje słowo i Mój czyn, przez które ujawnia się Moje rozstrzygnięcie. Jeśli uczynisz to inaczej, będzie to twoje słowo i twój czyn; przez nie Moje rozstrzygnięcie się nie objawi, nie będzie też Moją religią ani wyznaczonymi przeze Mnie granicami”..

I powiedział mi: „Jeśli zrównasz Moje słowo ze swoim albo Moje rozstrzygnięcie z własnym, w swoim wnętrzu postawisz je obok siebie [albo: zboczysz od sprawiedliwości]”. Powiedziałem: „Nie ma rozstrzygnięcia poza Twoim słowem i czynem”. Odpowiedział: „Zrozumiałeś”. Powiedziałem: „Zrozumiałem”. Odrzekł: „Nie zbaczaj”. Powiedziałem: „Nie zboczę”. Wtedy powiedział: „Kto rozumie Mój nakaz, ten rzeczywiście rozumie; kto zaś rozumie jedynie własny pogląd, ten niczego nie pojął”..

Strona PDF 185

77. Osłony

Zatrzymał mnie w osłonie i powiedział: „Powierz się Mnie i odejdź. Jeśli nie odejdziesz, zaczniesz się sprzeciwiać; jeśli zaś się sprzeciwisz, wejdziesz w przeciwstawienie”..

I powiedział mi: „Czy wiesz, jak powierzyć się Mnie, a nie środkom pośredniczącym?”. Zapytałem: „Czym są środki pośredniczące?”. Odpowiedział: „Wiedzą i wszystkim, co w niej poznane”. [DUPLICATE IN WIKISOURCE: linia powtórzona dokładnie dwukrotnie; zapisano jeden raz].

I powiedział mi: „Czy wiesz, jak powierzyć się Mnie, a nie pośrednictwu?”. Zapytałem: „Jak?”. Odpowiedział: „Powierz Mi swoje serce, a pośrednictwu — swoje ciało”.

I powiedział mi: „Powierzyć się Mnie i odejść — oto stacja mocy. Lecz moc, która jest stacją, ma swój odpowiednik w słabości; rozróżniaj ją od mocy, która nie ma słabości”..

I powiedział mi: „Moc mocnego polega na tym, że powierza się i nie odchodzi; słabość mocnego — że powierza się i odchodzi”..

I powiedział mi: „Prawdą jest powierzyć się i nie odchodzić; nie popadać w rozpacz ani nie unosić się radością; nie pozwolić, by coś zasłoniło cię przede Mną; nie zatrzymać wzroku na Moich dobrodziejstwach; nie ulec Mojej próbie; nie osiadać w żadnej przystani poza Mną”.

I powiedział mi: „Stacją prawdomównych i wiernych jest powierzyć się Mnie i odejść, a stacją proroctwa — powierzyć się Mnie i stanąć”.

I powiedział mi: „Spójrz na każdego zwiastuna, który obwieszcza ci Moje przebaczenie, i każdego, który głosi Moją łaskę i życzliwość. Odeślij wszystko do Mnie na wierzchowcach liter. Powiedz: «O alif, weź to alif i zanieś je; o bāʾ, weź to bāʾ i zanieś je; o litero, weź tę literę i zanieś ją». Ja bowiem daję początek i Ja przywracam. Nad wszystkim, co ukazałem, zapisałem, że ukażę ciebie; nad tym, co się pojawiło, zapisałem, że ciebie przywrócę. Odeślij to do Mnie.

Strona PDF 186

Złożę je w skarbcach Mojego spojrzenia i w dniu spotkania przywrócę ci je, okrywszy własną ręką, rozświetliwszy swoim światłem, zapisawszy na jego obliczu pochwały Mojej świętości i otoczywszy je na dzień naszego spotkania wielkimi spośród Moich aniołów”..

I powiedział mi: „Jeśli odeślesz to do Mnie na wierzchowcach liter, przyjmę je swoim Obliczem, uśmiechnę się ku niemu z miłości, dam mu miejsce w Moim domu i uczynię ogrodem pośród ogrodów Mojego spojrzenia. Jakież dary Mojego dostojnego miłosierdzia mógłbym jeszcze dołożyć dla ciebie?”..

I powiedział mi: „Kto nie zwróci Mi tego, co objawiłem z poznania, wiedzy, czynu lub osądu, temu odbiorę to pod postacią jednej z cech; będzie oglądał jej świadectwa. Tego, co odebrałem, nie umieszczę przy Sobie ani nie złożę w skarbcach Mojego spojrzenia; [odbiorę to] z ręki skąpca, który się tego kurczowo trzyma. Potem zwrócę mu to w dniu zmartwychwstania: powróci do niego w postaci złych skutków, hańby i straty”..

I powiedział mi: „Zwróć Mi swoją wiedzę, zwróć Mi swój czyn, zwróć Mi swoje doświadczenie, zwróć Mi ostatnią troskę. Czy wiesz, po co masz Mi to zwrócić? Abym zachował to dla ciebie. Powierz Mi wszystko, a Ja każdego dnia będę na to spoglądał, będę to dla ciebie błogosławił i powiększał w tym Moją łaskę i objawianie się tobie. Serce pozostaw przy Mnie, nie przy sobie ani przy tym, co Mi powierzyłeś. Niech będzie wolne od ciebie i od samych depozytów, aby Mój wzrok mógł je objąć: zapiszę w nim, co zechcę, i objawię mu się, jak zechcę. Będziesz słyszał ode Mnie, rozumiał ode Mnie i Mnie oglądał; wtedy poznasz, że Ja jestem”..

I powiedział mi: „Pozostaniesz zasłonięty zasłoną swojej natury, choćbym przekazał ci Moją wiedzę i choćbyś ode Mnie słyszał, dopóki nie przejdziesz do wiedzy o Mnie i nie zwrócisz się ku Mnie z dala od wszystkiego poza Mną; tak jak oderwałeś serce od uczenia się u innych i wyniosłeś je ku miejscu, skąd serca spoglądają na wiedzę”..

I powiedział mi: „To, poprzez co dałem ci się poznać, jest wodzami prowadzącymi serca ku Mnie; przez to są doprowadzane do Mojego poznania. Przyciągnij je ku Mnie — a nie zdołasz tego uczynić, dopóki wraz z nimi nie odłączysz się ku Mnie.

Strona PDF 187

Jeśli zaś ich ku Mnie nie poprowadzisz, wynagrodzę ci trud, ale miej się na baczności przed ich zmiennością”..

Strona PDF 188

CZĘŚĆ II

ONTOMISTYKA I METAMISTYKA

Autorska proza Martina Novaka: eseje, przypowieści i opowieści inspirowane dawną księgą. Bohaterowie i wydarzenia fikcyjne nie stanowią przekładu tekstu historycznego.

Strona PDF 189

1. Drzwi wiedzy i strażnik poznania

A. Wgląd ontomistyczny

1. Próg

Istnieje taki rodzaj wiedzy, który rozrasta się, nie przekształcając tego, kto ją posiada. Człowiek dowiaduje się coraz więcej, gromadzi wyjaśnienia, doskonali nazwy i rozpoznaje zależności. Jego mapa świata staje się dokładniejsza. Mimo to coś pozostaje nieporuszone: sposób, w jaki rozumie on własny udział w świecie. Wie, co widzi, lecz rzadko pyta, kim staje się w akcie widzenia. Poznaje historię swoich przekonań, ale nie zawsze umie uchwycić moment, w którym przekonanie zastępuje mu kontakt z rzeczywistością. Można przejść całą drogę opisu, ani razu nie przekraczając progu samowiedzy.

W piętnastej stacji al-Niffarī posługuje się zdaniem szczególnie zwięzłym. W roboczym przekładzie brzmi ono: „Wiedza jest Moimi drzwiami, a poznanie — strażnikiem Moich drzwi” (M015.013; ar. al-ʿilm bābī wa-l-maʿrifa bawwābī). Nie jest to wypowiedź nowoczesnego filozofa o danych i introspekcji. W świecie tego tekstu „Ja” należy do Boskiego głosu, a metafora drzwi dotyczy relacji człowieka do Boga. Gdybyśmy usunęli ten wymiar, wydobylibyśmy zdanie pozornie uniwersalne, a w rzeczywistości uboższe od historycznego oryginału. Właśnie religijne napięcie pozwala dostrzec problem przekraczający zwyczajną dydaktykę: człowiek może zbliżać się do przedmiotu swojego najwyższego pragnienia, a jednocześnie zasłaniać go sposobem, w jaki usiłuje go posiadać.

Drzwi są narzędziem dostępu. Nie są tym, do czego prowadzą. Ich funkcja polega na otwieraniu, ale można uczynić z nich przedmiot fascynacji tak całkowitej, że przejście przestaje być możliwe. Strażnik nie musi być przeciwnikiem podróżnego. Przypomina o warunku wejścia, o różnicy między uprawnieniem do nazwania a zdolnością do spotkania. To tylko współczesne odczytanie obrazu. W tekście al-Niffariego wiedza (ʿilm) i poznanie (maʿrifa) pozostają określeniami zakorzenionymi w islamskim świecie religijnym, a nie dwoma modułami psychologii poznawczej.

Strona PDF 190

Ontomistyka rozpoczyna się dokładnie tam, gdzie staje się widoczne pytanie, którego opis jeszcze nie wyczerpał: czy posiadając coraz więcej zdań o istnieniu, stajemy się rzeczywiście bardziej obecni w swoim istnieniu? To pytanie nie zakłada odpowiedzi. Nie żąda mistycznej deklaracji. Zmusza tylko do odróżnienia dwóch rzeczy, które język codzienny nieustannie miesza: treści wiedzy oraz położenia tego, kto wie.

2. Wiedza, która potrzebuje drugiego spojrzenia

Wcześniejsze wypowiedzi tej samej stacji komplikują łatwy podział. W M015.007–008 tekst nakazuje zajrzeć w wiedzę i sprawdzić, czy jest w niej poznanie, a następnie zajrzeć w poznanie i sprawdzić, czy jest w nim wiedza. Obydwie postawy otrzymują możliwość stania się światłem drugiej; obydwie mogą również okazać się zagrożeniem, kiedy działają samotnie. W tym miejscu rodzi się szczególnie ważne ograniczenie nowoczesnej lektury: al-Niffarī nie proponuje prostego zwycięstwa intuicji nad uczonością. Ostrzega także przed poznaniem, które nie poddaje się żadnej dyscyplinie wiedzy.

W refleksji ontomistycznej odpowiada temu model dwóch nieusuwalnych kontroli. Pierwsza dotyczy świata: moje twierdzenie musi liczyć się z tym, co pozwala je sprawdzić, sprostować lub odrzucić. Druga dotyczy osoby formułującej twierdzenie: jakie pragnienie, lęk lub lojalność sprawia, że właśnie tej wersji prawdy udzielam pierwszeństwa? Mogę znakomicie rozumieć dane, a nie zauważać, że używam ich do obrony dawnego obrazu samego siebie. Mogę odczuwać głęboką pewność wewnętrzną i nie zauważać, że wykluczyłem z pola uwagi wszystko, co jej przeczy.

Takie rozróżnienie nie dowodzi istnienia szczególnego mistycznego organu poznania. Stanowi propozycję ćwiczenia intelektualnej i egzystencjalnej odpowiedzialności. Dane nie zastępują samowiedzy; samowiedza nie zastępuje danych. Ich spotkanie wymaga wysiłku, ponieważ każdy z tych sposobów orientowania się w świecie może uczynić z własnej przewagi kryterium absolutne. Przedmiotem pracy nie jest więc samo „przeżycie wglądu”, lecz możliwość rozpoznania, kiedy wgląd zamienia się w formę immunitetu wobec krytyki.

Strony PDF 191–200

Strona PDF 191

Wiedza bez refleksji nad własnym użyciem może stać się instrumentem dominacji. Refleksja bez wiedzy może stać się elegancko wypowiedzianą dowolnością. Trudność polega na tym, że obie postacie błędu mogą sprawiać wrażenie duchowej dojrzałości. Pierwsza mówi: „wiem, ponieważ zgromadziłem argumenty”. Druga mówi: „wiem, ponieważ głęboko to przeżyłem”. Ontomistyka proponuje pytanie wcześniejsze od obu deklaracji: co w moim sposobie poznawania mogłoby mnie zaskoczyć, gdybym rzeczywiście dopuścił możliwość własnej pomyłki?

3. To, co odsłania, może zakrywać

Stacja czterdziesta siódma wprowadza uderzający paradoks. W M047.002 Boski głos mówi w przekładzie roboczym, że ci, którzy Go ujrzeli, zostali przesłonięci właśnie swoim widzeniem Go. Słowa te są religijną formułą o relacji człowieka do Boga, nie instrukcją dotyczącą optyki ani neurobiologii. Jej siła literacka polega na odwróceniu oczekiwania: osiągnięcie może samo stać się przeszkodą. To, co miało zakończyć poszukiwanie, otwiera nową formę oddalenia.

Czy obraz taki można przenieść w obszar refleksji nad istnieniem? Tak — pod warunkiem nazwania przeniesienia analogią, a nie zgodnością doktryn. Człowiek odkrywa jakąś ważną dla siebie prawdę: rozumie własny lęk, trafniej opisuje relację, znajduje pojęcie, które scala rozproszone doświadczenia. Początkowo odkrycie jest wyzwalające. Po pewnym czasie może jednak zacząć organizować wszystkie następne doświadczenia tak, jakby nie istniały już zjawiska wymagające nowego języka. Wgląd zostaje zachowany, ale zastyga. Zamiast otwierać rzeczywistość, zaczyna wybierać z niej tylko to, co potwierdza własną słuszność.

W tym sensie najtrudniejszą zasłoną nie zawsze jest niewiedza. Bywa
nią prawda, którą człowiek przestał odróżniać od ostatecznego
wyjaśnienia. Nie dlatego, że prawda jest bezwartościowa, ale dlatego, że
żadne
poszczególne
zdanie
o
rzeczywistości
nie
jest
całym
doświadczeniem rzeczywistości. Między opisem a opisywanym trwa
różnica. Nie trzeba z niej wyprowadzać metafizyki absolutu.

Strona PDF 192

Wystarczy przyznać, że model, nawet użyteczny, nie zyskuje prawa do pochłonięcia tego, co modeluje.

Nie jest to wezwanie do ciągłego podważania każdej decyzji. Człowiek potrzebuje rozstrzygnięć, języka i pamięci. Bez nich nie mógłby działać. Przedmiotem krytyki jest dopiero przemiana narzędzia w wyłączną perspektywę: kiedy raz przyjęty opis nie pozwala już rzeczywistości stawiać pytań, na które opis nie ma przygotowanej odpowiedzi. Właśnie wtedy „odsłonięcie” staje się zasłoną — jako współczesna figura poznawczej pychy, nie jako zastępcze tłumaczenie teologicznej myśli al-Niffariego.

4. Być obecnym nie znaczy posiadać obecność

Gdy mówimy o obecności, pojawia się pokusa nadania jej postaci przedmiotu. Chcemy ją zdobyć, utrzymać, zmierzyć jej intensywność albo wykazać, że wreszcie osiągnęliśmy właściwy stan. Przedmiot można zwykle porównać, odłożyć, utracić i ponownie odnaleźć. Obecność, rozumiana egzystencjalnie, umyka tej prostej gramatyce. Nie jest kolejną rzeczą wewnątrz doświadczenia. Jest także pytaniem o sposób, w jaki doświadczenie w ogóle zostaje przez nas przeżyte i rozpoznane.

W M057.001 al-Niffarī podważa dwa sposoby osadzenia się w poznaniu: powracanie jedynie po jego dalsze potwierdzenie i zadowolenie z posiadanego już rezultatu. W religijnym kontekście chodzi o stosunek poznających do Boga. Czytane filozoficznie, zdanie pozwala zapytać, czy własnego doświadczenia nie traktujemy czasem jak zdobytego tytułu, po którym nic już nie powinno nas zmieniać. Można mówić o „byciu obecnym” w sposób tak pewny, że przestaje się zauważać nieobecność wobec drugiego człowieka, wobec cierpienia, wobec wymagającego zadania. Można nazwać siebie uważnym, a potem przestać słuchać.

Ontomistyka
nie
rozstrzyga,
czy
istnieje
jedno,
pierwotne
doświadczenie obecności wspólne wszystkim tradycjom. Taka teza
wymagałaby znacznie więcej niż podobieństwa słów. Proponuje
natomiast rozważyć, jak nasza wiedza o „obecności” zmienia jakość
realnych kontaktów, decyzji i odpowiedzialności.

Strona PDF 193

Jeżeli deklaracja mistycznego wglądu czyni człowieka mniej zdolnym do korekty, możemy przynajmniej poddać ją krytyce na poziomie życia. To nie dowodzi fałszywości przeżycia, ale pozwala odmówić mu automatycznego przywileju interpretacyjnego.

5. Granica nazwy

W M064 al-Niffarī tworzy gęstą sieć zasłon: rzeczy jawiących się, nauk, liter oraz dalszych poziomów związanych z Imionami i niewiedzą. W M064.004 mówi o naukach jako zasłonach; w M064.007 odnosi zasłonę liter do porządku rozstrzygnięcia lub ustanowienia. Ostateczne polskie brzmienie tej drugiej formuły pozostaje otwarte. Jej obecny stan stanowi ważne przypomnienie: właśnie w dziele poświęconym granicom języka musimy pilnować własnych granic translatorskich.

Słowo nie jest tylko etykietą naklejoną na gotowe doświadczenie. Pozwala doświadczenie rozpoznać, uporządkować i przekazać. Bez nazw wiele różnic mogłoby pozostać niewidocznych. Równocześnie każda nazwa wybiera pewną stronę zjawiska i odsuwa inne. Nazwanie odczucia „lękiem” może otworzyć możliwość rozmowy. Może też ukryć wstyd, zmęczenie albo uzasadnioną ostrożność. Nazwanie relacji „bliskością” może umożliwić wdzięczność. Może też usprawiedliwić brak granic. Sama poprawność słowa nie rozstrzyga jeszcze, czy zostało ono zastosowane w sposób trafny i odpowiedzialny.

Gdy Ontomistyka mówi o „Źródle”, „Świadku” czy „Przepływie”, musi zatem odróżnić trzy poziomy. Słowo może być terminem występującym w konkretnym autorskim dziele i posiadającym sprawdzalną definicję. Może być roboczą metaforą pomagającą analizować doświadczenie. Może też stać się hipotezą ontologiczną wymagającą argumentów. Tych trzech funkcji nie wolno zamieniać miejscami. W tym rozdziale nie utożsamiam Boskiego „Ja” al-Niffariego z „P₀”, „Świadkiem” ani jakimkolwiek pojęciem z pozostałych książek Martina Novaka: do takiego porównania potrzebne są rzeczywiste fragmenty i definicje tamtych prac.

Warto przyjąć prostą dyscyplinę: kiedy nie umiemy jeszcze wskazać źródła definicji, używamy słowa jako pytania, a nie jako nazwy odkrytego prawa świata.

Strona PDF 194

To
może
brzmieć
skromnie,
ale chroni możliwość dalszego
poznawania. Pozwala autorskiemu systemowi rozwijać się dzięki
rozróżnieniom, zamiast rozrastać się dzięki podobieństwom brzmienia.

6. Śmierć i kres skuteczności wyjaśnienia

W następującej po M015 stacji Śmierci pojawia się dramatyczna scena, w której wiedza i poznanie nie odpowiadają na wołanie, a ich znaczenie zostaje poddane próbie ostateczności (M016.001–004). Historyczna wypowiedź dotyczy Boga, śmierci, grzechu, nadziei oraz miłosierdzia. Nie pozwala sprowadzić jej do opowieści o „odpuszczaniu kontroli”. Jednak jej literacka struktura odsłania pytanie możliwe do rozpoznania również przez niewierzącego czytelnika: co pozostaje z naszej tożsamości, kiedy zawodzą kategorie, w których przez lata rozumieliśmy swoją wartość?

Człowiek może uczynić z osiągnięć i kompetencji centralną definicję siebie. Wtedy doświadczenie ich kruchości wydaje się nie tylko stratą, lecz także groźbą nieistnienia. Możliwość rozpoznania siebie poza jedną funkcją, rolą czy oceną nie wymaga żadnego dowodu metafizycznego. Wymaga natomiast gotowości przyznania, że nie wszystko, co jest nam ważne, daje się przełożyć na listę zasług. To pytanie o istnienie, a nie o wydajność.

Suficki tekst mówi więcej i inaczej: kieruje uwagę ku Bożemu miłosierdziu. Ontomistyczny komentarz nie zastępuje tego centrum świecką afirmacją. Może jedynie zatrzymać się obok niego i spytać, czy ludzkie pragnienie ostatecznego uzasadnienia siebie nie jest jedną z przyczyn, dla których tak trudno nam przyjąć własną zależność od tego, czego nie posiadamy.

Strona PDF 195

B. Refleksja metamistyczna — jak odróżnić wgląd od

projekcji

7. Kto mówi, kiedy tekst mówi „Ja”?

Pierwszą trudnością jest głos. W Kitāb al-Mawāqif wielokrotnie pojawia się konstrukcja „Postawił mnie ... i powiedział mi”. W ramach dzieła Boskie słowo zostaje przedstawione jako bezpośrednia wypowiedź do mistyka. Czytelnik historyczny musi potraktować ten fakt poważnie jako cechę tekstu religijnego, nie zaś bez dowodu redukować go do figury retorycznej. Badacz współczesny nie ma zarazem metody, dzięki której mógłby z samej obecności formy literackiej potwierdzić nadnaturalne pochodzenie wypowiedzi. Z punktu widzenia Metamistyki rozdzielamy więc roszczenie tekstu, relację o doświadczeniu, interpretację teologiczną oraz możliwość sprawdzenia historycznego świadectwa.

Taka ostrożność nie odbiera utworowi literackiej intensywności. Przeciwnie: pozwala ją usłyszeć bez dwóch uproszczeń. Pierwszym byłoby potraktowanie zapisu jako dosłownego protokołu wydarzenia, o którym nic więcej nie wiemy. Drugim — uznanie, że skoro doświadczenia nie umiemy zweryfikować metodą empiryczną, jego język religijny jest pozbawiony znaczenia. Między tymi skrajnościami istnieje ogromna przestrzeń badań nad strukturą świadectwa, jego historią, składnią, pojęciami i życiem w tradycji.

8. Sprawdzalność i granice analogii

Na poziomie filologicznym możemy porównywać odczytania arabskie, przywracać opuszczone słowa, badać warianty rękopisów oraz ustalać relację pomiędzy segmentami. Możemy także sprawdzić, czy polski przekład zachowuje negację, podmiot, zaimek i odmienność terminów ʿilm oraz maʿrifa. Są to zadania zasadniczo odrębne od pytania, czy narrator przeżył to, o czym opowiada. Dokumentacja wariantu M015.017 oraz zniekształcenia M015.007 pokazuje, że krytyka źródła nie jest przeszkodą na drodze mistycznego czytania. Jest jego warunkiem etycznym, kiedy książka ma występować jako wydanie historycznego dzieła.

Strona PDF 196

Na
poziomie
interpretacji
można
powiedzieć,
że
M047.002
przypomina współczesne rozpoznanie, iż utrwalona teoria potrafi
przesłaniać nowe dane. Ale nie wolno powiedzieć, że al-Niffarī „odkrył”
współczesną teorię błędów poznawczych. Podobnie jego obrazy liter nie
są przewidywaniem sztucznej inteligencji ani naukową tezą o fizyce
informacji.
Porównanie
może
być
twórcze,
jeśli
wspólnie
z
podobieństwem zachowa różnicę. Kiedy różnica znika, analogia zmienia
się w uzurpację.

Z tego powodu w warstwie Ontomistyki stosujemy trzy etykiety. `ZGODNOŚĆ ŹRÓDŁOWA` wymaga wskazania tekstów i zgodności znaczeń. `ANALOGIA` pozwala zestawić rozmaite problemy, ale musi opisać rozbieżności. `HIPOTEZA ONTOMISTYCZNA` jest świadomym projektem nowego odczytania lub pytania, a nie wydobytą z przeszłości nauką. W niniejszym eseju porównanie wiedzy i samowiedzy ma status ANALOGIA, a pytanie o sposób istnienia podmiotu poznającego — HIPOTEZA ONTOMISTYCZNA.

9. Skutek etyczny

Istnieje jeszcze jeden test, słabszy od dowodu prawdziwości metafizycznej, lecz ważny w praktyce życia: co dana interpretacja pozwala zrobić z drugim człowiekiem? Jeśli czytanie tekstu utwierdza przekonanie o własnej wyjątkowości i daje pretekst do lekceważenia cudzej odmienności, warto sprawdzić, czy duchowy język nie został użyty jako narzędzie ochrony ego. Jeśli interpretacja pozwala poznać granice własnej pewności, nie znaczy to jeszcze, że prowadzi do prawdy o Absolucie; może jednak czynić rozmowę bardziej odpowiedzialną.

Odczucie niezwykłej głębi jest zdarzeniem wewnętrznym. Twierdzenie o tym, co znajduje się poza wszelkim doświadczeniem, jest już zobowiązaniem poznawczym. Metamistyka domaga się zachowania tej różnicy. Dopuszcza kontemplację, a odmawia nieograniczonej licencji na wnioski. Dzięki temu Ontomistyka może pozostać twórcza, bez przekształcania intensywności doświadczenia w rzekomy dowód na strukturę wszechświata.

Strona PDF 197

C. Transperspektywa — trzy odczytania jednego zdania

Źródłowo (al-Niffarī, M015.013): Wiedza i poznanie występują w religijnej relacji do Boskiego „Ja”; metafora drzwi i strażnika zachowuje sens mistyczny, zależny od terminów arabskich. Filozoficznie: możemy pytać, czy opis świata jest równoważny uczestniczeniu w świecie oraz czy samowiedza nie wymaga krytyki narzędzi poznawczych. Autorsko (Ontomistyka): pytamy, czy podmiot, który zna coraz więcej, potrafi zarazem rozpoznać własną obecność i granice perspektywy. Są to trzy różne operacje. Ich współobecność wzbogaca lekturę; ich utożsamienie zniekształciłoby źródło.

Strona PDF 198

D. Miejsce w książce i bibliografia robocza

Odniesienia do tekstu: M015.007–013, M015.025, M016.001–004, M047.002, M057.001, M064.001–007. Wszystkie odwołania odnoszą się do przekładu roboczego. Ostateczna terminologia wymaga B2.

Podstawa historyczna: Muḥammad al-Niffarī, Kitāb al-Mawāqif; A. J. Arberry (red.), Kair 1934; polskie noty robocze Biblioteki Duszy, stan 28.10.2026. Badania pomocnicze: R. V. Pskhu, „‘Kitab al-Mawaqif’ an-Niffary as a Specific Guide in the Sufi Terminology”, RUDN Journal of Philosophy 23/3 (2019), 265–272, DOI 10.22363/2313-2302-2019-23-3-265-272; Mohammed Rustom, „Recognizing Recognition: Maʿrifa in Sufi Thought”, Journal of Islamic Studies 37/1 (2026), 31–53, DOI 10.1093/jis/etaf036; Katharine Loevy, „The Aesthetics of Fanāʾ in al-Niffarī’s Kitāb al-Mawāqif”, Journal of World Philosophies 10/1 (2025), https://scholarworks.iu.edu/iupjournals/index.php/jwp/article/view/5209. Niniejszy tekst nie udaje szczegółowej polemiki ze wszystkimi argumentami wymienionych autorów; wykorzystuje je jako zidentyfikowane kierunki badań.

Powiązania z innymi książkami Martina Novaka: `DO SPRAWDZENIA` — Doktryna Kwantowa (Świadek/P₀), Kabała Żywa, Sztuka Trwania. Żadne z tych pojęć nie zostało tu uznane za źródłowo zgodne bez odczytu wskazanego dzieła i jego konkretnych rozdziałów.

Wniosek autorski: Wiedza może otworzyć drzwi. Poznanie może nauczyć nas, dlaczego chcemy przez nie przejść. Żadna z tych zdolności nie daje jednak prawa do twierdzenia, że sam próg jest całą rzeczywistością.

Strona PDF 199

2. Dom, imię i granice obecności

A. Wgląd ontomistyczny

1. Człowiek, który chce wejść do własnego obrazu

Przychodzi chwila, w której droga zaczyna przypominać jej fotografię. Pamiętamy, po co wyruszyliśmy, lecz coraz pilniej strzeżemy sposobu wędrowania: słów, którymi opisujemy swoje postępy, ćwiczeń zapisanych w dzienniku, ludzi uznających naszą przemianę. W pewnym momencie trudno odróżnić cel od dowodu, że ku niemu zmierzamy. Człowiek chciał odnaleźć prawdę, a zaczyna zabiegać o widzialny znak bycia człowiekiem prawdy. Pragnął bliskości, a gromadzi potwierdzenia, że jest blisko. Nawet samotność może wtedy stać się widowiskiem wystawianym przed samym sobą.

W M018.001 głos przedstawiony w dziele jako Boski stawia potrójne pytanie: czy pragniesz Mnie, Zatrzymania, czy jedynie formy Zatrzymania? To zdanie należy czytać w jego religijnej radykalności. Słowo waqfa nie jest w nim neutralną nazwą techniki odprężenia, lecz określeniem szczególnej relacji do Boga. Współczesne przeniesienie pytania na rozwój osobisty może być wartościowe, ale dopiero wtedy, gdy zachowamy jego odmienność. Nie należy mówić, że dawny mistyk zajmował się wizerunkiem człowieka w mediach społecznościowych. Można natomiast zauważyć strukturę problemu: istnieje pragnienie przedmiotu, pragnienie pewnego stanu oraz pragnienie własnego obrazu jako osoby, która ten stan osiągnęła.

Ontomistyka zatrzymuje się przy trzecim pragnieniu, ponieważ jest ono szczególnie podstępne. Przedmiot duchowej pracy zostaje tutaj zastąpiony rolą, którą można posiadać. „Jestem świadomy”, „jestem wtajemniczony”, „jestem już po tamtej stronie” — każda z takich deklaracji może być szczera, lecz żadna nie stanowi sama przez się dowodu. Słowa opisują człowieka, a zarazem potrafią nim zarządzać. Jeśli przywiązanie do deklaracji wzrasta, każdy fakt niepasujący do obrazu staje się zagrożeniem. Zaczynamy chronić spójność opowieści o sobie kosztem rzeczy, które ta opowieść miała wyjaśniać.

Strona PDF 200

Powstaje pytanie ontomistyczne: czy istnienie daje się zamieszkać bez przyjmowania postaci, którą wcześniej dla niego przygotowaliśmy? Odpowiedź nie polega na odrzuceniu wszystkich ról. Bez nich życie społeczne i pamięć osobista byłyby niemożliwe. Chodzi o odzyskanie odległości między człowiekiem a jego opisem: odległości wystarczającej, aby opis mógł się zmienić, kiedy rzeczywistość od niego odstaje.

2. Dom jako figura tego, co dopuszczamy do wnętrza

W M020 pojawia się obraz szczególnie silny: Dom Zamieszkany, obecność aniołów, modlitwa, Boskie oblicze, a potem także dom człowieka. W islamie al-bayt al-maʿmūr niesie określone skojarzenia kosmologiczne i religijne. Czytelnik współczesny nie powinien ogłaszać, że w istocie chodzi tylko o psychikę. Dom jest tutaj przestrzenią relacji do Boga, wpisaną w sakralny porządek świata. Jeśli jednak przenosimy ten obraz w odrębny, autorski esej, dom może stać się figurą tego, czemu przyznajemy miejsce we własnym doświadczeniu.

W domu znajduje się to, czego nie musimy bez przerwy sobie przypominać: rzeczy używane odruchowo, dawne obawy, niezamknięte rozmowy, nawyki tak zwyczajne, że przestaliśmy je zauważać. Dom jest pamięcią ułożoną w przestrzeń. Często nie decydujemy już świadomie o tym, co zajmuje jego środek; centrum zajmują sprawy najbardziej hałaśliwe. Niekiedy jest to cudze oczekiwanie, którego nigdy nie przyjęliśmy wprost. Niekiedy lęk przed stratą, utrzymywany codziennie przez nieustanne wyobrażanie sobie katastrofy. Niekiedy marzenie, które stało się tak ważne, że każda zwykła czynność musi usprawiedliwiać się wobec niego.

Czym więc jest „uporządkowanie domu”? W najprostszej interpretacji — odjęciem rozproszeń. Taki przekład obrazu byłby jednak płytki. Człowiek może usunąć setki drobnych bodźców i nadal pozostawić nietknięte to, co ukradkiem rządzi jego spojrzeniem. Może wyczyścić kalendarz i nie umieć przebywać ze sobą przez godzinę. Może ćwiczyć ciszę, a wewnętrznie prowadzić niekończący się spór o to, czy ćwiczy ją właściwie. Pusta przestrzeń sama nie gwarantuje obecności.

Strony PDF 201–210

Strona PDF 201

Równie dobrze może być miejscem, w którym pragnienie kontroli stało się jedynym lokatorem.

W M020.013 dom zostaje zestawiony z drogą, grobem i zgromadzeniem na Sąd. To nie tylko niezwykły szereg obrazów, lecz także przywołanie islamskiej eschatologii; słowo „Sąd” nie jest tu zwykłym rachunkiem sumienia. Nasza autorska analogia pozostaje ostrożniejsza: sposób, w jaki mieszkamy w życiu, jest także sposobem, w jaki je wartościujemy. Gdzie odkładamy sprawy najważniejsze? Co chowamy w ciemnym pokoju, ponieważ uznanie tego wymagałoby zmiany? Które drzwi otwieramy bez namysłu, a przed którymi zatrzymuje nas lęk nieproporcjonalny do tego, co po drugiej stronie?

Domem nie jest tutaj „ja” jako zamknięta twierdza. Przeciwnie: dom pozwala pytać o gościnność istnienia. Czy potrafię dopuścić do doświadczenia coś, czego wcześniej nie nazwałem? Czy zostawiam miejsce na sprzeciw drugiej osoby? Czy jestem gotów rozpoznać, że moje wyobrażenie o świecie nie jest światem, lecz tylko sposobem zamieszkiwania w nim?

3. Litera, która zastępuje rzecz

M018.003–005 prowadzi przez literę, imiona, rzeczy nazwane i to, co się ukazuje. Nie jest to w traktacie al-Niffariego wykład współczesnej semantyki. Wypowiedź ma religijny kierunek: przekroczyć przywiązanie do oznaczeń, które stają na drodze relacji z Bogiem. W polskiej redakcji szczególnie ważne będzie staranne odróżnienie ḥarf — litery — od ism — imienia, oraz od musammā — tego, co nazwane. Jeżeli rozpuścimy wszystkie trzy w ogólnym słowie „język”, utracimy konstrukcję tekstu.

A jednak współczesne doświadczenie nazw jest bliskie temu problemowi na poziomie analogii. Gdy człowiek słyszy swoje imię, odwraca głowę. Gdy słyszy nazwę, z którą się utożsamia, odwraca także pamięć, emocje i obronne sądy. Nazwa potrafi zgromadzić wspólnotę, lecz również odebrać człowiekowi możliwość bycia kimś więcej niż członkiem określonej kategorii. W relacjach osobistych to szczególnie wyraźne. Raz uznamy drugiego za niewdzięcznego i odtąd kolejne zdarzenia zaczynają potwierdzać gotowy wyrok.

Strona PDF 202

Raz nazwiemy siebie „człowiekiem, któremu nigdy się nie udaje”, i każda porażka staje się nie zdarzeniem, lecz dowodem tożsamości.

Ontomistyka nie proponuje świata bez nazw. Byłby to świat pozbawiony wielu narzędzi wspólnej orientacji. Proponuje raczej dwie czynności: nazywać rzeczy możliwie dokładnie i jednocześnie pamiętać, że nazwa pozostaje narzędziem. Słowo może być prawdziwe w pewnym zakresie, a mimo to nie zamykać całego sensu. Kiedy nauczyliśmy się opisywać cierpienie, powinniśmy trafniej na nie reagować. Jeśli zamiast tego zaczynamy używać nazwy cierpienia jako ostatecznego wyjaśnienia własnej bezradności, słowo może zyskać władzę, której nie należy do niego oddawać.

Tak rodzi się rozróżnienie między precyzją a posiadaniem. Precyzja wymaga, aby definicja wiedziała, gdzie ma zastosowanie. Posiadanie pragnie, aby wszędzie obowiązywała ta sama definicja. W pierwszym przypadku język jest formą odpowiedzialności. W drugim — mechanizmem zamykania doświadczenia.

4. To, co jest bliżej niż szukanie

W M021.012–013 pojawia się formuła wzajemnego poszukiwania.
Tekst religijny przedstawia bliskość między Bogiem a adresatem
wypowiedzi w sposób, którego nie można zamienić na wzajemność
dwóch
ludzkich
podmiotów.
Podobieństwo
zaimków
nie
znosi
niesymetrycznej relacji. Jest to też fragment wymagający szczególnej
kontroli tekstologicznej, bo w otaczających ustępach arabskie zdania są
zniekształcone, a ich polskie wersje nie zawsze oddają pewną
gramatykę.

Dla filozoficznego czytania ważne jest jednak pytanie o samą formę poszukiwania. Szukając czegoś, często zakładamy, że znajduje się ono gdzie indziej: w przyszłości, na innym poziomie rozwoju, za kolejnym progiem. Nawet odpowiedzialność za dzień dzisiejszy odkładamy do chwili, w której staniemy się „gotowi”. Taki model daje nadzieję i organizuje wysiłek, lecz łatwo staje się sposobem odsuwania spotkania z tym, co już wymaga odpowiedzi.

Strona PDF 203

Nie wszystko, co istotne, jest ukryte. Czasami ukryty jest raczej nasz sposób patrzenia. Nie dostrzegamy, że drugi człowiek próbuje z nami rozmawiać, ponieważ czekamy na wielką chwilę porozumienia. Nie widzimy realnej możliwości działania, ponieważ marzymy o rozwiązaniu doskonałym. Nie zauważamy własnego doświadczenia, bo usiłujemy nadać mu nazwę bardziej doniosłą niż to, co właśnie przeżywamy. Żaden z tych przykładów nie dowodzi religijnej nauki al-Niffariego. Każdy stanowi pytanie, które jego tekst pozwala współczesnemu autorowi postawić osobno.

Obecność jest tu nazwą relacji, nie triumfalnego stanu. Jest zdolnością do odpowiedzi na to, co rzeczywiście staje przed nami, również wtedy, gdy nie mieści się to w naszych oczekiwaniach. Nie musi przyjmować postaci niezwykłego uniesienia. Może być chwilą, w której przestajemy powtarzać dawne zdanie, żeby usłyszeć nowe; albo chwilą, w której rezygnujemy z własnej racji w sprawie drobnej, aby nie zniszczyć czegoś ważniejszego.

5. Oko, które nie powinno stać się instrumentem przemocy

Tytuł M022 — „Nie odwracaj spojrzenia” — brzmi jak wezwanie do skrajnej koncentracji. Jednak wiersz M022.008 wymaga kontroli końcowej konstrukcji arabskiej. Nie wolno z tak niepewnej lekcji budować precyzyjnej techniki cielesnej ani obiecywać specjalnych stanów świadomości. Historyczny fragment przynależy do języka duchowego zmagania, a nasza propozycja ćwiczenia może ograniczyć się do uważnego pozostawania przy pytaniu, bez fizycznego wpatrywania się czy wymuszania zmian w oddychaniu.

Jest różnica między nieodwracaniem wzroku od sprawy ważnej a przemocą, jaką wyrządzamy sobie, usiłując kontrolować każdą myśl. Uwaga nie jest zawsze władzą nad tym, co się pojawia. Czasem jest gotowością, aby rzecz zobaczyć, choć nie wybraliśmy jej przyjścia. Człowiek może być skupiony i jednocześnie otwarty na korektę. Może też być tak skupiony, że niczego poza własną intencją już nie widzi. Wtedy niewzruszoność staje się tylko twardszą formą rozproszenia.

Przeciwieństwem roztargnienia nie musi być napięcie. Może nim być uczciwość wobec tego, co zajmuje nasze pole doświadczenia.

Strona PDF 204

Nie jesteśmy zobowiązani ufać każdemu impulsowi, ale możemy przestać udawać, że go nie ma. Możemy rozpoznać gniew, zanim stanie się wyrokiem, i zmęczenie, zanim uznamy je za wadę moralną. W języku Ontomistyki jest to ćwiczenie bycia wobec własnego istnienia; nie należy przypisywać al-Niffarīemu tej współczesnej formuły.

Strona PDF 205

B. Refleksja metamistyczna — kto ma prawo nazwać

doświadczenie?

6. Świadectwo religijne, pojęcie i interpretacja

Metamistyka zaczyna od przywrócenia różnicy między wydarzeniem opisanym, zapisem wydarzenia i odczytaniem zapisu. Kitāb al-Mawāqif ukazuje Boski głos mówiący do mistyka. Jest to prawdziwa cecha historycznego tekstu: tak skonstruowane zostało świadectwo. Nie mamy jednak na podstawie samego zdania „powiedział mi” empirycznego dowodu, że można odtworzyć warunki owego doświadczenia lub potwierdzić jego nadnaturalne źródło. Odróżnienie tych poziomów nie jest sceptycznym gestem przeciw tradycji. Stanowi podstawową uczciwość wobec niej i wobec czytelnika.

Drugie rozróżnienie dotyczy słów, których przekład staje się częścią interpretacji. Waqfa może być „zatrzymaniem”, ale słowo to nie uniesie wszystkich odniesień religijnych oryginału. Rifq jest łagodnością, a jednocześnie może opisywać szczególny sposób Boskiego prowadzenia. Bayt to dom; al-bayt al-maʿmūr jest jednak również nazwą znaczącą w wyobraźni islamskiej. Kiedy usuwamy te różnice, tracimy nie tylko historyczny ornament. Tracimy argument, który tekst prowadzi własnymi kategoriami.

Trzecie rozróżnienie dotyczy warstw książki. Źródło może być niejednoznaczne; komentarz może proponować dwa odczytania; ontomistyczny esej może rozwinąć analogię, której autor historyczny nigdy nie zaproponował. Każda z tych czynności jest dopuszczalna, pod warunkiem że czytelnik nie zostanie wprowadzony w błąd co do jej pochodzenia. Szczególnie niebezpieczne byłoby sytuowanie nowych tez w cudzysłowach sugerujących dosłowny cytat arabskiego mistyka. Dlatego odwołuję się do identyfikatorów stacji i wyraźnie oznaczam własne wnioski jako współczesne.

7. Błąd źródła, który może stać się doktryną

W naszej redakcji M020.012 transkrypcja ma formę niepewną gramatycznie. W M021.001 widać prawdopodobnie ucięty wyraz, a w M021.011 konstrukcja nie daje stabilnego sensu.

Strona PDF 206

Kiedy czytelnik otrzyma płynny polski tekst, może odnieść wrażenie, że źródło jest jednoznaczne. Tłumacz, który wygładza te usterki bez przypisu, nie tylko upiększa zdania; niechcący staje się współautorem twierdzenia przypisywanego X-wiecznemu mistykowi.

Istotne jest więc rozróżnienie dwóch rodzajów niepewności. Jedna wynika z głębokiego, paradoksalnego charakteru wypowiedzi, zamierzonego w jej literackiej kompozycji. Druga wynika z błędów przepisywania, opuszczeń, nieustalonej interpunkcji i braku pewnego świadka. Pierwszą należy uszanować, drugą starać się naprawić. Gdy nie potrafimy ich jeszcze odróżnić, status fragmentu powinien pozostać `HOLD`, bez dopisywania pozornej naukowej pewności.

Ten obowiązek dotyczy również ontomistycznego autora. Czytając niepewny wiersz, łatwo uznać jego osobliwość za szczególnie głęboką myśl. Zniekształcenie językowe potrafi brzmieć jak objawienie, jeśli czytelnik już wcześniej pragnie objawienia. Metamistyka pilnuje tego miejsca. Gdy podejrzane słowo okazuje się błędem cyfrowej transkrypcji, nie należy wokół niego budować systemu metafizycznego. Pytanie filozoficzne można rozwijać, ale jego związek ze źródłem musi zostać uczciwie osłabiony.

8. Granice psychologicznego przełożenia

Możemy mówić o „domu uwagi”, „wizerunku siebie” czy „narzędziu, które stało się celem”. Wszystkie te formuły odpowiadają rzeczywistym współczesnym problemom. Nie należy jednak utrzymywać, że w ten sposób odkryliśmy pierwotne intencje al-Niffariego. Jego tekst dotyczy relacji Boga i człowieka, nie uniwersalnego treningu produktywności. Szczególnie obrazy gniewu, Ogrodu, Ognia i Sądu mają ciężar religijny, którego świecka metafora nie unieważnia.

Metamistyka stawia więc dwa pytania. Co zyskujemy, przenosząc obraz do innej dziedziny? I co tracimy, kiedy to robimy? Zyskujemy możliwość rozmowy między odległymi epokami, rozwijamy język samowiedzy, dostrzegamy podobieństwa struktur doświadczenia. Tracimy część ontologicznego i teologicznego sensu, kontekst praktyki, tradycyjne ramy odpowiedzialności. Analogia jest twórcza tylko wtedy, gdy oba bilanse pozostają widoczne.

Strona PDF 207

Bez nich cała przeszłość staje się magazynem obrazów służących do potwierdzania współczesnego autora.

Nie musimy wybierać między historyczną wiernością a filozoficzną twórczością. Możemy pozwolić im prowadzić spór. Dobra interpretacja nie zawsze kończy się zgodnością. Czasami najważniejszy rezultat lektury pojawia się wtedy, gdy dawny tekst odmawia odpowiedzi, której spodziewa się nowy czytelnik.

Strona PDF 208

C. Transperspektywa — trzy stanowiska wobec „domu”

Perspektywa źródłowa (M020): Dom Zamieszkany odnosi się do religijnego porządku obecności Boga, aniołów, modlitwy i Sądu. Tłumaczenie musi zachować ten kontekst, nawet gdy jego symbolika nie jest oczywista dla czytelnika bez przygotowania teologicznego.

Perspektywa filozoficzna: Dom może stać się obrazem struktury doświadczenia: tego, co uznajemy za własne, co wypieramy, czemu udzielamy uwagi i jakie kategorie pozwalają nam utrzymywać tożsamość. Jest to analogia, nie twierdzenie o historycznej genezie metafory.

Perspektywa ontomistyczna: Dom staje się pytaniem, czy potrafimy zamieszkiwać istnienie bez utożsamiania się z jego bieżącym opisem. Możemy badać, jak imiona i role podtrzymują doświadczenie oraz kiedy stają się jego ograniczeniem. To hipoteza interpretacyjna współczesnego autora; nie jest nauką przypisywaną sufickiej tradycji.

Perspektywa metamistyczna: Źródłową formułę „domu” trzeba najpierw ustalić w wiarygodnym arabskim świadectwie; powiązania z innymi książkami Martina Novaka wymagają znalezienia konkretnych fragmentów. Samo podobieństwo tematów nie dowodzi bezpośredniego związku między dziełami ani istnienia jednej ukrytej doktryny.

Strona PDF 209

D. Otwarta praktyka i aparat redakcyjny

Proponowane ćwiczenie nie rekonstruuje praktyki al-Niffariego. Przez trzy dni można prowadzić krótkie zapiski odpowiadające na cztery pytania: „Co dziś zajęło środek mojego dnia?”, „Co próbowałem nazwać, zanim zrozumiałem?”, „Przed jakim faktem obronił mnie mój opis samego siebie?” oraz „Jaki drobny czyn pomoże przywrócić właściwe proporcje?”. Wynik ocenia się według konkretnych zmian w postępowaniu, nie według obietnicy mistycznego przeżycia. Osoba, której kontemplacja powoduje dyskomfort, może ograniczyć ćwiczenie do zwykłego dziennika decyzji.

Główne
fragmenty
źródłowe:
M018.001–006,
M018.008–014;
M020.001–005, .012–015, .020–021; M021.001, .007–008, .012–015;
M022.001,
.008.
Zestawienia
arabskie:
pliki
`B2_kolacja/M017-M019_PARY_AR_PL_WERSJA_3_2.md`
i
`B2_kolacja/M020-M022_PARY_AR_PL_WERSJA_3_2.md`; w kilku z
wymienionych miejsc nie ustalono jeszcze wiarygodnego odczytania
arabskiego.

Źródło historyczne: Muḥammad al-Niffarī, Kitāb al-Mawāqif, wyd. A. J. Arberry (1934) — wskazana podstawa do dalszej kolacji; transkrypcje robocze: Ibnalarabi.com (M017–M022), Wikisource (M018–M019). Powiązania autorskie do sprawdzenia: Ontomistyka — „obecność”, Sztuka Trwania — „rola i działanie”, Kabała Żywa — „imię” i „znak”. Do czasu odczytu odpowiednich rozdziałów są to kandydaci do porównania, bez przypisywania im fikcyjnych cytatów.

Konkluzja: Słowo może być drzwiami do doświadczenia i murem, który chroni nas przed zmianą. Dom może być miejscem zakorzenienia i przestrzenią zbudowaną wyłącznie z naszych oczekiwań. Nikt nie może zamieszkać w samym wyjaśnieniu: nawet najbardziej przekonujący opis świata pozostaje czymś innym niż życie, które ten opis ma uczynić bardziej zrozumiałym.

Strona PDF 210

3. Prośba, widzenie i granica słowa

A. Wgląd ontomistyczny

1. Sprzeczność, która ma adresata

W człowieku jest gest starszy od wszelkiego wyjaśnienia: zwrócenie się ku temu, od czego oczekuje odpowiedzi. Niemowlę nie zna jeszcze słowa „prośba”, a już całym istnieniem zwraca się ku drugiemu. Dorosły potrafi prośbę ułożyć w zdanie, lecz przez to wcale nie musi lepiej rozumieć, o co prosi. Można mówić wyraźnie i nie wiedzieć, czego się pragnie. Można milczeć, a całym zachowaniem domagać się potwierdzenia. Prośba nie jest po prostu pytaniem. Jest relacją, która ujawnia naszą zależność, odkrywa granicę władzy nad światem i pozwala sprawdzić, do kogo lub czego naprawdę się zwracamy.

W M023.002 u al-Niffariego dochodzi do zderzenia dwóch nakazów: zakazu proszenia podczas widzenia i nieobecności oraz nakazu proszenia wtedy, gdy to sam Boski głos wezwie adresata. Napięcie nie wynika z braku logiki, który komentator powinien grzecznie poprawić. Stanowi właściwą treść wypowiedzi. Znaczenie prośby zależy od relacji pomiędzy proszącym, tym, ku komu prośba jest skierowana, a samym doświadczeniem widzenia. Boskie widzenie może stać się przedmiotem ubóstwienia: zamiast Boga człowiek zaczyna zwracać się do własnego przeżycia. To historycznie religijny problem, nie instrukcja psychologiczna.

Ontomistyka wydobywa z tej figury inne, jawnie współczesne pytanie. Czy potrafimy czegoś pragnąć bez oddawania temu pragnieniu pełnej władzy nad sposobem, w jaki rozpoznajemy rzeczywistość? Przywiązanie do wyniku bywa tak głębokie, że człowiek przestaje dostrzegać, co wydarza się pomiędzy rozpoczęciem a spełnieniem. Chce otrzymać odpowiedź i pomija rozmowę; chce zostać kochany i nie zauważa sposobu, w jaki sam okazuje miłość; chce mieć pewność, że żyje właściwie, i nie potrafi już sprawdzić, czy krzywdzi innych. Nie jest to nauka o tym, że należy przestać prosić. Jest to zaproszenie do odróżnienia potrzeby od jej absolutyzacji.

Strony PDF 211–220

Strona PDF 211

2. Kiedy przeżycie zabiera miejsce temu, co przeżywane

M023.003 rozdziela patrzenie i wołanie. Gdy widzenie zostaje dane, adresat ma zwrócić się ku Boskiej obecności. Gdy nie widzi, ma wołać — ale nie po to, żeby wymusić pojawienie się określonego stanu. W obrębie źródła chodzi o miłość Boga do wezwania swoich umiłowanych. W obrębie naszego eseju można dostrzec strukturę szerszą: ludzkie działanie traci sens, gdy liczy się wyłącznie jego powtarzalny, gwarantowany efekt.

Przeżycie może być doniosłe. Może wstrząsnąć dotychczasowym językiem człowieka i zmienić jego decyzje. Nie czyni go to jednak właścicielem przedmiotu doświadczenia. Najbardziej pociągający moment bywa też najbardziej niebezpieczny dla późniejszego poznania. Pamięć zachowuje szczyt, usuwa niewygodne szczegóły, porządkuje okoliczności i dopisuje ciągłość tam, gdzie była niepewność. Później człowiek próbuje odzyskać nie tyle prawdę zdarzenia, ile jego intensywność. Wtedy pamięć o doświadczeniu zaczyna wypierać zdolność do spotkania z czymś nowym.

Dlatego rozróżniam obecność i posiadanie obecności. Pierwsze jest nazwą tego, co może się wydarzać pomiędzy człowiekiem a rzeczywistością. Drugie jest roszczeniem, że mamy prawo do określonego rodzaju przeżywania. Właśnie tego prawa nie sposób uzasadnić samą mocą wspomnienia. Silne wspomnienie potwierdza, że coś przeżyliśmy; nie potwierdza, że znamy wszystkie przyczyny tego przeżycia, ani że umiemy je ponownie wytworzyć. Ontomistyka nie odbiera znaczenia przeżyciom. Odbiera im rolę sądu ostatecznego, który rozstrzyga wszystko, co przychodzi później.

3. Imię jako wierność i jako niebezpieczeństwo

W M024.001 pojawia się wezwanie, by pod nieobecność widzenia nie opuszczać Boskiego imienia. W tradycji sufickiej przywoływanie Boga ma określone miejsce w religijnej praktyce i nie daje się bez reszty przełożyć na świecką technikę koncentracji. Imię wskazuje tu na relację religijną, a nie na dowolny symbol, który człowiek może sobie zastąpić innym.

Strona PDF 212

A jednak imię pozwala zrozumieć wielki paradoks ludzkiej pamięci. Słowo może ocalić więź, kiedy nieobecna jest osoba, rzecz lub zdarzenie, do których się odnosi. Wypowiedzenie imienia bliskiego człowieka potrafi zatrzymać czas. Przywołanie miejsca pozwala ocalić szczegół, który inaczej zniknąłby w bezimiennym potoku wspomnień. W języku potrafimy przechować wierność. Ale imię może również stać się więzieniem. Jeśli myślimy o drugim człowieku wyłącznie przez nazwę jego dawnej roli, uniemożliwiamy mu zmianę. Jeśli o sobie myślimy wyłącznie przez etykietę krzywdy albo sukcesu, zamieniamy życie w komentarz do raz ustalonego wyroku.

Ontomistyczne pytanie brzmi zatem: jak pamiętać za pośrednictwem imienia, nie zamykając istnienia w imieniu? Odpowiedź nie przychodzi z wykreślenia wszystkich nazw. Nie ma odpowiedzialności bez zdolności wskazania, komu coś obiecaliśmy i wobec kogo zawiedliśmy. Nazwa jest narzędziem ciągłości. Jej ryzyko pojawia się wtedy, gdy przestaje dopuszczać korektę. Więź żywa nie polega na powtarzaniu identycznego zdania o drugiej osobie. Polega na podtrzymywaniu gotowości do spotkania z kimś, kto może się zmienić, a mimo to pozostaje adresatem naszej odpowiedzialności.

4. Ogród, ogień i błąd łatwego pocieszenia

W M025 i M026 duchowe widzenie nie jest przedstawione jako
wygodna gwarancja bezpieczeństwa. Znajdujemy tam obrazy próby,
kary
serca,
trudu
pozostawania wobec obecności. Historyczne
znaczenia tych obrazów należą do islamskiego słownika pobożności,
odpowiedzialności i życia przyszłego. Nie możemy ich sprowadzać do
metafor chwilowego stresu. Zarazem nie można z samych surowych
zdań wyprowadzać postulatu, aby współczesny czytelnik stosował
wobec siebie przemoc, odmawiał sobie snu lub ignorował własne
zdrowie.

Dla filozoficznej refleksji cenne jest rozróżnienie między tym, co przyjemne, a tym, co prawdziwe; między tym, co bolesne, a tym, co moralnie słuszne. Żaden z tych członów nie jest automatycznie równy drugiemu. Przyjemność nie dowodzi błędu. Cierpienie nie dowodzi głębi.

Strona PDF 213

Takie równania stają się groźne właśnie wtedy, gdy przekazuje się je jako starożytną mądrość niepodlegającą krytyce. Zrozumienie bolesnej prawdy wymaga czegoś innego niż kult bólu: zdolności przyjęcia informacji, która nie pasuje do naszego obrazu świata, a następnie podjęcia działania bez niepotrzebnego okrucieństwa wobec siebie.

W tym sensie próba nie jest wartością samą w sobie. Może ujawnić, jakie przywiązania przeważają nad naszymi deklaracjami. Może równie dobrze nas złamać, zaburzyć osąd, pozbawić zdolności działania. Rozpoznanie granicy należy do odpowiedzialności, nie do słabości. Ontomistyka szuka języka, w którym głębia egzystencjalna nie wymaga romantyzowania cierpienia. Jeśli źródło historyczne używa surowej teologii próby, uczciwy komentarz zachowuje ten fakt. Własne pytania etyczne stawiamy dopiero w osobnym głosie.

5. Wypowiedź staje się wąska

W M028.002 czytamy roboczą polską wersję: „Im szerzej otwiera się widzenie, tym ciaśniejsza staje się wypowiedź”. Arabskie al-ʿibāra oznacza wypowiedź lub sformułowanie; w wydaniu z aparatem przy tym miejscu odnotowano jednak także wariant al-ʿibāda, oznaczający kult. Zmiana pojedynczej litery zmienia przedmiot całego zdania. Pierwsza lekcja prowadzi ku problemowi wyrażalności. Druga — ku relacji doświadczenia do praktyki religijnej. Nie wolno ukrywać tej różnicy pod wspólnym polskim słowem „duchowość”.

Jeżeli przyjmujemy na potrzeby eseju lekcję „wypowiedź”, pozostaje pytanie, którego nie da się odsunąć: dlaczego coś, co dla człowieka wydaje się najbardziej istotne, tak często opiera się jego zdaniom? Być może dlatego, że doświadczenie przychodzi jako całość pełna równoczesności, a mowa rozwija się w czasie. Zdanie musi wybrać początek i koniec. Musi ustalić podmiot i orzeczenie. Musi zdecydować, czy mówi o zdarzeniu, jego znaczeniu czy o późniejszym wspomnieniu. Kiedy człowiek próbuje przełożyć wzruszenie, żałobę albo moment pojednania na słowa, nie tyle fałszuje doświadczenie, ile nieuchronnie dokonuje wyboru, co zostanie pokazane, a co pozostanie poza zdaniem.

Milczenie nie jest jednak automatycznie prawdziwsze. Może chronić tajemnicę, ale może też chronić unikanie odpowiedzialności.

Strona PDF 214

Odmowa nazwania krzywdy nie jest szlachetną apofazą. Niekiedy właśnie nazwanie czyni możliwym sprawiedliwy sprzeciw. Ontomistyka proponuje zatem zasadę ostrożnej mowy: mówić tyle, ile pozwala odpowiedzialność wobec rzeczy, a nie tyle, ile wymaga pragnienie całkowitej kontroli nad jej znaczeniem. Język zachowuje godność nie dlatego, że wszystko wyraża, lecz dlatego, że potrafi wskazać również swoje granice.

6. Umiłowani i niebezpieczeństwo duchowej hierarchii

W M027 pojawia się język „umiłowanych” oraz ich szczególnej relacji do Boga. To nie są po prostu osoby „bardziej rozwinięte” w neutralnym, psychologicznym sensie. Historyczny tekst mówi z wnętrza określonego porządku religijnego i może przedstawiać hierarchię stanów duchowych. Gdy współczesny autor czyta takie obrazy bez ostrożności, łatwo przenosi je do społecznej rywalizacji: jedni „widzą”, inni są „ślepi”, jedni są „wybrani”, a drudzy mają milczeć. Stąd już blisko do nadawania własnej intuicji nieograniczonego autorytetu.

To, czy ktoś odczuł bliskość, nie daje mu moralnego przywileju wobec innych ludzi. Nie upoważnia do żądania posłuszeństwa, do odbierania prawa zadawania pytań ani do ukrywania własnych błędów pod językiem tajemnicy. Dla Ontomistyki istotniejsze od roszczenia do wyjątkowego stanu jest pytanie o skutki: czy człowiek bardziej uważnie odpowiada na potrzeby innych? Czy potrafi przyznać się do pomyłki? Czy szanuje granice bliskich i nie narzuca im swojego sposobu przeżywania świata? Odpowiedzi nie zastępują historycznej teologii miłości. Stanowią niezależne kryteria współczesnej odpowiedzialności.

W tym kontekście niezwykle ważna jest sama praca filologiczna. W M027.011 drukowana edycja z aparatem zachowuje przeczenie, którego brak w jednej popularnej transkrypcji cyfrowej. Jedno słowo potrafi zamienić pozorną pochwałę dostępu do wszystkiego w przypomnienie granic. Tego nie da się naprawić samą głębią eseju. Odpowiedź wymaga powrotu do źródła. Jeśli zbudujemy wielką filozofię na błędzie skryby albo błędzie strony internetowej, otrzymamy jedynie spójny komentarz do nieistniejącego zdania.

Strona PDF 215

B. Metamistyka — krytyka warunków rozumienia

7. Głos historyczny nie jest głosem redaktora

Metamistyka przypomina, że w przekładzie tekstu mistycznego istnieją co najmniej cztery różne czynności. Pierwsza to odczyt zachowanego arabskiego zdania. Druga to wybór znaczenia i jego przekład na polski. Trzecia to interpretacja historyczna w ramach tradycji, z której zdanie wyrasta. Czwarta to współczesny esej, który zdaniem się inspiruje, lecz zadaje już własne pytania. Każdą z tych czynności można wykonać starannie. Żadna nie zwalnia z pozostałych. Najczęstszym błędem nie jest nawet błędny wybór znaczenia: jest nim nieujawnienie, że wybór w ogóle nastąpił.

W naszych materiałach M024.006–007 zawiera ustępy niekompletne lub uszkodzone. Krótki fragment pozbawiony jasnego orzeczenia może prowokować najpiękniejszą interpretację, lecz taka interpretacja nie jest rekonstrukcją źródła. Podobnie M025.001: wcześniejszy polski przekład zawiera dopowiedzenie obecne w tradycji komentatorskiej, podczas gdy główna cyfrowa transkrypcja skraca porównanie. Należy to ujawnić przy samym tekście. Czytelnik powinien wiedzieć, kiedy korzysta z późniejszej lektury, a kiedy z tekstu przyjętego jako główny.

Jeszcze wyraźniejszy przypadek zachowuje M028.011. Cyfrowy zapis opuszcza arabskie „tylko”, obecne w wydaniu z aparatem. W rezultacie powstaje zdanie, które może znaczyć niemal coś przeciwnego. Metamistyka nie jest więc dodatkiem polegającym na ogólnym nawoływaniu do sceptycyzmu. W konkretnej pracy wydawniczej oznacza potrzebę wstrzymania filozoficznego wniosku, dopóki nie sprawdzimy jednego wyrazu. Intelektualna pokora ma tutaj postać przypisu, wariantu, oznaczenia strony i zgody, by nie zamykać interpretacji przedwcześnie.

8. Kiedy analogia przekracza granicę

Poszukiwanie podobieństw pomiędzy odległymi tradycjami jest cenne tylko pod warunkiem, że dostrzega także różnice. „Imię” w M024 nie jest automatycznie tym samym, czym litera w kabale Abrahama Abulafii. „Widzenie” al-Niffariego nie stanowi dowodu na filozoficzne pojęcie bezpośredniego poznania rzeczywistości.

Strona PDF 216

„Przebaczenie” w tekstach religijnych nie jest po prostu hasłem zaczerpniętym z nowoczesnej psychologii. Każde porównanie wymaga pytania: co zostało wspólnie nazwane i na jakim poziomie podobieństwo jest rzeczywiste?

Proponuję w tym tomie trzy oznaczenia relacji. ZGODNOŚĆ ŹRÓDŁOWA znaczy, że zestawienie można wykazać na poziomie określonych fragmentów i definicji. ANALOGIA znaczy, że dwa różne systemy pozwalają postawić podobne pytanie, choć ich odpowiedzi mogą się nie zgadzać. HIPOTEZA ONTOMISTYCZNA znaczy, że to autor współczesny proponuje nową spekulatywną możliwość. Te etykiety są narzędziem odpowiedzialności, nie rangami duchowego wtajemniczenia. Ich największą zaletą jest to, że pozwalają powiedzieć: „to porównanie jest płodne, ale jego historyczna genealogia pozostaje nieudowodniona”.

Tym samym Ontomistyka może rozwijać własne stanowisko bez zawłaszczania dawnych głosów. Jej ambicją nie powinno być znalezienie w każdej tradycji zapowiedzi tej samej współczesnej filozofii. Byłoby to zubożenie przeszłości i własnego myślenia. Znacznie więcej powstaje wtedy, gdy pozostawiamy tekstom prawo do oporu: do stawiania pytań niewygodnych, do podtrzymywania teologicznych różnic, do ujawniania, że nasze ulubione kategorie są zbyt wąskie.

Strona PDF 217

C. Transperspektywa — trzy lektury jednego gestu

9. Prośba i odpowiedzialność

Perspektywa źródłowa: w M023 i M028 prośba ma znaczenie religijne. Zależy od bliskości i oddalenia, widzenia i zasłony, od relacji człowieka do Boga. Nie można jej sprowadzić do uniwersalnej reguły skutecznego działania. Perspektywa współczesna: człowiek może zbadać, czy w jego codziennych prośbach kryje się rozmowa, czy żądanie, aby rzeczywistość potwierdziła gotowy obraz. Perspektywa ontomistyczna: istnienie nie jest wyłącznie polem przedmiotów, które chcemy otrzymać, lecz także przestrzenią relacji, w których ujawnia się nasza zależność od innych. To ostatnie zdanie pozostaje propozycją filozoficzną, nie cytatem religijnego autora.

Trzy lektury nie muszą się spotkać w jednej doktrynie. Pierwsza wymaga wierności religijnemu językowi. Druga wymaga uczciwego przyjrzenia się zachowaniu. Trzecia pyta o strukturę istnienia i możliwość przekroczenia wyłącznego punktu widzenia podmiotu. Ich współpraca zaczyna się od starannego rozdzielenia. Nie próbujemy wybrać tej „najwyższej” ani zamienić którejkolwiek w dowód pozostałych. Właśnie ta odmowa pośpiesznej syntezy jest sposobem, w jaki Metamistyka chroni odwagę Ontomistyki.

10. Powrót do zdania

Po wielkich pytaniach pozostaje prosta czynność: wrócić do zdania, które je rozpoczęło. Sprawdzić, czy rzeczywiście pada w oryginale. Sprawdzić, kto w nim mówi. Sprawdzić, czy rzeczownik jest imieniem, czy zwykłym określeniem; czy czasownik zawiera przeczenie; czy źródło nie zostało uszkodzone przy przenoszeniu do internetu. Dopiero potem warto pytać, co zdanie zmienia w naszym sposobie życia. Metoda Żywego Tekstu wymaga Powrotu właśnie dlatego, że nawet najlepszy wgląd może okazać się tylko przelotnym wzruszeniem. Powrót jest zgodą na sprawdzenie skutku i poprawienie siebie, kiedy rzeczywistość nie potwierdza uprzedniego rozumienia.

Strona PDF 218

Jeśli istnieje jedna zasada, którą chciałbym ocalić z tej lektury dla współczesnego czytelnika, brzmi ona tak: nie traktuj własnego przeżycia jak nieomylnej odpowiedzi, ale też nie pozwól, by cudzy język odebrał ci prawo do własnego pytania. Historyczny mistyk mówi w określonej tradycji, jego tłumacz odpowiada za znaczenie słów, a współczesny autor — za różnicę pomiędzy inspiracją i twierdzeniem. Każda z tych odpowiedzialności jest odrębna. Razem umożliwiają książkę, która nie musi wybierać między żywym tekstem a rzetelnym czytaniem.

Odsyłacze i status wykorzystanych miejsc

- M023.002–003 — zakaz i nakaz prośby, widzenie i wezwanie; para AR–PL zestawiona, dalsza kolacja otwarta.

- M024.001, .006–007 — imię, nieobecność, uszkodzone ustępy; `.006–007` mają `CRITICAL_HOLD`.

- M025.001 — wiedza i niewiedza; dłuższe porównanie poświadczone u al-Tilimsānīego, krótsze w jednej transkrypcji; `HOLD`.

- M026.001, .015 — kara serca i niepewna forma czasownika; `HOLD`.

-
M027.011
—
wariant
negacji
istotny
dla
znaczenia;
`CRITICAL_HOLD`.

- M028.002–003, .006, .011–012 — wyrażalność, ʿibāra/ʿibāda, różnice druk/cyfrowa transkrypcja; `CRITICAL_HOLD`.

Podstawa historyczna: Kitāb al-Mawāqif, internetowe transkrypcje arabskie (Wikisource i Ibnalarabi.com) oraz skan/transkrypcja wydania z aparatem A. J. Arberry'ego, dostępna przez Ahlulbayt Library, Kitāb al-Mawāqif, s. 51–52 (https://ablibrary.net/book_content/b/9520/59?lang=ar i https://ablibrary.net/book_content/b/9520/60?lang=ar). Dla M025.001 por. Sharḥ Mawāqif al-Niffarī, komentarz przypisywany ʿAfīf al-Dīnowi al-Tilimsānīemu, sekcja 25, https://ablibrary.net/book_content/b/9602/210?lang=ar. Weryfikacja tekstu wobec wybranego wydania referencyjnego nadal wymagana.

Strona PDF 219

4. Kiedy oczy stają się zasłoną

O widzeniu, które odsłania zbyt wiele, i słowie, które chciałoby zastąpić świat

I. Pokój pełen okien

Wyobraźmy sobie człowieka, który przez całe życie mieszkał w domu bez okien. Znał rozkład ścian, pamiętał każde skrzypnięcie podłogi, potrafił trafić do drzwi z zamkniętymi oczami. Wydawało mu się, że zna swój dom doskonale. Pewnego dnia ktoś odsunął ciężką zasłonę. Na ścianie pojawił się prostokąt światła. Człowiek zobaczył kurz unoszący się w powietrzu, nierówność tynku, cienie, których obecności wcześniej nawet nie podejrzewał. Pierwszym odkryciem światła okazało się to, czego nie wiedział o miejscu, w którym mieszkał.

Zachwycił się oknem. Przyglądał mu się godzinami. Poznał kierunek promieni, opisywał zmiany ich natężenia, nauczył się odróżniać poranek od popołudnia. Z czasem oświetlił wszystkie ściany, narysował plan własnych obserwacji, a nawet napisał księgę o naturze jasności. Odwiedzający go ludzie słuchali z szacunkiem. Kiedy jednak zapytano, co znajduje się za oknem, mężczyzna rozpoczął opowieść o szkle. Tak bardzo zgłębił to, przez co patrzył, że przestał patrzeć dalej.

Ta mała historia nie jest oskarżeniem wiedzy. Jest opowieścią o subtelniejszej możliwości: o chwili, w której dobry instrument staje się granicą doświadczenia. Człowiek nie został oszukany przez ciemność, lecz przez własną biegłość w posługiwaniu się światłem. Jego pomyłka była wyrafinowana, niemal szlachetna. Pomylił przejrzystość szyby z całym krajobrazem.

W języku Ontomistyki taką chwilę można nazwać zamianą przejścia w przedmiot. Świadomość otrzymuje możliwość zetknięcia się z czymś, co ją przekracza, lecz natychmiast próbuje to coś zamknąć w formie, którą już zna. Nie musi to być religijna wizja. Podobnie dzieje się w miłości, kiedy bliskość żywej osoby zostaje zastąpiona przekonaniem, że wszystko już o niej wiemy. Podobnie w samotności, kiedy człowiek tak dokładnie opisuje własny smutek, że nie zostawia miejsca na zmianę.

Strona PDF 220

Podobnie w poznaniu, kiedy twierdzenie, które kiedyś otworzyło pytanie, staje się ostatnim dozwolonym zdaniem.

Okno jest potrzebne. Bez niego izba pozostałaby ciemna. A jednak przeznaczeniem okna jest umożliwić widzenie, nie zgromadzić całą uwagę na sobie. Być może dojrzałość poznania rozpoczyna się tam, gdzie potrafimy rozpoznać tę różnicę, nie niszcząc instrumentów, dzięki którym w ogóle się tu znaleźliśmy.

II. Dwie odmiany pewności

Niewiedza wydaje się prosta: brakuje nam odpowiedzi. Wiedza wydaje się równie prosta: odpowiedź już posiadamy. Życie nie układa się jednak w tak wygodny porządek. Czasem brak odpowiedzi zmusza do większej uwagi niż jej posiadanie. Czasem odpowiedź prawdziwa w swoim zakresie odbiera ciekawość wobec tego, czego jeszcze nie obejmuje. Czasem słowo „wiem” oznacza jedynie: znalazłem sposób, aby przestać pytać.

Istnieje pewność zrodzona z cierpliwego sprawdzania rzeczy. Jest potrzebna: bez niej nie powstałby most, nie przeprowadzono by operacji, nie odróżniono faktu od plotki. Ontomistyka nie ma powodu jej odrzucać. Istnieje jednak także druga pewność, która przybiera podobną twarz. Pojawia się wtedy, gdy człowiek potrzebuje odpowiedzi przede wszystkim po to, by uwolnić się od doświadczenia nieokreśloności. Taka pewność uspokaja, zanim cokolwiek naprawdę wyjaśni. Zamienia pytanie o istnienie na dekorację wnętrza.

Człowiek potrafi uczynić z każdego pojęcia schronienie. „Świadomość”, „dusza”, „materia”, „energia”, „Bóg”, „przypadek” — każde z tych słów może być początkiem trudnej rozmowy. Każde może także zostać położone na jej końcu niczym kamień zamykający drzwi. Różnica tkwi nie tylko w słowie, lecz w sposobie, w jaki nim żyjemy. Czy określenie służy nam do bardziej uważnego spotkania z rzeczywistością, czy do szybkiego ogłoszenia, że spotkanie już się odbyło?

Mistyka istnienia nie polega w tym miejscu na dodaniu tajemniczej odpowiedzi. Przeciwnie: próbuje ocalić przestrzeń, w której odpowiedź nie niszczy samego pytania. Jeżeli człowiek mówi: „Jestem”, wypowiada zdanie najzwyklejsze z możliwych.

Strony PDF 221–230

Strona PDF 221

Ale czy rozumie to, co w tym zdaniu dzieje się przed jakąkolwiek teorią? Potrafi opisać swoją historię, ciało, przekonania, wspomnienia. Każda z tych rzeczy jest istotna. Żadna pojedynczo nie wyczerpuje doświadczenia bycia obecnym w tej właśnie chwili.

Nie trzeba z tego wyprowadzać tezy, że za doświadczeniem ukrywa się osobna nadnaturalna substancja. Można przyjąć skromniejsze, a przez to trudniejsze zadanie: przyjrzeć się temu, jak wiele z rzeczywistości gubimy podczas jej opisywania. Zobaczyć, jak wiedza może być wierna faktom, a jednocześnie niepełna jako opowieść o życiu. Wiedzieć, że opis jest prawdziwy, i nie wymagać od niego, żeby stał się wszystkim.

Stąd paradoks, który stanowi oś tego rozdziału. Zasłona może być utkana zarówno z błędu, jak i z trafnego rozpoznania. O błędzie łatwo powiedzieć, że przesłania. O prawdzie znacznie trudniej, ponieważ mamy wobec niej usprawiedliwione zaufanie. A jednak prawda o pewnym fragmencie rzeczywistości, użyta jako odpowiedź na każde możliwe pytanie, przestaje służyć poznaniu. Zaczyna pełnić funkcję władzy nad nim.

III. Imię zapisane na drzwiach

Ktoś wypowiada nasze imię. Odwracamy głowę, choć dźwięk sam w sobie nie ma mocy, by unieść ciało z miejsca. Reagujemy, ponieważ przez lata przylgnęły do niego twarze, gesty, wspomnienia, rozkazy, czułość i lęk. Imię jest czymś więcej niż szeregiem głosek. Bywa miejscem, w którym gromadzi się historia naszej obecności pośród innych.

Właśnie dlatego bywa niebezpiecznie skuteczne. Kto zna czyjeś imię, może mieć złudzenie, że zna człowieka. Kto umie nazwać swoje doświadczenie, może uznać, że już je przeżył do końca. Kto odkryje nowe słowo na opis duszy, potrafi zacząć postrzegać własne życie wyłącznie przez jego definicję.

Pomyślmy o człowieku, którego otoczenie przez lata nazywało silnym. Imię tej cechy stało się jego obowiązkiem. Kiedy potrzebował wsparcia, nie umiał o nie poprosić, bo obawiał się utraty własnej nazwy. Odkrycie, że może być także słaby, nie odebrało mu tożsamości.

Strona PDF 222

Uwolniło go od jej zbyt ciasnego opisu. Podobnie ktoś, kto przywykł uważać się za zagubionego, może z czasem bronić swojego zagubienia, ponieważ nie zna już sposobu, by rozpoznać siebie poza nim.

W Ontomistyce imię jest zatem progiem relacji. Dzięki niemu możemy się spotkać, ale gdy zapominamy o jego progowym charakterze, zaczynamy rozmawiać z nazwą zamiast z człowiekiem. Nie jest to wyłącznie problem języka. Jest to problem istnienia, ponieważ nasze życie w znacznej mierze odbywa się w przestrzeni cudzych i własnych określeń. Słowa prowadzą nas do innych, lecz potrafią także przejąć miejsce innych.

Historyczny tekst, który inspiruje ten rozdział, operuje imionami i Boską obecnością w ścisłym porządku religijnym. Współczesna proza nie ma prawa oznajmić, że jego autor „naprawdę” mówił o psychologii etykietowania. Możemy natomiast stanąć wobec własnego pytania: co dzieje się z relacją, kiedy znak staje się ważniejszy niż ten, ku komu kieruje? To analogia, nie identyczność dwóch światów.

Kiedy wreszcie potrafimy wypowiedzieć imię bez przekonania, że zmieściliśmy w nim całego człowieka, zmienia się coś w naszym sposobie bycia razem. Słowo zostaje. Szacunek do tego, czego nie obejmuje, przywraca mu właściwe miejsce.

IV. Prośba, której nie można załatwić

Prośba wydaje się czynnością prostą. Brakuje nam czegoś, więc zwracamy się do kogoś, kto może nam to dać. Ale pod zewnętrzną prośbą często znajduje się druga, znacznie trudniejsza: pragnienie, żeby świat stał się zrozumiały; żeby ktoś ostatecznie potwierdził wartość naszego życia; żeby doświadczenie przestało zawierać ryzyko.

Dziecko pyta, czy rodzic wróci. Dorosły pyta, czy jego decyzja była słuszna. Człowiek w żałobie pyta, jak ma dalej żyć. W każdym z tych pytań istnieje jakaś część, na którą można odpowiedzieć. I jakaś część, która nie jest zwykłym niedoborem informacji. Nie domaga się formuły, lecz spotkania.

Pytanie zadane w samotności ma inny ciężar niż to samo pytanie wypowiedziane w obecności bliskiej osoby. Odpowiedź może być identyczna, lecz sytuacja nie jest identyczna.

Strona PDF 223

Czasem słowo „zostań” oznacza więcej niż „powiedz”. Czasem człowiek pyta o drogę, a naprawdę potrzebuje przekonać się, że może wyruszyć. Czasem prośba nie prosi o rozwiązanie, lecz sprawdza, czy więź nadal istnieje.

Ontomistyka proponuje w tym miejscu rozróżnienie: pytanie o rzecz oraz pytanie wypowiadane z wnętrza relacji. Pierwsze ma przedmiot, kryteria i możliwy koniec. Drugie może trwać nawet po uzyskaniu odpowiedzi, ponieważ dotyczy nie tylko tego, co otrzymamy, ale też tego, kim stajemy się wobec drugiej obecności. Żaden z tych rodzajów nie jest gorszy. Kłopot zaczyna się wtedy, gdy próbujemy jeden zastąpić drugim.

Można stąd przejść ku pytaniu najtrudniejszemu: czy pragnienie całkowitego wyjaśnienia naszego istnienia bywa w istocie pragnieniem, żeby istnienie przestało nas zaskakiwać? Chcemy wiedzieć, dokąd prowadzi droga, ale chcielibyśmy także już nigdy nie stawać na rozdrożu. Marzymy o pewności, która przestanie wymagać odwagi.

Tymczasem odpowiedź może nie zlikwidować niepewności. Może
nauczyć lepszego sposobu jej znoszenia. Nie jest to pochwała
bezradności ani zachęta do wyrzeczenia się decyzji. Jest to propozycja,
by
oddzielić
rzeczy,
za
które
odpowiadamy,
od
żądania, by
rzeczywistość zagwarantowała nam sens każdego następnego kroku.

V. Piękne przebaczenie i niepamięć, która nie kłamie

W ludzkiej pamięci istnieje osobliwy rodzaj wierności. Powracamy do błędu, jakby samo powtarzanie go w myślach mogło uczynić przeszłość bardziej sprawiedliwą. Odtwarzamy scenę, głosy, własne słowa, ciszę, która nastąpiła za późno. Czasem wracamy do wydarzenia z odpowiedzialności. Czasem z nadziei, że wspomnienie przyniesie jeszcze jedno rozstrzygnięcie. A czasem dlatego, że nauczyliśmy się już rozpoznawać siebie tylko jako osobę, która kiedyś zawiodła.

Nie byłoby uczciwe zalecać zapomnienie każdemu, kto zmaga się z winą. Przeszłość może wymagać naprawienia krzywdy, przeprosin, poniesienia konsekwencji, uznania cierpienia drugiej osoby.

Strona PDF 224

Przebaczenie nie powinno usuwać tych obowiązków. Inaczej stałoby się wygodną nazwą ucieczki. Istnieje jednak druga pułapka: możliwość niekończącego się oskarżania siebie, w którym pamięć przestaje być sumieniem, a staje się jedyną formą życia.

Człowiek, który całkowicie utożsamia się ze swoim dawnym czynem, zamyka sobie drogę do dokonania jakiegokolwiek nowego. Skoro cała prawda o mnie już się wydarzyła, jutro może być tylko powtórką wczoraj. To jeden z najbardziej dotkliwych sposobów, w jakie słowa odbierają nam przyszłość. „Jestem winny” może oznaczać trafne rozpoznanie odpowiedzialności. „Jestem wyłącznie swoją winą” staje się sądem, którego żadne ludzkie życie nie potrafi udźwignąć bez okaleczenia.

W języku Ontomistyki przebaczenie nie jest wymazaniem faktu, lecz odzyskaniem czasu. Przeszłość pozostaje prawdziwa. Przyszłość przestaje być jej więźniem. Dzięki temu możliwe staje się działanie, które nie udaje, że nic się nie stało, lecz nie powtarza w nieskończoność jednego wydarzenia jako definicji osoby.

Być może dlatego szczególnie delikatnie trzeba traktować duchowe teksty mówiące o pamięci grzechu. Ich religijne znaczenie jest własne i nie można przerobić go bez reszty na poradę psychologiczną. Ale mogą uruchomić w nas pytanie literackie i egzystencjalne: co znaczy naprawdę wyjść z przeszłości, skoro nie da się z niej wymazać ani jednego dnia? Odpowiedź nie polega na amnezji. Polega raczej na przyjęciu odpowiedzialności bez oddawania odpowiedzialności prawa do opisania całego naszego istnienia.

VI. Krawędź zdania

Człowiek opowiadał przyjacielowi o chwili, która zmieniła jego życie. Pamiętał odgłos deszczu, kolor płaszcza, ciepło kubka trzymanego w dłoniach. Mówił długo, dokładnie, uczciwie. Im więcej mówił, tym silniejsze miał wrażenie, że wydarzenie oddala się od niego. Wszystkie szczegóły były prawdziwe. Ale wśród nich brakowało czegoś, co wtedy rzeczywiście się stało: wewnętrznego przesunięcia, którego nie dało się postawić na stole obok innych faktów.

Wreszcie zamilkł. Przyjaciel nie poprosił o dalsze wyjaśnienia. Pozostali tak przez chwilę.

Strona PDF 225

Cisza nie uzupełniła opowieści żadnym tajnym faktem. Nie dowiodła, że istnieje świat poza światem. A jednak pozwoliła wydarzeniu odzyskać właściwe proporcje. Słowa okazały się konieczne, lecz niewystarczające; milczenie niczego nie udowodniło, lecz nie pozwoliło też zamknąć życia w opisie.

Czasami największym błędem języka jest przypisywanie mu zadań, których nigdy nie otrzymał. Oczekujemy od zdania, że stanie się doświadczeniem. Oczekujemy od imienia, że będzie osobą. Oczekujemy od definicji, że usunie potrzebę spotkania. Następnie rozczarowujemy się słowami, choć to my obciążyliśmy je niemożliwym obowiązkiem.

Słowa naprawdę potrafią ocalać. Dzięki nim pamięć nie umiera wraz z mówiącym. Dzięki nim możemy przekazać ostrzeżenie, miłość, wiedzę, wiarę, zwątpienie i nadzieję. Książka, którą czytelnik trzyma w dłoniach, istnieje właśnie dlatego, że ktoś zaufał ich mocy. Ontomistyka nie jest więc wojną przeciwko językowi. Jest próbą nauczenia się jego miary. Zdanie ma prowadzić ku doświadczeniu, nie zamykać dostępu do niego. Ma dawać się poprawić. Ma pozostawiać miejsce drugiemu człowiekowi.

Co pozostaje, kiedy zdanie dochodzi do własnego kresu? Najuczciwsza odpowiedź brzmi: zależy od tego, o czym mówimy. W nauce pozostaje praca nad lepszym pojęciem. W rozmowie — możliwość uważnego słuchania. W miłości — obecność, która nie musi natychmiast zamieniać się w deklarację. W religii — praktyki i znaczenia konkretnej tradycji. W literaturze — przestrzeń wyobraźni, gdzie rzecz może być przeżyta bez obowiązku stania się twierdzeniem o budowie wszechświata.

Można tu postawić hipotezę ontomistyczną: istnienie jest bogatsze niż zdolność pojedynczego opisu do jego uchwycenia. Nie jest to odkrycie fizyki ani dowód transcendencji. Jest to zaproszenie do życia, w którym opis pozostaje wierny temu, co opisuje, a jednocześnie wie o swoim nieuchronnym niedomknięciu.

Taki człowiek mógłby wrócić do domu z pierwszej części opowieści. Znów spojrzałby na szybę. Zauważyłby jej ślady, rysy i niedoskonałości. Mógłby nawet z wdzięcznością wspomnieć wszystko, czego nauczyło go szkło. A potem wreszcie popatrzyłby przez okno.

Strona PDF 226

Metamistyka — o pokusie pięknego zdania

Refleksja krytyczna drugiego rzędu, stanowiąca część autorskiej kompozycji książki.

Powyższy esej mówi o świetle, szybie, imieniu, prośbie, przebaczeniu i milczeniu. Każda z tych figur może poruszyć czytelnika. Samo poruszenie nie rozstrzyga jednak, czy interpretacja jest prawdziwa. Literatura ma własną skuteczność: potrafi uczynić złożoną sytuację nagle zrozumiałą, a odległą myśl — osobistą. Właśnie dlatego trzeba wiedzieć, gdzie kończy się siła obrazu, a zaczyna obowiązek uzasadnienia.

Pierwsza granica dotyczy dawnego tekstu. Al-Niffarī przemawia językiem swojego świata religijnego. Odwołuje się do Boskiej obecności, modlitwy, poznania, religijnej służby, niewiedzy i odsłonięcia. Kiedy przenoszę jego obrazy do opowieści o oknie czy tożsamości, wykonuję gest autorski. Historyczny mistyk nie pisał o terapii narracyjnej, poczuciu własnej wartości ani konstrukcji współczesnej podmiotowości. Dzieło może inspirować takie pytania; nie jest z nimi tożsame.

Druga granica dotyczy doświadczenia. Osoba, która przeżyła chwilę radykalnej obecności, może przedstawić ją jako spotkanie z ostateczną rzeczywistością. Jej świadectwo jest realnym faktem jej biografii. Wyjaśnienie natury tego wydarzenia pozostaje odrębnym problemem. Możemy z szacunkiem przyjąć opis, nie udając, że posiadamy dzięki niemu rozstrzygający dowód ontologiczny. Możemy także analizować doświadczenie z perspektywy psychologii, nie przesądzając, że cała jego wartość została przez to wyczerpana.

Trzecia granica dotyczy podobieństw. Sufickie pojęcie zasłony i współczesna metafora poznawczego ograniczenia mogą zabrzmieć podobnie. Taka analogia bywa płodna literacko. Nie jest jednak dowodem, że obie tradycje opisują jeden i ten sam proces. Słowa z różnych światów można ustawić naprzeciw siebie, zamiast bez namysłu stapiać je w jedną teorię. Dobra Transperspektywa pozwala im zachować własny głos.

Strona PDF 227

Czwarta granica jest jeszcze bliższa piszącemu. Autor ontomistyki również może ulec urokowi własnego języka. Zdanie „istnienie wykracza poza opis” brzmi doniośle. Lecz i ono jest opisem. Jeśli zaczniemy traktować je jako zakaz krytyki, stworzymy nową zasłonę dokładnie w miejscu, w którym chcieliśmy ją odsunąć. Literatura mistyczna pozostaje żywa, kiedy jej obrazy otwierają pytania także wobec niej samej.

Dlatego Metamistyka nie pełni w tej książce roli policjanta strzegącego wyobraźni. Jest towarzyszką jej drogi. Pyta, skąd wzięła się dana myśl, jak została wyrażona, co w niej naprawdę twierdzimy, a co jedynie przeczuwamy, i jakie konsekwencje ma dla czytelnika. Pozwala pisać z rozmachem, lecz nie myli literackiej mocy z prawem do nieomylności.

Najpiękniejszym rezultatem takiej dyscypliny nie jest chłód. Jest wolność. Możemy opowiadać o tajemnicy bez udawania, że ją posiadamy. Możemy czytać dawną mistykę bez zawłaszczania jej religijnego sensu. Możemy tworzyć nową filozofię literacką, której własne pojęcia potrafią uczyć się, zmieniać i czasem ustępować miejsca temu, czego jeszcze nie rozumieją.

Strona PDF 228

Transperspektywa — trzy kroki lektury

Czytając obrazy zasłony, imienia i niewypowiadalnego, zatrzymajmy trzy odrębne możliwości. W perspektywie źródłowej mamy doświadczenie i język dawnej religijności, w których widzenie i nieobecność nie są swobodnymi metaforami psychologicznymi. W perspektywie ludzkiego życia możemy zapytać, kiedy własne definicje zasłaniają nam innych. W perspektywie ontomistycznej pojawia się pytanie o relację między samym istnieniem a każdym jego opisem. Te trzy drogi spotykają się przy jednym stole, lecz każda przynosi inne jedzenie. Ich różnica jest częścią uczty, nie przeszkodą, którą trzeba usunąć.

Strona PDF 229

5. Trzy lustra

O doświadczeniu, opowieści i człowieku, który uwierzył we własne

odbicie

Pierwsze lustro: to, co się wydarzyło

W pewnym miasteczku żył człowiek, który przynosił z wędrówek kamienie. Nie wybierał najpiękniejszych. Podnosił te, na które patrzył dłużej niż na inne: gładki kamień z koryta rzeki, odłamek jasnej skały, czarny okruch znaleziony po burzy. Trzymał je w drewnianym pudełku. Kiedy ktoś pytał, dlaczego je zbiera, odpowiadał, że każdy przypomina mu chwilę, której nie chce zapomnieć.

Pewnego razu przyniósł kamień, przy którym zatrzymał się w środku górskiej drogi. Miał wrażenie, że wszystko wokół nagle ucichło: wiatr wśród drzew, oddech, nawet myśl, którą zamierzał właśnie dokończyć. Przez krótką chwilę czuł się tak, jakby droga, skały i on sam nie stanowiły oddzielnych rzeczy. Potem pojawił się zwyczajny dźwięk ptaka. Człowiek ruszył dalej. Z całego przeżycia przyniósł kamień i zdanie: „Byłem tam inaczej niż zwykle”.

Sąsiad usłyszał tę opowieść i nazwał ją łaską. Lekarz, któremu później o niej wspomniano, mówił o szczególnym stanie uwagi. Przyjaciel widział w niej skutek wielogodzinnego marszu. Każdy próbował pomóc, a każdy dołożył do doświadczenia własny język. Wędrowiec słuchał uważnie, ale po każdej rozmowie miał poczucie, że jest odrobinę dalej od tamtej chwili. Zdarzenie było jedno. Opowieści zaczynały się mnożyć.

Metamistyka rodzi się z tej różnicy. Nie musi rozstrzygać od razu, co naprawdę wydarzyło się w górach. Najpierw pyta: co człowiek przeżył, co zapamiętał, co potrafił wypowiedzieć i co inni wnieśli do jego wspomnienia? To cztery różne pytania. Niekiedy wszystkie brzmią w naszej głowie jak jedno, ponieważ pragnienie sensu nie znosi długiego rozdzielania. Lecz właśnie w tym rozdzieleniu może pojawić się wolność.

Przeżycie zasługuje na szacunek, także wtedy, gdy nie potrafimy ustalić jego przyczyny. Opowieść zasługuje na słuchanie, także wtedy, gdy wiemy, że każda opowieść coś wybiera, a coś zostawia w cieniu.

Strona PDF 230

Wyjaśnienie zasługuje na sprawdzenie, także wtedy, gdy przynosi ukojenie. Żadna z tych czynności nie musi poniżać pozostałych.

Drugie lustro: to, co opowiadamy

Mijały lata, a człowiek coraz częściej opowiadał o górskiej chwili. Zauważył, że słuchacze najbardziej poruszają się wtedy, gdy mówi o ciszy. Zaczął więc od ciszy. Potem odkrył, że ludzie wolą, kiedy historia ma wyraźny początek i nagłe przemienienie. Opuścił zatem długą drogę pod górę, ciężar plecaka, zdenerwowanie po kłótni, deszcz padający przed południem. Pozostawił kamień, milczenie i ptaka.

Nie miał zamiaru kłamać. Uważał przecież, że opowiada o rzeczy najważniejszej. Pewnego dnia, podczas spotkania z grupą młodych ludzi, powiedział: „W górach zrozumiałem, że wszystko jest jednością”. Zebrani milczeli przez chwilę, a następnie ktoś zapisał jego słowa. Od tego dnia zdanie zaczęło żyć własnym życiem. Przepisano je na kartkę, umieszczono pod jego fotografią i powtarzano przy okazjach, których nigdy nie przewidział.

Po pewnym czasie jeden z uczniów zapytał, czy wędrowiec nadal pamięta dokładnie, co się wydarzyło. Starzec chciał odpowiedzieć, że tak. Nagle jednak zrozumiał, że pamięta znakomicie swoją opowieść. Kamień nadal leżał w pudełku, ale wspomnienie drogi coraz bardziej przypominało słowa wypowiadane przez lata. Był to moment bolesny i niezwykle cenny. Nie odkrył, że wszystko wymyślił. Odkrył, że wspomnienie nie stoi poza czasem, a język ma udział w jego późniejszym kształcie.

W metamistycznej literaturze nazwałbym to drugim lustrem: odbiciem doświadczenia w opowieści. Lustro pokazuje pewien obraz, choć nigdy nie jest samym wydarzeniem. Może wydobyć szczegół, który bez słów zaginąłby na zawsze. Może także obrócić uwagę ku szczegółowi tak mocno, że inne części rzeczywistości staną się niewidoczne.

To dlatego trzeba być ostrożnym wobec historii, które z każdym powtórzeniem stają się doskonalsze. Być może są bliższe prawdzie. Być może jedynie lepiej nauczyły się przemawiać do publiczności. Piękno opowieści nie jest jej winą, lecz nie powinno otrzymać immunitetu od pytań.

Strony PDF 231–240

Strona PDF 231

Trzecie lustro: to, w co chcemy uwierzyć

Któregoś wieczoru do domu wędrowca przyszedł młody człowiek z
własnym
kamieniem.
Prosił
o
nauczenie
go
tego
samego
doświadczenia. Był przekonany, że musi istnieć droga, wysokość, pora
dnia, odpowiedni sposób oddychania. Przyniósł notes i chciał spisać
wszystkie kroki.

Starzec nie wiedział, co powiedzieć. Mógłby zyskać ucznia i być może wielu kolejnych, gdyby podał mu gotową procedurę. Mógłby uczynić z własnej historii metodę, a z metody instytucję. Wystarczyłoby nazwać ciszę odpowiednim terminem, kamień uczynić symbolem, a górę dowodem. Wszystko nabrałoby porządku, którego młody człowiek pragnął.

Zamiast tego starzec zapytał, dlaczego przyniósł kamień. Młodzieniec opowiedział o wieczorze, kiedy siedział przy łóżku chorej matki. Nie wydarzyło się nic nadzwyczajnego. Słyszał tylko jej oddech i tykanie zegara. Przez kilka minut nie miał nic do powiedzenia, niczego do zrobienia, nigdzie do pójścia. Uważał tę chwilę za nieudolną, bo nie przyniósł ulgi ani sobie, ani jej. Kamień podniósł później na ulicy, żeby o niej pamiętać.

Starzec zamknął notes leżący między nimi. Zobaczył, jak łatwo mógłby przeoczyć cudze doświadczenie, próbując odtworzyć własne. Młody człowiek nie potrzebował kopii górskiej drogi. Potrzebował przestrzeni, w której jego własna chwila mogła nabrać sensu bez przymusu upodobnienia się do cudzego wzorca.

Trzecie lustro jest najtrudniejsze, ponieważ patrząc w nie, widzimy swoje pragnienia. Pragniemy należeć do historii większej niż nasze życie. Pragniemy, by spotkało nas coś wyjątkowego, aby cierpienie okazało się przygotowaniem, a przypadek przestał być przypadkiem. W tych pragnieniach nie ma nic hańbiącego. Ale to one potrafią podpowiadać nam odpowiedzi, zanim zdążymy uczciwie usłyszeć pytania.

Strona PDF 232

Metamistyka nie musi odebrać człowiekowi sensu, który odnalazł w ważnej chwili. Może zapytać, jak ten sens powstał, komu służy i czy pozwala nadal patrzeć na innych bez przymuszania ich do tej samej historii. Jeśli owocem doświadczenia jest większa uważność, łagodność i odpowiedzialność, warto to zauważyć. Jeśli owocem staje się pewność, że cudze życie trzeba odtąd podporządkować naszym objawieniom, również warto to zauważyć. Nie dlatego, że jedno zachowanie rozstrzyga metafizykę, lecz dlatego, że opowieści mistyczne mają konsekwencje dla rzeczywistych ludzi.

Ostatni kamień

Po śmierci wędrowca znaleziono drewniane pudełko. Leżało w nim wiele kamieni. Żaden nie miał podpisu. Można było przypisać im tysiące historii, lecz nikt już nie wiedział, która jest właściwa. Wnuk otworzył pudełko przy oknie. Wyjął najmniejszy kamień i położył go na dłoni. Był zimny, cięższy, niż wyglądał, i miał rysę biegnącą przez środek. Chłopiec przez dłuższą chwilę przyglądał się tej rysie. Potem odłożył kamień na miejsce.

Nie odziedziczył doświadczenia dziadka. Nie odziedziczył nawet pewności, że rozumie jego opowieści. Odziedziczył coś skromniejszego: możliwość patrzenia bez natychmiastowego zawłaszczania tego, co zobaczył.

Być może tak powinna kończyć się dobra opowieść metamistyczna. Zostawia czytelnika nie z gotowym kluczem do tajemnicy, ale z bardziej uważną dłonią, w której leży zwyczajny kamień. Człowiek może wypowiedzieć o nim wiele prawdziwych zdań. Żadne z nich nie zastąpi ciężaru, który właśnie czuje.

Strona PDF 233

6. Brzeg, którego nie było

I. Kartograf

Do miasteczka, w którym morze każdego roku odbierało po kilka kroków lądu, przyjechał człowiek z teczką. Miał w niej mapę tak dokładną, że zaznaczono na niej nawet studnię zasypaną pół wieku wcześniej. Przywiózł także urządzenie mierzące odległość do miejsca, gdzie kończy się widzialny świat. Nazywał się kartografem i nie kłamał: potrafił wskazać drogę do zatoki, obliczyć pochylenie skał i wyrysować przebieg nieistniejącej już ulicy. Mieszkańcy przyjęli go z nadzieją, bo żyli w niepewności. Brzeg zmieniał się podczas snu. Dom, który jednego ranka był daleko od wody, po zimowych burzach otwierał okna na pianę. Ludzie chcieli wreszcie wiedzieć, gdzie bezpiecznie stawiać ściany.

Kartograf pracował uważnie. O świcie wychodził z miarką, wieczorem przerysowywał kontury. Kiedy pierwszego dnia usłyszał, że morze nie lubi linii prostych, roześmiał się, a potem zawstydził własnego śmiechu. Rozumiał przecież, że mówiący użył obrazu, a obraz ma swoje prawo. Wystarczyło jednak, że wrócił do pokoju, by znów uznać wszystko, czego nie dało się zmierzyć, za niepotrzebne. Na papierze woda miała kolor błękitny, ląd — żółty. Pomiędzy nimi biegła cienka czarna kreska. To ona przyniosła mu sławę. Stara kobieta, która przynosiła mu herbatę, długo przyglądała się arkuszowi i w końcu spytała, czy jeśli kreskę narysuje dostatecznie głęboko, morze zatrzyma się na niej choć przez jeden dzień. Nie odpowiedział. Pytanie wydawało mu się złośliwe, chociaż wypowiedziano je łagodnie.

Nocą długo siedział nad mapą. Wiedział, że kobieta nie kwestionowała jego pomiarów. Kwestionowała coś, czego sam wcześniej nie zauważył: sposób, w jaki patrzył na własne dzieło. Każda liczba była prawdziwa w dniu pomiaru, lecz całe przedsięwzięcie coraz częściej brzmiało jak obietnica, że kreska może zastąpić brzeg. Człowiek znalazł metodę opisu zmiany, a zaczął marzyć o zniesieniu samej zmiany. Nie był to błąd geometrii. Było to pragnienie ukryte za geometrią.

Wszystkie ludzkie mapy noszą ślad podobnego pragnienia. Budujemy je ze słów, przyczyn, wspomnień, wiedzy i obietnic.

Strona PDF 234

Powstają po to, abyśmy umieli wracać do domu, rozpoznawać zagrożenia, nie zaczynać każdej podróży od zera. To wielki dar. A potem w dogodnej chwili mapa może zacząć domagać się od świata wierności. Żądamy, żeby drugi człowiek pozostał taki, jakim go opisaliśmy. Żeby miłość wróciła z każdym gestem do tej samej definicji. Żeby cierpienie miało jeden rozpoznany sens. Żeby to, co nie mieści się w wyjaśnieniu, okazało się mniej rzeczywiste niż samo wyjaśnienie. W tej właśnie chwili pragniemy od brzegu, by posłuchał kreski.

II. Łódź

W miasteczku mieszkał przewoźnik, który nie miał mapy. Jego łódź była starsza od budynków przy porcie. Ludzie uważali, że zna wszystkie prądy. On odpowiadał, że zna tylko te, które spotkał, i że spotkanie nie jest umową na przyszłość. Kartograf postanowił przepłynąć z nim na małą wyspę widoczną z nabrzeża. Chciał sprawdzić pewien odcinek pomiaru. Wsiadł do łodzi, trzymając szkic tak blisko twarzy, że ledwo zauważył, kiedy przestali widzieć miasto.

— Przypływ — powiedział przewoźnik.

— Wiem. Mam zaznaczone jego granice.

Przewoźnik poruszył wiosłem, ominął niewidoczny nurt i skierował łódź ku ciemniejszej wodzie. Nie drwił z mapy. Gdyby sztorm odciął powrót, mapa i doświadczenie mogłyby ocalić im życie razem. Niecierpliwiło go tylko to, że pasażer na każde ostrzeżenie odpowiadał czymś, co już napisał. W pewnej chwili kartograf stracił równowagę i chwycił obiema rękami burty. Teczka spadła mu do wody. Nie było w tym żadnego objawienia, jedynie zwykła niezdarność człowieka, który patrzył w papier podczas kołysania łodzi. Przewoźnik złowił teczkę bosakiem. Kilka kart rozmokło. Resztę położyli na dnie, żeby wyschła.

Przez pozostałą część drogi kartograf patrzył na morze. Zorientował się, że potrafi jednocześnie wiedzieć mniej i dostrzegać więcej. Nie znał nazwy każdego prądu, lecz odróżniał ich ruchy. Nie wiedział, jakiego koloru jest głębokość na swojej legendzie, ale widział, jak chmura zmienia powierzchnię wody w ciemne szkło. Tego popołudnia nic nie porzucił. Nadal potrzebował mapy. Przestał tylko używać jej w zastępstwie oczu.

Strona PDF 235

Istnieje rodzaj mistycznej tęsknoty, który powstaje właśnie w tej szczelinie: między opisem a obecnością. Człowiek nie otrzymuje nagle tajemnej informacji o budowie wszechświata. Odkrywa raczej, jak wielką część swojego doświadczenia oddał na przechowanie zdaniom. To odkrycie może być ciche i krótkie. Przychodzi niekiedy podczas chodzenia, pielęgnowania rośliny, rozmowy prowadzonej bez przygotowanego osądu. Na moment świat wyprzedza myśl, którą o nim mamy. Pozwala się zobaczyć przed gotową odpowiedzią.

Można nazwać tę chwilę obecnością. Lecz z chwilą nadania jej nazwy zaczyna się kolejna trudność. Jeśli będę jej odtąd poszukiwał tak, jak poszukuje się klucza pozostawionego na stole, nieuchronnie zbuduję nową mapę. Będę mierzył intensywność przeżycia, porównywał je z wczorajszym, zastanawiał się, czy uczyniło mnie lepszym. Być może pozostało mi z niego niewiele poza pragnieniem powtórzenia. Nie znaczy to, że należy wyrzec się wspomnień. Znaczy, że doświadczenie nie jest własnością wyjaśnienia, które powstało po nim.

III. Dwa brzegi

Wyspa okazała się mała. Stały tam dwie opuszczone chaty i stara wieża sygnałowa. Kartograf wysiadł z łodzi i bezwiednie odwrócił się ku lądowi. Chciał porównać dwa brzegi. Z jednego widać było miasto, z drugiego otwarte morze. Kiedy stał na wąskim pasie ziemi, przyszło mu do głowy, że brzeg nie jest czymś posiadanym przez morze ani przez ląd. Jest ich spotkaniem. Każdego dnia odbywa się w nieco innym miejscu. Kreska na mapie zatrzymywała jeden dzień tego spotkania. Nie kłamała. Ale nie umiała żyć dłużej niż dzień, który opisywała.

Często myślimy o sobie jak o lądzie. Wyznaczamy granice, nadajemy stałe nazwy, rozpoznajemy cechy. Mówimy: oto mój charakter, mój los, moja prawda, mój świat. Innym razem myślimy o sobie jak o wodzie, nieustannie zmiennej, nieuchwytnej, pozbawionej kształtu. Oba obrazy bywają pomocne. Żaden nie zwalnia z pytania, gdzie w życiu spotyka się trwałość z przemianą. To pytanie nie musi kończyć się nowym systemem. Może pozostać sposobem uwagi wobec człowieka, który dziś mówi inaczej niż wczoraj, a mimo to jest tym samym człowiekiem, za którego troszczymy się i wobec którego mamy zobowiązania.

Strona PDF 236

Gdyby kartograf wrócił i ogłosił, że brzegi są iluzją, popełniłby nowy błąd. Bez brzegu nie byłoby przystani, domu ani miejsca, w którym można wysadzić dziecko na suchy ląd. Świadomość granic nie polega na udawaniu, że niczego nie rozdzielają. Polega na rozpoznaniu ich rzeczywistej roli. Istnieją granice potrzebne ciału, odpowiedzialności i uczciwości. Są też takie, które postawiliśmy w języku jedynie dlatego, że baliśmy się dalszej rozmowy. Ontomistyka zaczyna się tam, gdzie człowiek uczy się odróżniać jedne od drugich, lecz nie otrzymuje gotowego algorytmu na każde życie.

Na wyspie przewoźnik odszukał dawny znak wysokości wody. Był wykuty w skale. Napis pod nim dawno starł deszcz. Kartograf spróbował odczytać cyfry. Wtedy usłyszał, że na wyspie jest jeszcze trzeci brzeg: ten, który ludzie noszą we wspomnieniu. Dla rybaka z dzieciństwa morze kończy się przy starej szopie, chociaż szopa od lat stoi pod wodą. Dla jego wnuka brzeg zaczyna się przy nowym porcie. Dwa pokolenia mieszkają na tej samej ziemi, lecz pamiętają inne wybrzeże. Prawda ich doświadczeń nie jest jednak identyczna z prawdą geograficznej mapy. Można mieć autentyczne wspomnienie miejsca, które przestało istnieć; można także mylić się w szczegółach. Dobre rozumienie nie musi usuwać jednego z tych porządków.

IV. Wskazanie

Gdy wracali, kartograf zapytał przewoźnika o drogę do portu. Ten wskazał wschód. Zwykły ruch ręki stał się dla kartografa dziwnie interesujący. Palec nie był portem. Nie zawierał nawet drogi. Właśnie dlatego mógł być użyteczny. Wskazanie spełniało swoją rolę, gdy pozwalało odwrócić od siebie uwagę. Gdyby człowiek tak zachwycił się ruchem dłoni, że stracił kierunek, znak stałby się przeszkodą. Ale gdyby uznał każdy znak za zdradę rzeczywistości, także nie dopłynąłby do brzegu.

Może tak wygląda napięcie całego naszego życia duchowego.
Potrzebujemy
słów,
rytuałów,
obrazów,
pytań,
czasem
także
przewodników. Potrzebujemy ich nie dlatego, że istnienie jest ubogie,
lecz dlatego, że nasze doświadczenie jest ograniczone, a relacje
wymagają form.

Strona PDF 237

Zarazem każda forma może skłonić nas do pomylenia pośrednictwa z miejscem docelowym. Przewodnik nie przeżyje za nas żałoby. Książka nie podejmie za nas decyzji. Najpiękniejsze zdanie o miłości nie potrafi objąć drugiej osoby w chwili, kiedy potrzebuje rzeczywistej obecności.

Al-Niffarī pozostaje mistykiem zakorzenionym w języku islamu. Jego Boskie zwrócenie się do człowieka nie jest wymiennym symbolem psychologicznej uwagi. Gdy spotykam jego obraz łodzi i brzegów, nie otrzymuję prawa, by przypisać mu moje dzieje, moje rozumienie świadomości albo moje metafory nowoczesnego życia. Otrzymuję impuls do osobnej literatury. Dawny tekst może dotknąć współczesnego doświadczenia, nie stając się przez to jego komentarzem napisanym tysiąc lat wcześniej. To rozróżnienie pozwala czytać śmiało, bez przywłaszczania cudzych słów.

Są w życiu chwile, gdy wskazówka staje się szczególnie kusząca. Po porażce człowiek pragnie, żeby ktoś powiedział mu, gdzie powinien stanąć. W obliczu śmierci szuka zdania silniejszego niż jego lęk. Gdy doświadcza zachwytu, chce upewnić się, że przeżycie było prawdziwe i że wróci. W każdym przypadku pojawia się możliwość pomylenia sensu z gwarancją. Słowo może otworzyć drogę. Nie może obiecać, że na drodze przestaną zdarzać się burze.

V. Po powrocie

Kartograf wrócił do miasteczka następnego dnia. Najpierw wysuszył mapy, potem wyrysował poprawione kontury brzegu. Zrobił to jeszcze dokładniej niż wcześniej. Dodał daty, oznaczył miejsca niepewne, zapisał, gdzie pomiary przerwał wiatr i gdzie wystąpił zbyt silny prąd. Mieszkańcy mogli dzięki temu lepiej decydować o budowie nowych domów. Kiedy zapytano go, czy ma teraz pewność, odpowiedział, że ma lepszą mapę i lepiej rozumie, jak należy jej używać. Nie była to odpowiedź skromniejsza ze strachu. Była dokładniejsza.

W ostatnim dniu pobytu spotkał starą kobietę. Zatrzymała się przed stołem, na którym rozłożono nowy arkusz. Popatrzyła uważnie na czarną kreskę. Tym razem obok niej znajdowała się krótka notatka: „Linia brzegu w dniu pomiaru”. Kobieta skinęła głową. Zrozumiała, że ani morze, ani kartograf nie muszą już udawać, że są czymś innym.

Strona PDF 238

Pierwsze może się poruszać. Drugi może mówić prawdę o ruchu, nie próbując jej posiąść na zawsze.

Wieczorem schował urządzenie do teczki i poszedł na nabrzeże bez papieru. Nie czekał na cud. Wiedział, że nawet gdyby przeżył coś niezwykłego, nie byłoby to dowodem na jego wyobrażenia o świecie. Nie przyszedł zdobywać przeżycia, które mógłby dopisać do życiorysu. Usiadł, słuchał wody i rozpoznał prostą rzecz: nie wszystko, co ważne, musi przyjść do człowieka jako wiadomość. Czasem obecność jest także sposobem, w jaki człowiek odpowiada światu, zanim zdąży opowiedzieć o sobie.

Tak rozumiana Ontomistyka nie odbiera nam narzędzi rozumu. Nie każe odrzucać map, wiedzy ani odpowiedzialności. Prosi o większą uczciwość wobec tego, czym te narzędzia są. Świat nie musi zamieszkać w naszym opisie, żeby opis miał wartość. Człowiek nie musi zostać wyjaśniony do końca, żeby można go było kochać odpowiedzialnie. Droga nie musi obiecać wiecznego bezpieczeństwa, żeby warto było wyruszyć.

Kartograf patrzył na dwa brzegi, choć w ciemności widział już tylko słabe światła portu i wyspy. Między nimi znajdowała się woda, której nie próbował w tej chwili nazwać. Następnego ranka znów miał pracować. Potrzebował dokładności, cierpliwości, umiejętności i sprawdzalnych zdań. Tej nocy wystarczyło, że znał ich granicę.

Strona PDF 239

7. Opowieść o głosie zatoki

W małym miasteczku nad zatoką żyła kobieta, która zbierała świadectwa. Nie interesowały jej pieniądze ani dawne przedmioty. Zbierała chwile, po których ludzie zaczynali mówić inaczej. Jeden twierdził, że w czasie burzy usłyszał własne imię. Druga opowiadała o śnie, po którym przestała lękać się samotności. Trzeci przyszedł z wiadomością, że kiedy spojrzał w oczy umierającego ojca, czas na moment przestał płynąć. Kobieta zapisywała ich słowa w zeszytach opatrzonych datami. Każdy zeszyt kończyła tą samą uwagą: „Tak opowiedziano mi to dzisiaj”.

Przyjaciele uważali ją za dziwaczkę. Ludzie, którzy przychodzili do niej z wielkimi przeżyciami, oczekiwali potwierdzenia. Chcieli usłyszeć, że dotknęli tajemnicy dostępnej tylko wybranym, że ich sen był znakiem, a niezwykłe uczucie wiadomością z innego świata. Ona zadawała pytania mniej wzniosłe. Czy w pokoju było zimno? Jak długo trwała burza? Czy przedtem ktoś wypowiedział podobne słowa? Czy opowieść zmieniła się, odkąd minęły trzy miesiące? Nie zamierzała nikogo zawstydzać. Wierzyła jednak, że powaga doświadczenia powinna objawiać się również w sposobie mówienia o nim.

Któregoś dnia przyszedł do niej młody rybak. Oświadczył, że zatoka przemówiła do niego w ciemności. Wypowiedziała jedno zdanie, którego nie powtórzył. Bał się, że jeśli zdradzi te słowa, utracą moc. Kobieta nie próbowała go przekonać, by je powiedział. Zapisała tylko okoliczności: pora nocna, silny wiatr, samotny powrót, wiele godzin bez snu. Rybak zirytował się.

— Czy nie wierzysz mi? — spytał.

— Wierzę, że wydarzyło się coś, co uznałeś za ważne — odparła. — Nie wiem jeszcze, co było jego źródłem.

Rybak uznał tę odpowiedź za odmowę. Przyszedł po pewność, nie po rozróżnienie. Kiedy wyszedł, kobieta długo patrzyła na pustą stronę. Dostrzegała swój własny problem. Zapisywała przeżycia innych z takim uporem, jakby sam zapis mógł je uchronić przed przemianą. A przecież one również miały swoje przypływy i odpływy. To, co w pierwszej nocy było lękiem, po roku mogło stać się źródłem odwagi.

Strona PDF 240

Znaczenie doświadczenia nie powstawało wyłącznie w chwili przeżycia. Powstawało także w życiu, które następowało po nim.

Po kilku tygodniach rybak wrócił. Wyglądał inaczej, choć trudno było wskazać zmianę. Przyniósł naprawioną lampę należącą do starego sąsiada.

— Nie pamiętam już dokładnie zdania — powiedział. — Pamiętam, że byłem sam i bardzo się bałem. Od tamtej nocy częściej odwiedzam tych, którzy mieszkają sami. Może właśnie to chcę o niej powiedzieć.

Kobieta otworzyła nowy zeszyt. Tym razem nie zaczęła od pytania o głos. Zapytała, komu rybak pomógł, czy potrafi odróżnić tę pomoc od potrzeby uchodzenia za wyjątkowego człowieka, i czy wciąż dopuszcza możliwość, że burza, zmęczenie i pamięć wpłynęły na jego przeżycie. Odpowiedział, że dopuszcza. Powiedział też, że nie odbiera mu to znaczenia tamtej nocy.

Ta rozmowa nauczyła ją czegoś, czego dotąd nie rozumiała. Nie trzeba wybierać między szyderstwem a łatwowiernością. Można uznać cudzą opowieść za godną słuchania, nie składając podpisu pod wszystkimi jej wyjaśnieniami. Można potraktować przemianę czyjegoś postępowania poważnie, nie ogłaszając, że zna się ostateczną przyczynę tej przemiany. Można usłyszeć słowo „tajemnica” i pozostać uczciwym wobec niewiedzy.

Wkrótce w miasteczku zaczęto mówić o kobiecie, która nie rozstrzygała objawień, lecz uczyła słuchać. Nie lubiła tego określenia. Wiedziała, jak łatwo człowiek może zostać więźniem imienia nadanego mu przez innych. Pewnego wieczoru zniszczyła pustą okładkę zeszytu, na której sama napisała: „Prawda o głosie zatoki”. Zastąpiła ją prostszą: „Opowieści zebrane nad zatoką”. Nie dlatego, że prawda przestała ją interesować, lecz dlatego, że rozpoznała różnicę między poszukiwaniem prawdy a przywłaszczaniem sobie prawa do ostatniego słowa.

Pod koniec życia przejrzała wszystkie zeszyty. Wiele relacji było sprzecznych. Niektóre powstały z pomyłki, inne z pamięci, która nauczyła się układać wydarzenia w coraz piękniejszą historię. Znalazła też świadectwa przemian realnych i trwałych: pojednania, pracy wykonanej dla innych, odwagi, która nie musiała się ogłaszać.

Strony PDF 241–250

Strona PDF 241

Każda z tych historii miała własną miarę. Z żadnej nie wynikało, że człowiek umie zajrzeć poza wszystkie granice poznania. Z każdej można było jednak nauczyć się czegoś o tym, jak żyje się po doświadczeniu, któremu nadało się wielkie imię.

Na ostatniej stronie kobieta zapisała zdanie, które długo poprawiała: „Przeżycie prosi, aby potraktować je poważnie. Opowieść o nim prosi, aby ją rozumieć. Wyjaśnienie prosi, aby je sprawdzić”. Potem odłożyła pióro. Po raz pierwszy nie dopisała własnego komentarza.

Może właśnie na tym polega praca Metamistyki: nie na odbieraniu doświadczeniu jego głębi, lecz na ocalaniu go przed dwiema przeciwnymi przemocami. Pierwsza każe każdą tajemnicę natychmiast wyjaśnić i zamknąć. Druga zakazuje zadawania pytań, kiedy tylko pada słowo „tajemnica”. Między nimi znajduje się trudniejsza sztuka: żyć w obecności czegoś ważnego, mówić o tym uczciwie i pozostawiać miejsce na dalsze rozumienie.

Strona PDF 242

8. Urząd rzeczy niewypowiedzianych

I. Formularz

W mieście istniał urząd, do którego ludzie przynosili zdania. Dawniej mieścił się tam magazyn sukna, później biblioteka techniczna, aż pewnego roku ktoś podjął decyzję, że słowa najważniejsze powinny mieć własne miejsce przechowywania. Na parterze wydawano zaświadczenia o wyznaniach, na pierwszym piętrze rejestrowano przyrzeczenia, na drugim odnotowywano przeprosiny. Piętro trzecie przez wiele lat stało puste. Drzwi miały mosiężną tabliczkę, lecz jej napis wyblakł tak bardzo, że nikt nie umiał go odczytać.

Ewa pracowała przy biurku numer siedemnaście. Każdego ranka wyjmowała ze szuflady pieczęć, tusz i cienki notes, w którym zapisywała rzeczy niepasujące do formularzy. Formularze były dobrze zaprojektowane. Należało podać imię osoby przepraszającej, imię osoby przepraszanej, opis zdarzenia, datę, proponowane zadośćuczynienie i oczekiwaną odpowiedź. Pytanie ostatnie wydawało się jej nieuczciwe. Człowiek mógł wiedzieć, co chce powiedzieć, ale skąd miał wiedzieć, jaką odpowiedź ma otrzymać?

W tym urzędzie zakładano jednak, że każda sprawa ma swój odpowiednik. Wyznanie domaga się przyjęcia. Przyrzeczenie domaga się wykonania. Przeprosiny domagają się przebaczenia. Jeśli brakowało odpowiedzi, wystawiano kartę z napisem „postępowanie niezakończone”. Kartę umieszczano w szarej teczce i po sześciu miesiącach przypominano zainteresowanym, że sprawa pozostaje otwarta. Niektórzy wracali po wielu latach. Inni umierali, a teczki nadal leżały na półkach.

Ewa lubiła porządek. Porządek pozwalał jej nie pomylić historii obcych ludzi. Kiedy kobieta przychodziła zgłosić jedno zdanie wypowiedziane w gniewie, urzędniczka nie wkładała go do teczki sąsiada, któremu przed laty obiecano powrót. Dbałość o różnicę była rodzajem szacunku. Z czasem zaczęła jednak dostrzegać, że same teczki zmieniają sposób, w jaki ludzie pamiętają. Mężczyzna, który przyszedł pogodzić się z bratem, wychodził z przekonaniem, że musi najpierw uzyskać właściwy podpis.

Strona PDF 243

Kobieta, która chciała po prostu przyznać się do kłamstwa, godzinami szukała odpowiedniego kodu przewinienia. Każde zdarzenie przechodziło przez urząd, a im dłużej trwało przejście, tym bardziej urząd wydawał się właścicielem zdarzenia.

Pewnego dnia przyszedł starzec. Przyniósł kartkę z jednym zdaniem: „Byłem przy tobie, lecz nie umiałem cię zobaczyć”. W rubryce „osoba przepraszana” wpisał imię zmarłej żony. Ewa przeczytała tekst, potem wskazała pustą rubrykę przeznaczoną na oczekiwaną odpowiedź.

— Tego właśnie nie wiem — powiedział starzec.

— Może pan wpisać: „bez oczekiwania odpowiedzi”.

— Czy wtedy zdanie będzie prawdziwsze?

Nie znalazła w instrukcji odpowiedzi na to pytanie. Wpisała więc własnym pismem: „Odpowiedź nie jest warunkiem wypowiedzenia”. Zdanie było sprzeczne z regulaminem. Podpisała je swoim numerem służbowym i przystawiła pieczęć.

II. Imię

Miesiąc później Ewa dostała list od brata, z którym nie rozmawiała od dwunastu lat. Nie zawierał przeprosin. Był krótki, niemal urzędowy: „Sprzedaję dom po ojcu. Przed podjęciem decyzji chciałem cię zapytać, czy została w nim jakaś rzecz, którą chciałabyś zachować”. Czytała go wieczorem przy kuchennym stole. Czuła, jak wszystkie znane nazwy ustawiają się w niej w kolejce: krzywda, duma, obrona, opuszczenie, wina. Każda chciała być pierwsza. Każda obiecywała wyjaśnienie.

Z bratem pokłócili się po śmierci matki. Ich słowa nie były szczególnie wyszukane. Najtrudniejsze okazało się to, że wypowiedzieli je ludzie, którzy przez większość życia umieli rozmawiać bez ostrożności. Nazajutrz Ewa mogłaby bez trudu sporządzić dokument. Wiedziała, kto co powiedział, w którym pokoju i czego wtedy potrzebował. Przez lata dopracowywała tę historię tak starannie, że żaden fragment nie pozostawał bez komentarza. Miała znakomity opis własnego bólu. Kiedy próbowała wyobrazić sobie twarz brata, widziała już przede wszystkim ten opis.

Strona PDF 244

Otworzyła odpowiedź i napisała: „Zachowaj stół”. Po chwili skasowała. Pomyślała o starym kluczu do drzwi ogrodu, który leżał gdzieś w domu. O kluczu przypomniała sobie dopiero teraz, choć całe dzieciństwo nosiła go na sznurku, udając, że ma dostęp do tajemnego królestwa. Ostatecznie odpisała: „Chciałabym przyjechać i zobaczyć dom przed sprzedażą. Jeśli to możliwe, przyjadę w sobotę”.

Brat odpowiedział po minucie: „Będę na miejscu”. Nie było w tym pojednania. Nie było także zwycięstwa żadnej z dawnych wersji historii. Ewa odłożyła telefon, a następnie rozpłakała się nad czymś, czego nie umiała nazwać. Żal nie stał się mniejszy. Zmieniło się jednak jego położenie. Przestał zajmować całe miejsce przeznaczone na obecność brata.

Czasem imię jest pierwszym darem, jaki otrzymujemy od innych. Pozwala zostać zawołanym, odnalezionym, wspominanym. Czasem określenie człowieka staje się ostatnim słowem, jakie chcemy o nim usłyszeć. „Winny”, „wierny”, „zdradził”, „opuściła”, „zawsze taki był” — w każdym z tych określeń może mieścić się jakaś prawda. Niebezpieczeństwo zaczyna się wtedy, gdy prawda fragmentu domaga się prawa do całej osoby. Człowiek nie znika przez to z rzeczywistości. Znika z przestrzeni naszego widzenia.

Nie jest to argument przeciwko pamięci. Krzywda nie przestaje być krzywdą dlatego, że sprawca jest czymś więcej niż sprawcą. Granice, odpowiedzialność i naprawienie szkody pozostają rzeczywiste. Można odrzucić uproszczenie, a zarazem zachować jasność oceny. Właśnie dlatego, gdy Ewa pakowała w sobotę torbę, nie przygotowywała przemowy o przebaczeniu. Zabierała tylko płaszcz, wodę i złożony list. To wystarczało, by wyruszyć.

III. Puste piętro

Zanim pojechała do rodzinnego domu, została w urzędzie dłużej niż zwykle. Na drugim piętrze trwał remont. Robotnicy wynosili szafy, pod którymi odkryto ślady starszej podłogi. Ewa weszła schodami wyżej. Na trzecim piętrze drzwi z wyblakłą tabliczką były uchylone.

Strona PDF 245

Za nimi znajdował się mały pokój i jedno okno wychodzące na podwórze, gdzie rosła lipa. Nie było teczek ani książek. Na parapecie leżał kamień, jakby ktoś dawno temu przycisnął nim kartkę, a potem zabrał samą kartkę.

Przy ścianie stał mężczyzna w roboczym fartuchu. Naprawiał ramę okna.

— Co tu kiedyś było? — zapytała.

— Nie wiem. Pracuję tu trzeci dzień.

— Na dole wszyscy mówią, że to piętro zawsze było puste.

— Widzi pani, nie jest puste — odpowiedział, wskazując na siebie, narzędzia i światło.

Ewa zaśmiała się z własnego pytania. Przyzwyczaiła się uważać za istniejące przede wszystkim to, co zostało wpisane do wykazu pomieszczeń. Tymczasem pokój miał ściany, zapach pyłu, zimny parapet i człowieka, który potrafił wymienić zbutwiałe drewno. Nic niezwykłego się nie wydarzyło. Tylko jej opis okazał się spóźniony.

W drodze w dół przeczytała na nowo napis na tabliczce. Tym razem światło padało pod innym kątem. Zdołała rozpoznać trzy słowa: „Rzeczy niewypowiedziane”. Zatrzymała się. Słowa brzmiały jak tytuł działu, którego nie przewidziano w żadnym współczesnym regulaminie. Kto miałby przychodzić na to piętro? Ludzie, którzy jeszcze nie umieją powiedzieć prawdy? Ludzie, którzy nigdy nie otrzymają odpowiedzi? A może ci, którzy powiedzieli już wszystko, lecz nadal nie czują się usłyszani?

Przez chwilę zapragnęła stworzyć formularz dla spraw niewypowiadalnych. Dopiero po chwili dostrzegła komizm tego zamiaru. Każde takie miejsce natychmiast zaczęłoby domagać się kategorii, podpisów i archiwalnych numerów. Pokój na piętrze nie był świątynią. Mógł nadal pozostać zwykłym pokojem, gdzie pracownik naprawiał okno. Jego znaczenie polegało właśnie na tym, że nie musiał stać się kolejną metaforą wyjaśniającą wszystkie inne.

Mistyczne doświadczenie bywa przedstawiane jak wejście do ukrytej komnaty, w której nareszcie poznajemy prawdziwe imię rzeczy.

Strona PDF 246

Ten obraz pociąga, ponieważ obiecuje rozwiązanie. Ale literatura może wykonać inny ruch: doprowadzić człowieka do drzwi i pozwolić mu zobaczyć pokój bez przejmowania nad nim własności. To, co w tradycji religijnej al-Niffariego pozostaje Boską mową skierowaną do człowieka, nie zamienia się automatycznie w nasze przeżycie. Mamy prawo usłyszeć w tej mowie pytanie. Nie mamy prawa dopisywać do niej własnej odpowiedzi pod cudzym podpisem.

IV. Dom

W sobotę brat otworzył bramę, zanim Ewa wysiadła z samochodu. Był starszy, niż go pamiętała. Uderzyło ją, jak wiele musiało się wydarzyć przez dwanaście lat w ciele człowieka, którego w jej opowieści zatrzymała jedna rozmowa. Wpuścił ją bez powitania. Dom pachniał drewnem i zimną herbatą. W kuchni nadal wisiał zegar, który ich ojciec nakręcał co niedzielę. Teraz stał. Nie naprawiono go, choć był łatwiejszy do naprawienia niż większość spraw między rodzeństwem.

Przeszli z pokoju do pokoju. Brat pokazywał przeciekający sufit, ślady wilgoci, krzywo osadzone drzwi. Rozmawiali o cenie remontu i o tym, które przedmioty trzeba wyrzucić. Zaskoczyło ją, że potrafili zgadzać się w sprawie rzeczy tak prozaicznych. Żadne z nich nie powiedziało niczego, co można byłoby wpisać do urzędowego rejestru przeprosin. A jednak godziny mijały bez napięcia, które Ewa pamiętała z dawnych spotkań.

W pokoju matki zobaczyła pudło ze starymi fotografiami. Na wierzchu leżało zdjęcie brata jako małego chłopca, stojącego w ogrodzie z kolanami pobrudzonymi ziemią. Trzymał w dłoni klucz, którego szukała we wspomnieniu. Ewa chciała powiedzieć: „Nie pamiętałam, że to ty nosiłeś ten klucz”. Powiedziała tylko:

— Byłam pewna, że należał do mnie.

— Nosiłaś go wcześniej — odparł. — Potem dałaś mi go, gdy pierwszy raz pojechałem sam do szkoły. Mówiłaś, że z kluczem każdy człowiek musi mieć dokąd wrócić.

Te słowa nie rozwiązały przeszłości. Ewa pamiętała tamten okres inaczej; on mógł mylić szczegóły.

Strona PDF 247

Ale nagle zobaczyła, że w ich wspólnej historii istniały zdarzenia, których żadna z jej późniejszych wersji sporu nie potrafiła pomieścić. Nie były argumentami na korzyść brata. Nie unieważniały jego słów z dnia pogrzebu. Przywracały tylko coś, co wcześniej zostało odcięte: wymiar czasu.

Usiedli przy kuchennym stole. Brat powiedział, że wtedy, po śmierci matki, był przerażony i nie wiedział, jak do niej dotrzeć. Wypowiedział jedno zdanie, którego przez lata sam się wstydził. Ewa odpowiedziała, że pamięta je doskonale. Potem powiedziała własne. Przez długi czas milczeli. Przeszłość nie zniknęła; siedziała z nimi, lecz przestała wydawać polecenia.

Przebaczenie często wyobrażamy sobie jako ostateczną pieczęć, której przystawienie zamyka sprawę. Tymczasem bywają winy wymagające naprawy, krzywdy wymagające granic i utraty, których nic nie wyrówna. Żaden piękny obraz nie powinien zmuszać człowieka do pojednania z osobą, która nadal go rani. Ewa i jej brat mogli rozmawiać, ponieważ oboje chcieli przestać bronić zdań wypowiedzianych przed laty. Ich przypadek nie jest przepisem na cudze życie. Jest możliwością, która właśnie dla nich stała się dostępna.

V. Odpowiedź

W poniedziałek Ewa wróciła do urzędu. Na jej biurku leżało wezwanie do uzupełnienia sprawy starca, który przyniósł zdanie przeznaczone dla zmarłej żony. Ktoś z działu nadzoru stwierdził, że wpis „odpowiedź nie jest warunkiem wypowiedzenia” nie odpowiada procedurze. Żądano korekty. Ewa odłożyła dokument na bok i długo patrzyła na jego pustą rubrykę. Nie miała zamiaru udowadniać, że znalazła nową zasadę dla wszystkich. Rozumiała już tylko, że procedura może być dobra, a mimo to nie dosięgać każdej sytuacji.

Napisała wyjaśnienie: „Zgłaszający nie domaga się rozstrzygnięcia. Składa świadectwo własnej odpowiedzialności. Przyjęcie świadectwa przez urząd nie zastępuje odpowiedzi osoby, której ono dotyczy”. Złożyła podpis i przekazała pismo przełożonej. Potem zaczęła przyjmować następnych interesantów.

Strona PDF 248

Pierwsza przyszła kobieta, która chciała odwołać obietnicę. Drugi — chłopiec przysłany przez nauczycielkę, żeby wyjaśnił, czemu oskarżył kolegę. Trzecia osoba przyszła tylko zapytać o numer właściwego pokoju. Ewa wykonywała swoją pracę powoli i dokładnie. Żadne spotkanie nie miało charakteru objawienia. Każde domagało się jednak odrębnego rozpoznania. Nie dało się jednej twarzy zastąpić drugą, nawet jeśli wszystkie należało wpisać w te same rubryki.

Po południu usłyszała kroki na schodach prowadzących na trzecie piętro. Robotnik kończył naprawę okna. Z dołu dobiegał odgłos młotka, później szelest szczotki. Ktoś otworzył skrzypiące skrzydło, a przez korytarz przeszedł powiew zimnego powietrza. Ewa pomyślała o nazwie wyblakłej na tabliczce. „Rzeczy niewypowiedziane” nie musiały oznaczać tajnego archiwum prawd wyższych od zwykłego życia. Mogły oznaczać wszystko, co jeszcze nie otrzymało uczciwej formy — a także to, co nigdy się w niej nie zmieści.

W świecie pełnym zdań trudno nie pomylić możliwości nazwania z możliwością posiadania. Nadajemy imię przeżyciu i zaczynamy sądzić, że wiemy, skąd przyszło. Opowiadamy o winie i mylimy opowieść z naprawą. Przywołujemy słowa o jedności, lecz wciąż nie potrafimy wysłuchać drugiego człowieka do końca. Nasza mowa jest wielka właśnie dlatego, że może wyznać własne ograniczenie. Wtedy przestaje udawać rzeczywistość i zaczyna służyć spotkaniu.

Ewa wzięła czysty formularz. W miejscu przeznaczonym na „oczekiwaną odpowiedź” dopisała ołówkiem trzy słowa: „Pozostawić miejsce wolne”. Nie był to zapis przeznaczony do zatwierdzenia w całym mieście. Była to uwaga dla niej samej. Pamiętała już, że niezapełniona rubryka nie zawsze jest błędem, tak jak milczenie nie zawsze jest odmową. Czasem jest przestrzenią, dzięki której inny człowiek może przemówić własnym głosem.

Strona PDF 249

9. Głos, który przyszedł później

Pisarz mieszkał nad warsztatem lutnika. O szóstej rano budził go dźwięk struny: najpierw niepewny, potem czystszy, wreszcie tak równy, że zdawało się, jakby ktoś odnalazł w drewnie głos czekający tam od dawna. Pisarz wyobrażał sobie, że instrument sam pragnie zostać usłyszany. Lutnik śmiał się z tego wyobrażenia. Wiedział, ile godzin trzeba pracować nad szyjką, ile razy sprawdzać napięcie, jak łatwo zepsuć dobre drewno jednym zbyt pewnym ruchem.

Pewnego dnia pisarz przyniósł mu zeszyt. Opisał w nim noc, podczas której obudził się z przeświadczeniem, że ktoś wypowiedział jego imię. Nie było nikogo w pokoju. Nie usłyszał słów rozkazujących mu cokolwiek zrobić. Pamiętał tylko ton — cichy i spokojny — oraz pewność, że zdarzenie miało znaczenie. Od tamtej nocy próbował je zapisać. Każda wersja wydawała mu się bliższa prawdzie, kiedy kończył pisać, i mniej prawdziwa następnego ranka.

— Czy to było rzeczywiste? — zapytał lutnika.

— Obudziłeś się?

— Tak.

— Pamiętasz ten głos?

— Tak.

— To znaczy, że masz wspomnienie. A kto mówił, tego na podstawie wspomnienia jeszcze nie wiemy.

Pisarz uznał odpowiedź za rozczarowującą. Przyszedł po uznanie dla wyjątkowości nocy, a dostał rozróżnienie, które mógł usłyszeć w dowolnej rozmowie. Lutnik odłożył jednak dłuto i poprosił, aby pokazał mu zeszyt. Przeczytał pierwszą wersję. Była krótka, nieśmiała, zawierała dużo pustych miejsc. W drugiej pojawiła się świetlista postać, chociaż pisarz niczego takiego nie widział. W trzeciej głos udzielał rady. W czwartej zapowiadał wydarzenia, które jeszcze się nie dokonały.

— Kiedy przypomniałeś sobie światło? — zapytał lutnik.

— Właściwie go nie pamiętam — odparł pisarz. — Ale noc bez światła wydała mi się zbyt zwyczajna.

Strona PDF 250

Zamknęli zeszyt. Przez dłuższą chwilę słychać było tylko kroki ludzi idących ulicą. Pisarz przypomniał sobie, że od samego początku chciał ocalić tamtą noc. Później zaczął ratować ją przed zwyczajnością. Jeszcze później ratował już własną opowieść przed wszystkim, co mogłoby jej zaprzeczyć. W tym wysiłku głos, który pamiętał, stawał się coraz mniej potrzebny.

Lutnik podał mu niedokończone skrzypce. Kazał spojrzeć na wnętrze pudła rezonansowego. Była tam niewielka drewniana część, której pisarz wcześniej nie dostrzegał.

— Gdybym powiedział ci, że ten kawałek drewna jest głosem instrumentu, byłoby to piękne i fałszywe. Bez niego dźwięk może się nie ułożyć, lecz sam w sobie nie wydaje muzyki. Podobnie struna nie jest jeszcze pieśnią. Ani ręka muzyka. Każda z tych rzeczy ma swoją rolę. Dźwięk powstaje w spotkaniu.

— A co mam zrobić z głosem z mojej nocy?

— Może pozwolić mu pozostać wydarzeniem, którego znaczenia jeszcze nie znasz.

Pisarz wrócił na górę. Nie wyrzucił czterech wersji. Oznaczył je datami, bo uznał, że każda mówi prawdę o innym momencie: pierwsza o tym, co pamiętał rano, następne o tym, jak bardzo chciał tę noc rozumieć. Potem napisał piątą wersję. Zawierała dwa zdania: „Obudziłem się z wrażeniem, że usłyszałem swoje imię. Było to dla mnie ważne, choć nie wiem, skąd przyszło”.

Nie poczuł się przez to uboższy. Wciąż mógł przyjąć, że wydarzyło się coś tajemniczego. Mógł też dopuścić, że umysł człowieka tworzy w nocy doświadczenia, które bywają niezwykle przekonujące. Jedna możliwość nie musiała tej nocy od razu pokonać drugiej, by można było żyć uczciwie. Najtrudniejsze okazało się pozostawienie miejsca między zdarzeniem a wyjaśnieniem.

Kiedy rano lutnik zaczął stroić nowy instrument, pisarz usłyszał pierwsze przeciągłe tony. Nie uważał ich za ukrytą wiadomość. Wiedział, że powstały z drewna, struny, dłoni i powietrza. Mimo to poruszyły go głęboko.

Strony PDF 251–260

Strona PDF 251

Pomyślał, że może właśnie tak powinna brzmieć powściągliwość wobec tajemnicy: nie jako przymus milczenia, lecz jako zgoda na to, że coś może nas poruszyć bez stania się dowodem naszej ulubionej teorii.

Wziął ołówek i na marginesie zeszytu napisał: „Najwierniejsze zdanie nie zawsze jest najpiękniejsze. Czasem właśnie jego skromność pozwala ocalić piękno zdarzenia”. Tym razem niczego już nie dopisał.

Strona PDF 252

10. Godzina bez wskazówek

I. Miasto, które znało godzinę

W niewielkim mieście, przeciętym linią kolejową, wszystkie zegary chodziły nieco za szybko. Na dworcu o trzy minuty, w urzędzie o pięć, na wieży kościoła o jedną. Nikt nie znał początku tego zwyczaju. Mówiono, że przed laty pociągi spóźniały się tak często, iż burmistrz nakazał przestawić dworcowy zegar, aby podróżni mieli przynajmniej wrażenie, że kolej traktuje ich czas poważnie. Potem inne instytucje zaczęły naśladować dworzec. Tak powstało miasto, w którym człowiek mógł wyjść z domu spóźniony, a mimo to dotrzeć przed czasem, jeśli umiał wybrać właściwy zegar.

Jedynym człowiekiem, który wiedział, o ile minut myli się każdy z nich, był zegarmistrz Leon. Prowadził zakład przy krótkiej ulicy za apteką. W oknie wisiały tarcze bez mechanizmów, mechanizmy bez tarcz oraz niewielki budzik, którego wskazówki utknęły między siódmą a ósmą. Na drzwiach znajdowała się kartka: „Naprawiam zegary, nie przywracam czasu”. Ludzie czytali ją jako żart. Leon nie prostował ich przekonania, chociaż napisał te słowa w dniu pogrzebu żony.

Od tej pory pracował długo. Rozbierał sprężyny, czyścił zębatki, nakładał kroplę oleju tam, gdzie tarcie zaczynało zabierać mechanizmowi dokładność. Zawsze mierzył ruch wahadła kilka razy. Nauczył się odróżniać ledwo słyszalne odgłosy, których właściciel zegara nie potrafił opisać. Wiedział, kiedy metal mówi o zmęczeniu, choć metal oczywiście niczego nie mówił. To człowiek słuchał w nim rytmu i nadawał mu sens. Leon pilnował tej różnicy. Może dlatego był dobrym rzemieślnikiem.

Któregoś ranka do zakładu przyszła dziewczynka z dużym zegarem owiniętym w koc. Jej ojciec, kolejarz, zginął poprzedniej zimy. Zegar zatrzymał się tej samej nocy, lecz nikt nie odważył się go nakręcić. Dziewczynka powiedziała, że matka chciałaby znowu usłyszeć jego tykanie. Leon rozwiązał węzeł, odsłonił tarczę i zobaczył pękniętą szybkę. Wskazówki stały na czwartej siedemnaście.

— Czy można zostawić tę godzinę? — spytała.

Strona PDF 253

— Na tarczy?

Skinęła głową.

— Można. Ale jeśli zegar zacznie chodzić, wskazówki się poruszą.

Dziewczynka długo patrzyła na nieruchomy mechanizm.

— W takim razie jeszcze nie wiem, czego chcemy.

Leon zaproponował, że naprawi sprężynę i odda zegar bez nakręcania. Potem poszukał w szufladzie kartki, na której zapisał godzinę zatrzymania. Nie powiedział, że to godzina śmierci. Nie wiedział, czy tak było. Wiedział tylko, że przedmiot stanął, a ludzie zaczęli przechowywać w nim coś większego niż jego mechanizm.

II. Trzy sposoby zatrzymania

Po odejściu dziewczynki Leon usiadł przy stole i uświadomił sobie, że od wielu miesięcy nie otwierał zegarka żony. Leżał w szufladzie obok rachunków i starych fotografii. Kiedyś nosiła go na skórzanym pasku. Pamiętał dokładnie ruch, jakim odchylała nadgarstek, żeby sprawdzić godzinę. Nie pamiętał natomiast, kiedy po raz ostatni zapytała go o coś, a on odpowiedział bez odrywania wzroku od pracy. Tak działa pamięć: przechowuje obok siebie rzeczy, które nie potrafią sobie nawzajem wytłumaczyć swojego znaczenia.

Przez lata uważał, że istnieją trzy sposoby zatrzymania zegara. Pierwszy jest awarią: sprężyna pęka, zębatka się ściera, ktoś zapomina nakręcić mechanizm. Drugi jest wyborem: człowiek odstawia zegar do szuflady, żeby nie słyszeć ruchu, którego już nie znosi. Trzeci przypomina chwilę, w której ktoś patrzy na sekundnik tak długo, aż zaczyna czuć nie upływ czasu, lecz samą swoją obecność wobec upływu. Ten ostatni sposób nie zatrzymuje zegara. Zatrzymuje na moment zwyczaj, z jakim patrzymy.

Leon próbował kiedyś opowiedzieć o tym synowi. Syn odpowiedział, że gdy człowiek patrzy na wskazówki, po prostu skupia uwagę i dlatego inaczej odczuwa czas. Mógł mieć rację. Zegarmistrz nie szukał w swoim doświadczeniu ukrytego dowodu na istnienie nowego wymiaru rzeczywistości. Wiedział, jak łatwo silne uczucie przebrać w język wielkiego odkrycia. A jednak słowa syna nie wyczerpywały wszystkiego.

Strona PDF 254

Opisywały mechanizm uwagi, nie zaś jej smak, ciężar i to, co człowiek postanawia zrobić z chwilą, kiedy przestaje udawać przed sobą, że ma nieskończoną ilość czasu.

Można poznać budowę zegara, nie wiedząc, jak wygląda czekanie przy łóżku chorego. Można przeżyć czekanie, nie umiejąc wyjaśnić, dlaczego trwało godzinę, a zapamiętane zostało jak cała zima. Te dwa rodzaje wiedzy wcale się nie wykluczają. Jeden pomaga naprawić mechanizm, drugi pomaga usłyszeć człowieka. Pomyłka zaczyna się wtedy, kiedy żądamy, by każdy z nich udowodnił własną wartość według zasad drugiego.

Tego dnia Leon odnalazł zegarek żony. Przyłożył go do ucha. Milczał. Przez chwilę wyobraził sobie, że wystarczyłoby nakręcić sprężynę, aby w mieszkaniu znów zabrzmiał jej głos. Potem położył zegarek na stole. Przypomniał sobie jej cierpliwość wobec jego długich napraw, rozmowy prowadzone przy obiedzie, niezałatwione sprawy, wszystkie sytuacje, w których obiecywali sobie więcej czasu. Nic z tego nie czekało ukryte w metalowym pudełku. To, co zachował, znajdowało się w nim i poza nim: w pamięci, w gestach nauczonych od niej, w obowiązkach wobec ludzi, których wspólnie kochali. Ani jeden mechanizm nie mógł zaświadczyć o tej całości.

III. Poza przystankiem

Kilka dni później zegarmistrz poszedł na dworzec. Chciał sprawdzić duży zegar nad halą, który od niedawna gubił minutę na dobę. Była mgła. Z torów dochodził głos zapowiedzi, urywany w połowie słów przez wadliwy głośnik. Leon wspiął się po wąskich schodach do pomieszczenia z mechanizmem. Przez okno widział ludzi przy peronie: każdy stał w innym miejscu, lecz wszyscy spoglądali ku temu samemu końcowi torów. Pociąg miał przyjechać za siedem minut. Gdyby Leon zatrzymał zegar, ich oczekiwanie nie zniknęłoby nawet na chwilę.

Pomyślał o słowie „stacja”. Na kolei oznacza miejsce, gdzie pociąg może się zatrzymać, a człowiek wysiąść, odszukać drogę, spotkać kogoś lub ruszyć dalej. W ludzkim życiu stacja bywa nazwą osiągniętego stanu: jestem już dojrzały, rozumiem, pogodziłem się, znalazłem swoje miejsce.

Strona PDF 255

Lubimy takie nazwy, bo pozwalają wierzyć, że droga składa się z odcinków możliwych do zamknięcia. Rozdział po rozdziale, miasto po mieście, odpowiedź po odpowiedzi.

Ale są wydarzenia, które nie przyjmują nazwy żadnego przystanku. Czas po stracie nie jest wyłącznie żałobą ani powrotem do życia. Człowiek może jednego dnia pracować ze spokojem, a drugiego usłyszeć znajomy śmiech w autobusie i poczuć, że od początku nie przeszedł ani jednego kroku. Cierpliwość nie rośnie wtedy jak suma zdobytych odznak. Życie nie składa się tylko z postępu. Czasem odmienia nas coś, czego nie potrafimy dopisać do życiorysu jako sukcesu, a czego nie chcemy też nazwać klęską.

Leon spojrzał na ruch ciężarka. Miał przed sobą jasne zadanie: odnaleźć przyczynę opóźnienia. Zrobił to, poprawił regulator i kilka razy sprawdził wskazania. Zegar znów odmierzał czas możliwie dokładnie. Powoli zeszedł na halę. Pociąg właśnie wjeżdżał. W tłumie zauważył kobietę obejmującą starszego mężczyznę. Oboje śmiali się i płakali zarazem. Ani on, ani oni nie potrzebowali w tej chwili teorii wyjaśniającej, dlaczego czas ma dwa oblicza. Potrzebowali miejsca, w którym spotkanie mogło naprawdę się wydarzyć.

W mistycznym języku dawnego al-Niffariego „stacja” ma własny religijny ciężar. Nie jest naszym dworcem, a słowa o Boskim zatrzymaniu człowieka nie są instrukcją życiowego planowania. Ta różnica pozostaje. Jednak literatura potrafi rozpocząć nową drogę od podobnie brzmiącego obrazu. Może zapytać, co w człowieku trwa, kiedy przestaje on nazywać siebie kolejnym osiągniętym stanem. Nie musi twierdzić, że zna odpowiedź dawnego mistyka lepiej od niego samego. Wystarczy, że usłyszy w jego tekście pytanie i odpowie własnym życiem, własnym językiem, bez pożyczania sobie cudzego objawienia.

W drodze powrotnej Leon zobaczył w szybie sklepu swoje odbicie. Przez moment wydało mu się obce. Nie dlatego, że nagle odkrył tajemną naturę świadomości, lecz dlatego, że przywykł rozpoznawać siebie wyłącznie jako człowieka, który naprawia zepsute rzeczy. Tymczasem nie naprawił swojego małżeństwa przed jego końcem, nie naprawił śmierci, nie potrafił naprawić cudzego żalu. Przez lata wyciągał z tego wniosek, że w najważniejszej pracy zawiódł.

Strona PDF 256

Teraz pomyślał, że może nie każda relacja jest urządzeniem, którego wartość mierzy się zdolnością do naprawy. Są także relacje, za które można być wdzięcznym bez obietnicy przywrócenia ich poprzedniej postaci.

IV. Wiedza, która umie się zakończyć

Wieczorem dziewczynka przyszła odebrać zegar. Przyniosła matkę. Obie stanęły nad stołem, na którym leżał już oczyszczony mechanizm. Leon pokazał im wymienioną sprężynę, naprawioną szybkę i zapis: „Zatrzymał się o 4.17”. Powiedział, że zegar może działać, ale nie ruszy, dopóki nie zostanie nakręcony. Dziewczynka spojrzała na matkę, jakby dopiero teraz zauważyła, że decyzja należy do niej.

— Nie chcę tracić tej godziny — powiedziała matka.

Leon nie odpowiedział od razu. Zdążył już nauczyć się, że człowiek czasem mówi o godzinie, mając na myśli czyjąś twarz, a czasem o twarzy, mając na myśli własny strach przed zapomnieniem.

— Zapisaliśmy ją — powiedział. — Możemy zachować zapis. Zegar może teraz robić to, do czego został zrobiony.

Matka położyła dłoń na obudowie. Poprosiła, by Leon uruchomił mechanizm. Kiedy rozległo się tykanie, obie rozpłakały się tak cicho, że nie było wiadomo, czy zegar pomaga im w żałobie, czy na chwilę czyni ją jeszcze bardziej dotkliwą. Leon nie próbował wybierać jednej odpowiedzi. Nie zapytał, czy czują ulgę. Nie nazwał ich łez uzdrowieniem. Stał przy stole, dopóki nie zdołały wziąć zegara do rąk.

Po ich wyjściu przez długi czas siedział w zakładzie. Przypomniał sobie zdanie, które wiele lat temu napisał na drzwiach. „Naprawiam zegary, nie przywracam czasu”. Było dokładne, lecz niepełne. Zrozumiał, że używał go czasem jako ochrony przed cudzym cierpieniem. Granica własnych możliwości stała się wygodnym usprawiedliwieniem nieobecności. Skoro nie mógł przywrócić czasu, mógł przynajmniej zachować w nim miejsce dla drugiego człowieka. Mógł wysłuchać opowieści o zatrzymanym zegarze, nie sprowadzając jej do informacji o zepsutej sprężynie.

Strona PDF 257

W tej małej zmianie nie było nic nadprzyrodzonego. Leon nie usłyszał głosu zza świata. Nie otrzymał potwierdzenia, że zmarli trwają w ukrytym miejscu, gdzie wskazówki stoją nieruchomo. Odkrył po prostu, że wiedza może uczciwie doprowadzić człowieka do własnej granicy, a on może tam nie uciec od odpowiedzialności. Wiedział, jak naprawić zegar. Nie wiedział, jak przeżyć cudzą stratę za kogoś innego. Obydwie odpowiedzi były prawdziwe. Dopiero razem pozwalały mu zostać przy stole.

Jeśli metafizyczne pytanie rodzi się właśnie tam, nie musi od razu przybierać postaci twierdzenia. Czym jest obecność, która nie daje się sprowadzić do mechanizmu? Co pozostaje z człowieka w innych ludziach, kiedy jego własny czas dobiegł końca? Czy wiedza o przyczynach wystarcza, by zamknąć sprawę sensu? W tych pytaniach jest miejsce na wierzenia, wątpliwości i milczenie. Ontomistyka nie musi usuwać żadnego z nich. Może nauczyć się stać wobec tajemnicy bez przedwczesnego podpisywania jej własnym imieniem.

V. Godzina bez wskazówek

Późną nocą Leon wyszedł z zakładu. Na wieży kościoła zegar wyprzedzał czas o minutę, na dworcu o trzy, w urzędzie o pięć. Pomyślał, że jutro mógłby zaproponować wspólne ustawienie wszystkich mechanizmów. Ludzie zapewne zgodziliby się chętnie. Jednolity czas ułatwiłby podróże, spotkania i zwykłe codzienne sprawy. Dokładność nie utraciła w jego oczach niczego ze swojej godności.

Przy pierwszej latarni zatrzymał się. Nie spojrzał na zegarek. Ulica była niemal pusta; ktoś zamykał okiennice, z otwartego okna pachniał pieczony chleb, daleko od torów odezwał się pies. Żadna z tych rzeczy nie zawierała wiadomości przeznaczonej specjalnie dla niego. Nie układały się w znak, który trzeba pilnie odczytać. Były światem trwającym także wtedy, kiedy jego myśli nie nadawały mu kierunku.

Czasem człowiek pragnie, by wszystko stało się odpowiedzią: wiatr, przypadkowe zdanie, sen, niespodziewana cisza. Kiedy jest samotny albo przestraszony, wyjaśnienie może przynieść chwilowe ukojenie. Zdarza się jednak, że pragnienie odpowiedzi zabiera mu spotkanie z tym, co przed nim. Pyta tak głośno, iż przestaje słyszeć. Próbuje tak dokładnie rozpoznać sens, że nie widzi osoby, która do niego mówi.

Strona PDF 258

Leon ruszył wolno. Nie musiał tej nocy rozumieć wszystkiego, żeby dojść do domu. Znał drogę, pamiętał o kluczu i wiedział, że rano będzie miał pracę. Brak ostatecznej odpowiedzi nie unieważniał prostych czynności ani ich wartości. W ciemności odnalazł furtkę, potem schody. Przed drzwiami pomyślał o dziewczynce i jej matce. Nie wiedział, czy za tydzień tykanie zegara będzie dla nich ulgą. Miał nadzieję, że kiedyś, gdy usłyszą jego miarowy ruch, pozwolą sobie pamiętać człowieka, a nie wyłącznie godzinę.

W mieszkaniu postawił na półce zegarek żony. Nie nakręcił go. Na razie wolał, żeby pozostał nieruchomy. Nie była to odmowa życia ani wierność śmierci. Była to jego decyzja na ten wieczór, którą następnego dnia mógł zmienić. Po raz pierwszy od dawna nie potrzebował nadać jej wielkiej nazwy.

Za oknem wszystkie miejskie zegary odmierzały czas trochę inaczej. W pokoju nie słychać było żadnego. Leon usiadł przy stole i przez kilka minut po prostu tam był. Nie znalazł się poza światem, nie przekroczył tajemnej granicy poznania, nie stał się lepszy od ludzi, którzy w tej samej chwili spoglądali na wskazówki. Przestał tylko żądać, aby każda godzina tłumaczyła mu, dlaczego warto ją przeżyć.

To wystarczyło na jedną noc.

Strona PDF 259

11. Puste krzesło

Teatr był mały, widownia mieściła niespełna sto osób. Przed ostatnią premierą reżyser polecił ustawić na scenie pojedyncze krzesło. Miało stać przez całą sztukę puste, w miejscu, do którego aktorzy nie podchodzili. Żadnej scenografii wokół niego, żadnej muzyki, która podpowiedziałaby widzom nastrój. Reżyser chciał, żeby publiczność sama zaczęła czekać na kogoś, kto nie przyjdzie.

Oświetleniowiec Marta zapytała, czy to krzesło powinno być widoczne cały czas. Usłyszała, że tak. Podczas prób odkryła jednak, iż światło na pustym krześle skupia uwagę bardziej niż pojawienie się żywego człowieka. Rozjaśniała je i przyciemniała, aż znalazła ustawienie, przy którym mebel pozostawał zwyczajnym przedmiotem. Reżyser podszedł do niej po próbie.

— Właśnie o to mi chodziło — powiedział. — Będzie tam ktoś, choć nikogo nie zobaczymy.

Marta wstrzymała odpowiedź. Zdanie było piękne i odpowiadało
zamysłowi przedstawienia. Miało jednak dwa znaczenia. W jednym
opisywało
działanie
sztuki.
W
drugim
udawało
wiadomość
o
rzeczywistości. Nie chciała psuć chwili poprawianiem reżysera.
Zapamiętała tylko, że od tej granicy zaczyna się ogromna część ludzkich
opowieści.

Po premierze widzowie wyszli poruszeni. Starsza kobieta powiedziała, że przez cały spektakl myślała o zmarłym bracie. Młody mężczyzna utrzymywał, że puste krzesło było obrazem Boga, który nie potrzebuje ciała, by pozostać obecny. Studentka teatrologii widziała w nim krytykę instytucji: miejsce zarezerwowane dla kogoś, komu nigdy nie pozwolono wejść na scenę. Każdy opowiadał o tym samym przedmiocie. Każdy wracał do domu z inną historią.

Marta słuchała ich, siedząc na schodach za kulisami. Nikt nie zapytał, jak ustawiała lampę. Gdyby o tym powiedziała, część ludzi uznałaby, że zdradza tajemnicę. Jakby wystarczyło nazwać technikę, aby wzruszenie straciło ważność.

Strona PDF 260

Tymczasem ona dobrze wiedziała, co zrobiła: ustawiła reflektor, dobrała kąt padania światła, sprawdziła cień pod nogami krzesła. Technika należała do spektaklu tak samo jak cisza. Dzięki niej cisza miała miejsce, do którego mogła przyjść wyobraźnia widza.

W drodze do domu zastanawiała się, co właściwie stało się tego wieczoru. Niektórzy naprawdę doświadczyli bliskości zmarłych. Tak przynajmniej ją opisali. Inni byli przekonani, że dotknęli czegoś świętego. Jeszcze inni zobaczyli społeczną niesprawiedliwość. Czy którakolwiek z tych osób się myliła? Marta pomyślała, że pytanie jest źle postawione, dopóki nie wiadomo, o co pytamy. Przeżycie tęsknoty było rzeczywiste jako tęsknota. Doświadczenie religijnej obecności było rzeczywiste jako czyjeś przeżycie. Żaden z tych faktów nie mówił jednak sam przez się, kto albo co rzeczywiście znajdowało się na krześle.

Następnego dnia reżyser poprosił Martę, aby do programu spektaklu napisała kilka słów o świetle. Odmówiła początkowo, bo nie uważała się za pisarkę. Potem zanotowała: „Krzesło było puste. Nie znaczy to, że wszyscy zobaczyli pustkę”. Przeczytała zdanie kilkakrotnie. Brzmiało zbyt sprytnie. Dopisała więc: „Światło niczego tam nie ukrywało. Umożliwiało patrzenie”.

Reżyser przeczytał notatkę i zapytał, dlaczego odbiera przedstawieniu tajemnicę.

— Nie odbieram jej — odparła. — Oddzielam krzesło od tego, co wydarzyło się między krzesłem a ludźmi.

Długo rozmawiali o słowie „obecność”. Reżyser używał go tak, jakby było nazwą nieuchwytnego gościa. Marta myślała o relacji: widz przyszedł z własną pamięcią i pragnieniem, sztuka stworzyła warunki, w których pamięć mogła zabrzmieć, a język później ubrał przeżycie w zdania. Ani jedno z tych zdań nie musiało być kłamstwem, lecz nie wszystkie były stwierdzeniami tego samego rodzaju. Z czasem reżyser przyznał, że pytanie o naturę obecności jest ciekawsze, gdy nie zamyka go w pierwszej metaforze.

Przez następne tygodnie Marta obserwowała publiczność. Pewna kobieta wracała na przedstawienie trzy razy i za każdym razem płakała w innym momencie.

Strony PDF 261–265

Strona PDF 261

Mężczyzna, który początkowo mówił o obecności Boga, po drugiej wizycie opowiadał o własnym ojcu. Studentka przestała widzieć w krześle wyłącznie znak polityczny; dostrzegła w nim także swoją potrzebę bycia zauważoną. Interpretacje zmieniały się nie dlatego, że krzesło zostało zmienione. Zmieniało się życie ludzi, którzy na nie patrzyli.

Marta nie wyciągnęła z tego wniosku, że wszystkie znaczenia są równie trafne. Reżyser mógł w programie pomylić datę premiery, a widz mógł zapamiętać scenę, której w ogóle nie było. Pamięć wymagała niekiedy sprostowania. Co innego jednak sprostować błąd, a co innego unieważnić sens przeżycia tylko dlatego, że nie da się go umieścić w spisie rekwizytów. Tę różnicę zaczęła traktować jak podstawową uczciwość opowieści.

Ostatniego wieczoru zdjęła z sufitu reflektor. Krzesło stało jeszcze na scenie. Bez specjalnego oświetlenia było mniej wyraziste, trochę zakurzone, lekko przechylone na jedną stronę. Można było na nim usiąść. Marta zrobiła to, czekając na ekipę techniczną. Nie przyszło żadne objawienie, a jednak siedziała dłużej, niż zamierzała. Wyobraziła sobie setkę ludzi, którzy w ciągu miesiąca patrzyli na to samo miejsce i wracali do domów z własnym pytaniem. Sztuka nie odpowiedziała za nich. Może właśnie dlatego coś w nich poruszyła.

Kiedy wychodziła, zgasiła światło. Na scenie nie było już niczego do zobaczenia. Widzowie dawno odeszli, ale ich opowieści trwały gdzie indziej. Marta zamknęła drzwi bez triumfu i bez rozczarowania. Wiedziała, co naprawdę zrobiła. Wiedziała też, czego nie może wiedzieć o tym, co przeżyli inni. Między tymi dwiema wiadomościami nie było pustki, którą trzeba natychmiast zapełnić teorią. Było miejsce na szacunek.

Strona PDF 262

ZAKOŃCZENIE — POWRÓT

Człowiek pragnie dotrzeć do chwili, w której wszystko stanie się jasne. Oczekuje, że droga prowadzi do miejsca ostatecznego, w którym wiedza przestanie domagać się kolejnych pytań. Tymczasem wiele najważniejszych doświadczeń nie daje się zatrzymać tak, jak zatrzymujemy przedmiot w dłoni. Możemy zapamiętać ich kształt, czas, zapach, obecność drugiego człowieka. Możemy uczynić je początkiem zdania. Ale zdanie pozostaje tylko jednym ze sposobów powrotu.

Stacje nie są więc schodami, których każdy szczebel ma zagwarantować nam awans. Są chwilami przerwania. Literatura, która rodzi się z ich lektury, nie ma zastępować dawnej duchowości nową doktryną. Ma otworzyć przestrzeń, w której człowiek może dostrzec coś we własnym życiu: przyzwyczajenie, lęk, potrzebę wyjaśnienia, zdolność do miłosierdzia.

Po zamknięciu książki nie zostaje ostatnia formuła. Zostaje możliwość ponownego spojrzenia. Tym razem bez przymusu natychmiastowego nazwania wszystkiego, co się ukazuje.

Strona PDF 263

Strona PDF 264

Strona PDF 265